Okul Öncesi Öğretmenlerinin Çalışma Motivasyonunu Etkileyen Faktörler

Öz

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin çalışma motivasyonlarını etkileyen faktörleri yine okul öncesi öğretmenlerinin bakış açılarından incelemektir. Araştırma nitel araştırma yaklaşımı kapsamında durum çalışması desenine göre yürütülmüştür. Çalışma grubunu Türkiye’nin Sivas il merkezinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı anaokullarında görev yapan 17 okul öncesi öğretmeni oluşturmaktadır. Katılımcılar kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Veriler araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiş ve analiz sürecinde NVivo 12 yazılımından yararlanılmıştır. Bulgular, okul öncesi öğretmenlerinin çalışma motivasyonlarının çok boyutlu bir yapı gösterdiğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçlarına göre öğretmen motivasyonunu etkileyen başlıca faktörler arasında velilerle yaşanan sorunlar, çalışma koşulları, sınıf mevcudu, meslekî yeterlik algısı, okul yönetiminin tutumu ve öğretmenlik mesleğine yönelik toplumsal algı yer almaktadır. Özellikle velilerin öğretmenlerden yüksek beklentilerde bulunması, mesleğin toplumda çoğu zaman çocuk bakımı olarak algılanması ve sınıflardaki fiziki imkânların yetersizliği öğretmen motivasyonunu olumsuz etkileyen önemli unsurlar olarak öne çıkmıştır. Buna karşılık destekleyici okul yönetimi, olumlu meslektaş ilişkileri ve öğretmenlerin meslekî yeterliklerine ilişkin olumlu algıları motivasyonu artıran faktörler olarak belirlenmiştir. Araştırma bulguları, okul öncesi öğretmenlerinin motivasyonunu güçlendirmek için çalışma koşullarının iyileştirilmesi, velilere yönelik farkındalık çalışmalarının yapılması ve okul yönetimlerinin destekleyici bir yaklaşım benimsemesinin önemini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Öğretmen motivasyonu
• okul öncesi eğitim
• mesleki yeterlilik
• sınıf mevcudu
• yönetici tutumu
• toplumsal algı

Factors Affecting the Work Motivation of Preschool Teachers

Öz

The aim of this study is to examine the factors influencing the work motivation of preschool teachers from their own perspectives. The research was conducted using a qualitative research approach based on a case study design. The study group consisted of 17 preschool teachers working in public kindergartens affiliated with the Ministry of National Education in the city center of Sivas, Türkiye. Participants were selected through convenience sampling. Data were collected through a semi-structured interview form developed by the researchers. The collected data were analyzed using content analysis, and NVivo 12 software was utilized during the analysis process. The findings reveal that the work motivation of preschool teachers has a multidimensional structure. According to the results of the study, the main factors influencing teacher motivation include problems experienced with parents, working conditions, classroom size, perceptions of professional competence, the attitudes of school administration, and social perceptions of the teaching profession. In particular, parents’ high expectations from teachers, the common perception of preschool teaching as childcare in society, and insufficient physical conditions in classrooms emerged as significant factors negatively affecting teacher motivation. On the other hand, supportive school leadership, positive collegial relationships, and teachers’ positive perceptions of their professional competence were identified as factors that enhance motivation. The findings suggest that improving working conditions, increasing parental awareness, and adopting supportive leadership practices in schools may contribute to strengthening the motivation of preschool teachers.

Anahtar Kelimeler

• Teacher motivation
• preschool education
• professional competence
• class size
• managerial attitude
• social perception

Kaynakça

1. Akan, E., & Ulaş, A. H. (2023). Öğretmenlerin motivasyonunu etkileyen faktörleri ele alan çalışmalara genel bir bakış: Bir meta sentez çalışması. TEBD, 21(3), 1453-1472. https://doi.org/10.37217/tebd.1267657
2. Aktekin, S., & Kuzucu, T. (2019). Öğretmenlerin motivasyonlarını etkileyen okul içi ve okul dışı faktörlerin analizi. Diyalektolog-Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi, 21, 35-66.
3. Aktemur Gürler, S. (2025). Okul öncesi öğretmenlerinin mesleki öz-yeterlikleri ile motivasyon düzeyleri arasindaki ilişkide çeşitli değişkenlerin düzenleyici rolü. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 9(4), 1176–1197. https://doi.org/10.63556/ankad.v9i4.308
4. Arslan, E. (2022). Nitel araştirmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51(1), 395-407.
5. Ayaydın, M., & Tok, H. (2015). Motivasyonu etkileyen faktörlere ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi (Gaziantep Örneği). Turkish Studies, 10(11), 187-200. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8530
6. Aydın, M. (2018). Eğitim yönetimi (10. baskı). Gazi Kitabevi.
7. Ayık, A., Diş, O., & Şahin, G. (2023). Okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin motivasyonları ve örgütsel sessizlik düzeyleri arasındaki ilişki. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(3), 2741-2766. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1192986
8. Balcı, A. (2019). Eğitim yönetimi: Kuram ve uygulama (13. baskı.). Pegem Akademi.

