2009, 2015, 2019 ve 2024 İlkokul Türkçe Öğretim Programlarının Program Tasarım İlkeleri Açısından İncelenmesi

Öz

2009 ve 2024 yılları arasında yayımlanan ilkokul Türkçe dersi öğretim programlarının program tasarım ilkeleri açısından incelendiği bu araştırmada, programlardaki değişimlerin ve farklılıkların belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. 2009, 2015, 2019 ve 2024 Türkçe öğretim programları, program tasarım ilkeleri (kapsam, aşamalılık, süreklilik, kaynaşıklık, denge, esneklik ve kullanışlılık) çerçevesinde incelenmiştir. Bulgulara göre, incelenen ilkokul Türkçe öğretim programlarında yapılandırmacı ve öğrenci merkezli yaklaşımın benimsenmesiyle büyük farklılıklar saptanmıştır. 2009 ilkokul Türkçe öğretim programı kapsamlı ve ayrıntılı hazırlanmıştır. Program tasarım ilkelerine genellikle uyulmuştur. 2015 Türkçe öğretim programı ise önceki programa göre daha sade olup programla ilgili genel bilgilere yer verilmiş ardından sadece kazanımların listesi yer almaktadır. 2019 ilkokul Türkçe öğretim programı, 2015 ilkokul Türkçe öğretim programına göre daha ayrıntılı hazırlanmıştır. Belirtilen iki programda da kaynaşıklık ve kullanışlılık ilkelerine uyulmadığı süreklilik ilkesine nispeten uyulduğu belirlenmiştir. 2024 Türkçe öğretim programı, farklılaştırma, öğretmen yansıtmaları ve okul temelli planlama boyutlarının programda yer almasıyla dikkat çekmektedir. İncelenen öğretim programlarında genel olarak program tasarım ilkelerine uyulduğu ancak 2024 Türkçe öğretim programı haricinde incelenen diğer öğretim programlarında programla ilgili görüş, öneri ve soruların dikkate alınmadığı kullanışlılık ilkesi açısından ihmal edilmiştir. Program tasarım ilkeleri bağlamında farklı öğretim programları incelenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Öğretim programı
• program analizi
• Türkçe öğretim programları
• Türkçe öğretimi

Analysis of the 2009, 2015, 2019, and 2024 Primary School Turkish Language Curricula Based on Design Principles

Öz

This study examined primary school Turkish language curricula published between 2009 and 2024 in terms of curriculum design principles, aiming to identify changes and differences across the curricula. Document analysis was employed. The 2009, 2015, 2019, and 2024 Turkish language curricula were analysed within the framework of curriculum design principles—scope, sequence, continuity, articulation, balance, flexibility, and usability. The findings indicate that notable differences emerged with the adoption of constructivist and student-centred approaches in the curricula. The 2009 primary school Turkish language curriculum was comprehensive and detailed, and it generally adhered to curriculum design principles. In contrast, the 2015 curriculum was more simplified than the previous one, providing general information about the curriculum and then presenting only a list of learning outcomes. The 2019 curriculum was prepared in greater detail than the 2015 curriculum. In both the 2015 and 2019 curricula, the principles of articulation and usability were not met, whereas the principle of continuity was met to a relatively greater extent. The 2024 Turkish language curriculum is notable for including dimensions such as differentiation, teacher reflections, and school-based planning. Overall, the curricula largely complied with curriculum design principles; however, except for the 2024 curriculum, the others were not user-friendly because stakeholder views, suggestions, and questions were not considered. Further research may examine different curricula within the context of curriculum design principles.

Anahtar Kelimeler

• Curriculum
• curriculum analysis
• Turkish language curricula
• Turkish teaching

Etik Beyan

Etik Kurul İzin Bilgisi: Araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanıldığı için etik onay belgesi gerekli değildir.

Kaynakça

1. Akyol, H. (2020). Türkçe ilkokuma yazma öğretimi. Pegem A Yayıncılık.
2. Aktaş-Salman, U. (2024, Temmuz 24). Maarif modelini öğretmenler nasıl değerlendiriyorlar? Eğitim Reformu Girişimi. https://egitimreformugirisimi.org/uzun-hikaye-maarif-modelini-ogretmenler-nasil-degerlendiriyorlar/
3. Altunkeser, F., & Coşkun, İ. (2018). 2009 ve 2015 Türkçe dersi öğretim programlarının karşılaştırılması ve değerlendirilmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 114–135. https://doi.org/10.24315/trkefd.36669
4. Alyılmaz, C. (2010). Türkçe öğretiminin sorunları. International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 5(3), 728–749. https://doi:10.7827/TurkishStudies.1629
5. Arslan, D. & Ilgın, H. (2010). Teachers’ and students’ opinions about cursive handwriting. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 11(2), 69–92.
6. Ariav, T. (1986). Curriculum analysis and curriculum evaluation: A contrast. Studies in Educational Evaluation, 12(2), 139–47.
7. Atik, S. & Aykaç, N. (2017). 2009 ve 2015 Türkçe öğretim programlarının eğitim programı ögeleri açısından değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 586–607.
8. Avcı, İ. M. (2018). Türkçe öğretim programı (2018) bağlamında 5. sınıf Türkçe dersi öğretimine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşlerinin incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Akdeniz Üniversitesi.