9. Başaran, İ. E. (2008). Örgütsel davranış insanın üretim gücü. Ekinoks Eğitim Danışmanlık Hiz. Bursalıoğlu, Z. (1994). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış. Pegem Yayıncılık.
10. Demir, K., Yavuz, B., & Yavuz, M. (2024). Teachers' sources of motivation: A qualitative study. Research on Education and Psychology (REP), 8(1), 69-102.
11. Durmuşoğlu, A., Oturmak, Ömer, Özkaya, A., Sever, M. V., Dalkılıç, K., Özateş, Y., Aydın, M., & Aydoğan, M. H. (2024). Öğretmenlerin mesleki motivasyon düzeylerinin incelenmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(105), 704–715. https://doi.org/10.5281/zenodo.10927028
12. Eren, E. (2020). Örgütsel davranış ve yönetim psikolojisi (17. baskı). Beta Basım Yayım.
13. Erlandson, D. A., Harris, E. L., Skipper, B. L., & Allen, S. D. (1993). Doing naturalistic inquiry: a guide to methods. Sage Publications, Inc.
14. Ertürk, M. (1995). İşletmelerde yönetim ve organizasyon. Beta Basım Yayım.
15. Eryilmaz, N., Kennedy, A.. I., Strietholt, R., & Johansson, S. (2025). Teacher job satisfaction: International evidence on the role of school working conditions and teacher characteristics. Studies in Educational Evaluation, 86, 101474. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2025.101474
16. Gönülal, G., & Metin, H. (2025). Okul öncesi öğretmenlerin motivasyonunu etkileyen problem durumlarinin incelenmesi. Ases Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 1096–1116. https://doi.org/10.5281/zenodo.18007910
17. Gümüştaş, Z., & Gülbahar, B. (2022). Öğretmenlerin mesleki motivasyonunu etkileyen etkenler. Pearson Journal, 7(20), 180–200. https://doi.org/10.46872/pj.538
18. Gunes, C. (2019). Okul öncesi eğitimde sınıf mevcudunun etkinliklere etkisi üzerine nitel bir çalışma. Anadolu University Journal of Education Faculty, 3(4), 274-286. https://doi.org/10.34056/aujef.613918
19. Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2015). Educational administration: Theory, research, and practice (9th ed.). McGraw-Hill Education.
20. İş, E., & Zengin-Güneş, Y. (2024). Ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin iş motivasyonunu etkileyen faktörlerin incelenmesi. TEBD, 22(3), 1807–1830. https://doi.org/10.37217/tebd.1481910
21. Kayahan Yüksel, D., & Sarıçam, H. (2023). Öğretmen kararlılık ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 12(3), 1435-1449. https://doi.org/10.7884/teke.1293454
22. Kazak, E., & Candan, T. (2025). Öğretmen motivasyonunu etkileyen yönetici davranışlarının nitel analizi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 16(31), 139-166. https://doi.org/10.58689/eibd.1625821
23. Kılınç, A., Ç., Savaş, G., Atmaca, T., Dolapcı, E., & Çevik, S. (2025). Exploring school principals’ leadership strategies to enhance teacher well-being: A case study of a disadvantaged school in Türkiye. Journal of Qualitative Research in Education, 44, 128-157. https://doi.org/10.14689/enad.44.2229
24. Kim, E. M., & Sheridan, S. M. (2015). Foundational aspects of family-school connections: Definitions, conceptual frameworks, and research needs. In S. M. Sheridan & E. M. Kim (Eds.), Foundational aspects of family-school partnership research (pp. 1–14). Springer International Publishing/Springer Nature.
25. Naeem, M., Ozuem, W., Howell, K., & Ranfagni, S. (2023). A step-by-step process of thematic analysis to develop a conceptual model in qualitative research. International Journal of Qualitative Methods, 22. https://doi.org/10.1177/16094069231205789
26. Oğraş, F. K. (2001). Burdur ili kamu işgücünce iş tatmini. SDÜ Burdur Eğitim Fakültesi Dergisi, 113-124.
27. Özdemir, S. (2016). Eğitim örgütlerinde öğretmen motivasyonu ve iş doyumu. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 22(3), 417–440.
28. Özdemir, S., & Sezgin, F. (2011). Öğretmenlerin motivasyon düzeyleri ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 17(2), 207–234.
29. Pişkin, Z., & Parlar, H. (2021). Toplumsal statü ve algı açısından öğretmenlik mesleğinin incelenmesi. APJEC-Academic Platform Journal of Education and Change, 4(1), 1-28. https://izlik.org/JA44PP34HX