9. Baştuğ, M. & Demirgüneş, S. (2020). Türkçe öğretimi ders işleme süreci. F. Susar Kırmızı (Ed.), İlk ve ortaokullarda Türkçe öğretimi yeni programa uygun içinde (s. 1-51). Anı Yayıncılık.
10. Baysal, O. (2015). Sınıf öğretmenlerinin birinci sınıf Türkçe ders programına ve uygulanmasına ilişkin görüşleri: Ağrı ili örneği. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
11. Baysal, O. (2024). Öğretmenler için program okuryazarlığı mesleki gelişim programının geliştirilmesi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ege Üniversitesi.
12. Bıçak, N. & Alver, M. (2018). 2018 Türkçe dersi öğretim programına ilişkin öğretmen görüşleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (Teke) Dergisi, 7(4), 2480–2501.
13. Bulut, K. (2019). 2006 ve 2018 Türkçe dersi öğretim programlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Turkish Journal of Social Research/Turkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 23(3), 862–881.
14. Canlıer, D. & Bümen, N.T. (2018). Yabancı dil ağırlıklı beşinci sınıf İngilizce dersi öğretim programının program tasarım ilkeleri açısından analizi. İçinde S. Dinçer. (Ed.). Değişen dünyada eğitim (s. 161-177). Pegem Akademi. doi: 10.14527/9786052412480.12
15. Cerit, Y., Akgün, N., Yıldız, K. & Soysal, M. R. (2014). Yeni eğitim sisteminin (4+4+4) uygulanmasında yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri (Bolu il örneği). Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(1), 59–82. https://doi: 10.12973/jesr.2014.4os4a
16. Cohen, L., Manion, L. & Morrison, K. (2007). Research methods in education. Routledge.
17. Çakmak, G. (2010). İlköğretim birinci kademe Türkçe öğretim programının öğrencilerin yaratıcı düşünmelerini geliştirmeye etkisine yönelik öğretmen görüşleri (Tokat ili örneği). [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Fırat Üniversitesi.
18. Demir, O. & Ersöz, Y. (2016). 4+4+4 eğitim sistemi kapsamında sınıf öğretmenlerinin ilkokuma ve yazma eğitiminde yaşadıkları güçlüklerin değerlendirilmesi. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry (TOJQI), 7(1), 1–27. https://doi.org/10.17569/tojqi.90651
19. Direkci, B. & Yavuz, M. (2018). 1-8. sınıflar Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının sarmal programlama yaklaşımı açısından incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 13(27), 583-599.
20. Durukan, E. (2013). Öğretmen görüşleri açısından Türkçe dersi öğretim programı kazanımları. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 5(8), 2–14.
21. Erdamar, G., & Barası, M. (2021). 21. yüzyıl becerileri açısından ortaokul Türkçe dersi öğretim programı. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 19(1), 312–342. https://doi.org/10.37217/tebd.868788
22. Erdoğan, T. (2012). İlköğretim birinci sınıf öğrencilerinin bitişik eğik yazı yazma gelişimlerinin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 37(165), 93–103.
23. Geçitli, E. & Bümen, N. T. (2020). İlkokul ve ortaokulda bilişim teknolojileri alanında yer alan derslerin öğretim programları üzerine bir analiz: 1998-2018. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1912-1934.
24. Gözüküçük, M. (2019). Ses esaslı ilk okuma yazma öğretimi ve yapılandırmacılık. F. Susar Kırmızı ve E. Ünal (Ed.), İlk okuma yazma öğretimi içinde (s. 1-34). Anı Yayıncılık.
25. Güneş, F. (2017). Bitişik eğik ve dik temel yazı savaşları. Sınırsız Eğitim ve Araştırma Dergisi, 2(3), 1–20. Jonker, H., März, V. & Voogt, J. (2020). Curriculum flexibility in a blended curriculum. Australasian Journal of Educational Technology, 36(1), 68–84.
26. Kalaycı, N., & Yıldırım, N. (2020). Türkçe dersi öğretim programlarının karşılaştırmalı analizi (2009-2017-2019). Trakya Eğitim Dergisi, 10(1), 238–262.
27. Kaya, M., & Aydın, E. (2024). 2019 Türkçe dersi öğretim programı ile 2024 Türkçe dersi öğretim programının karşılaştırılması. Harran Maarif Dergisi, 9(1), 108–146.
28. Kayman, F., & Özdemir, H. (2025). 2024 Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı: Öğretmen görüşleri ve öneriler. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(2), 517–531.
29. Henson, S. W. (2015). Curriculum planning: Integrating multiculturalism, constructivism, and education reform. Waveland Press.
30. Hewitt, T. W. (2006). Understanding and shaping curriculum: What we teach and why. Sage Publications. MEB (2005). Türkce 1-5.sınıflar öğretim programı ve kılavuzu. Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
31. MEB (2009). İlköğretim Türkçe dersi (1-5. sınıflar) öğretim programı. Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
32. MEB (2012a). 12 yıl zorunlu eğitim: Sorular-cevaplar. Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
33. MEB (2012b). İlköğretim kurumları (ilkokul ve ortaokul) haftalık ders çizelgesi. Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
34. MEB (2015). Türkçe dersi (1-8. Sınıflar) öğretim programı. Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
35. MEB (2017). Dik temel harflerle eğitim-öğretimin detayları belli oldu. Erişim adresi (1.12.2021): https://www.meb.gov.tr/dik-temel-harflerle-egitim-ogretimin-detaylari-belli-oldu/haber/13311/tr
36. MEB (2019). Türkçe dersi öğretim programı (ilkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Milli Eğitim Basımevi. Erişim adresi: http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=663
37. MEB (2024a). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları ortak metni. Milli Eğitim Basımevi. MEB (2024b). 2022 PISA Türkiye Raporu https://pisa.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_03/21120745_26152640_pisa2022_rapor.pdf Erişim tarihi: 15.05.2025
38. MEB (2024c). İlkokul Türkçe dersi öğretim programı (1,2,3 ve 4. sınıflar). Milli Eğitim Basımevi.
39. Merriam, S. B. & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research. Jossey Bass.
40. Milli Eğitim Temel Kanunu. (1973, 14 Haziran). Resmi Gazete (Sayı: 14574). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1739.pdf
41. Ornstein, A. C. & Hunkins, F. P. (2018). Curriculum foundations, principles and ıssues. Pearson.
42. Saylor, J. G., Alexander, W. M. & Lewis, A. J. (1981). Curriculum planning for better teaching and learning. Holt-Saunders Japan.
43. Sönmez, V. (2020). Program geliştirmede öğretmen el kitabı. Anı Yayıncılık
44. Şahin, A. (2012). Bitişik eğik yazı öğretiminde karşılaşılan problemler. Eğitim ve Bilim, 37(165), 168–179.
45. TTK (2005). İlköğretim okulu haftalık ders çizelgesi. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi, 68(2575), 539-541.
46. TTK (2009). İlköğretim okulu haftalık ders çizelgesi. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi, 72(2617), 115.
47. TTK (2012). İlköğretim kurumları (ilkokul ve ortaokul) haftalık ders çizelgesi. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi, 75(2658), 313-316.
48. TTK (2017). İlköğretim kurumları (ilkokul ve ortaokul) haftalık ders çizelgesinin seçmeli dersler ve açıklamalar bölümlerinde değişiklik yapılması. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi, 80(2714), 1417-1419.
49. TTK (2018). İlköğretim kurumları (ilkokul ve ortaokul) haftalık ders çizelgesinde değişiklik yapılması. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi, 81(2732), 2187-2189.
50. TTK (2024). İlköğretim Kurumları (İlkokul ve Ortaokul) Haftalık Ders Çizelgesi. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi, 87(2779), 1173–1176.
51. Tyler, R. W. (1969). Basic principles of curriculum and instruction. The University of Chicago Press.
52. Uzun, E. M. & Alat, K. (2014). İlkokul birinci sınıf öğretmenlerinin 4+4+4 eğitim sistemi ve bu sistem sonrasında ilkokula başlayan öğrencilerin hazırbulunuşlıkları hakkındaki görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 15–44.
53. Voogt, J., & Pareja Roblin, N. (2012). A comparative analysis of international frameworks for 21st century competences: Implications for national curriculum policies. Journal of curriculum studies, 44(3), 299–321.
54. Wiggins, G. & McTighe, J. (2005). Understanding by design. Alexandria: Association for Supervision and Curriculum Development.
55. Yazıcılar, Ü. & Bümen, N. T. (2017). 2005, 2011 ve 2013 yıllarında uygulamaya koyulan lise matematik dersi öğretim programları üzerine bir analiz. Ö. Demirel & S. Dinçer. (Ed.), Küreselleşen dünyada eğitim içinde (ss. 139-165). Pegem Akademi.
56. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
57. Yurdakal, İ. H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: 2024 ilkokul Türkçe dersi öğretim programının (1, 2, 3 ve 4. sınıflar) incelenmesi. Temel Eğitim, 6(24), 76–88.
58. Yücel, E., Dimici, K., Yıldız, B., & Bümen, N. (2017). Son 15 yılda yayımlanan ilk ve ortaöğretim İngilizce dersi öğretim programları üzerine bir analiz. Ege Eğitim Dergisi, 18(2), 702–737.