30. Pişmek, N., Pişmek, Ü., & Akyüz Çömez, S. (2023). Okul iklimi ve öğretmen motivasyonu arasındaki ilişkinin incelenmesi. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 9(75), 4429-4457. http://dx.doi.org/10.29228/sm ryj.70757
31. Sarıçam, H., & Sakız, H. (2014). Burnout and teacher self-efficacy among teachers working in special education institutions in Turkey. Educational Studies, 40(4), 423–437. https://doi.org/10.1080/03055698.2014.930340
32. Saricam, H., Akın, A., Akın, U., & İlbay, A. B. (2014). Motivasyonel kararlılık ölçeğinin Türkçe formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Journal of Education, 3(1), 60-69. https://doi.org/10.19128/turje.181076
33. Sahito, Z., Almulla, M. O., Jumani, D., & Alismail, A. M. (2025). Understanding the teacher motivation: A synthesis of key ınfluencing factors from the literature. Sage Open, 15(4). https://doi.org/10.1177/21582440251392703
34. Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2007). Dimensions of teacher self-efficacy and relations with strain factors, perceived collective teacher efficacy, and teacher burnout. Journal of Educational Psychology, 99(3), 611-625. https://doi.org/10.1037/0022-0663.99.3.611
35. Spiess, M., Dowdy, E., & Sharkey, J. (2025). Exploring Teacher Well-Being from the Perspectives of Public School Teachers: A Mixed Methods Analysis of Organizational and Individual Factors. Journal of Teacher Education and Educators, 14(2), 139-165. https://izlik.org/JA75HC32UL
36. Şimşek, Ş. (2020). Motivasyon. Ş. Şimşek, A. Çelik, T. Akgemci, & A. Diken (Editörler). Örgütsel davranış ve yönetim psikolojisi (ss57-66) İçinde. Eğitim Yayınevi.
37. Tarman, İ., & Sarıkaya, S. (2024). Merkez ve taşrada okul öncesi öğretmenliği: tekrar aynı yere atanmak ister misiniz?. Yaşadıkça Eğitim, 38(3), 654–676. https://doi.org/10.33308/26674874.2024383625
38. Türker, Y., & Kahraman, Ü. (2021). School Climate and Self-Efficacy as Predictor of Job Satisfaction. Journal of Theoretical Educational Sciences, 14(4), 548-569. https://doi.org/10.30831/akukeg.901457
39. Uygur, M., & İpek, C. (2023). Examining the relationship between organizational climate and leadership in educational ınstitutions: a meta-analysis study. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 11(2), 402-421. https://izlik.org/JA77SW35CM
40. Ünal, A. (2022). Motivasyon kuramları ve uygulamalar. S Özdemir & N.Cemaloğlu (Editörler). Örgütsel davranış ve yönetimi (ss.89-128) İçinde. PegemA.
41. Wang, W., & Shakibaei, G. (2025). Exploring the correlation between teacher work motivation and engagement in online classes: the mediating role of job satisfaction. BMC Psychology, 13(1), 516. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02857-z
42. Yarkadaş, Ö., & Tanrıöğen, Z. M. (2025). The relationship between school climate and teacher motivation according to administrators’ perceptions. The International Journal of Eurasia Social Sciences, 16(62), 2033- 2054.
43. Yıldızhan, S. (2023). “Okullarda öğretmen motivasyonunu etkileyen faktörlerin incelenmesi: Altındağ ilçesi örneği” International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 9(73) 4023-4034. http://dx.doi.org/10.29228/sm ryj.71051
44. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.
45. Yılmaz, F., & Özdemir, T. (2025). Sınıf öğretmenlerinin motivasyon düzeyleri ile performans düzeyleri arasindaki ilişki. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 818-843. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1451182
46. Yılmaz, A., & Yılmaz, S. (2022). Veli yaklaşımlarının öğretmenlerin mesleki yeterlilik algısı ve tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 34, 720-723. DOI: 10.31590/ejosat.1087696
47. Yılmaz, S., Kılınç, E., Bozan, Ö., Arslan Yıldırım, S., & Öztürk Ceylan, K. (2024). Okul yöneticilerinin liderlik tarzlarinin eğitim kalitesine etkisi. International QMX Journal, 3(12), 2424-2432. Yin, R. K. (2009). Case study research, design and method. Sage Publications Ltd.