Öğrencilerin Okul Dışı Öğrenme Ortamlarına Yönelik Motivasyonu: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması

Öz

Bu araştırma, ortaokul öğrencilerinin okul dışı öğrenme ortamlarına (ODÖO) yönelik motivasyonlarını belirlemek amacıyla teorik temelli, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmeyi hedeflemektedir. Araştırma nicel araştırma desenlerinden bir ölçek geliştirme çalışmasıdır. Çalışma 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Sivas ilindeki ortaokul öğrencileriyle yürütülmüştür. Uzman görüşleri ve literatür taramasıyla oluşturulan madde havuzu, 345 öğrenci üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile test edilmiş, ölçeğin toplam varyansın %43.30’unu açıklayan, "İçsel Motivasyon" ve "Dışsal Motivasyon" adlı iki faktörlü bir yapı sergilediği saptanmıştır. 278 öğrenciden elde edilen verilerle yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise bu yapıyı ampirik olarak doğrulamıştır. Ölçeğin Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı .89 olarak hesaplanmıştır. Araştırma bulguları öğrencilerin ODÖO motivasyon düzeylerinin cinsiyet, gezi sayısı, anne ve baba eğitim durumu değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediğini ortaya koymuştur. Ancak veri temelli analizler, 10 ve üzeri geziye katılanların ve ebeveyn eğitim düzeyi yüksek olan öğrencilerin motivasyon ortalamalarının aritmetik olarak daha yüksek olduğunu göstermiştir. Bu durum, ODÖO’nun kapsayıcı doğasını ve deneyim sıklığının duyuşsal katkısını literatürle uyumlu şekilde kanıtlamaktadır. Metodolojik olarak özgün bir araç sunan bu çalışma, Öz-Belirleme Kuramı ekseninde okul dışı öğrenme süreçlerinin niteliğini artırmak için akademik bir dayanak oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Okul dışı öğrenme ortamları
• motivasyon
• ölçek geliştirme
• öz-belirleme kuramı
• ortaokul öğrencileri.

Students' Motivation Toward Out-of-School Learning Environments: A Scale Development Study

Öz

This research aims to develop a theory-based, valid, and reliable measurement instrument to determine middle school students' motivation toward out-of-school learning environments (OSLE). The study is designed as a scale development study within the scope of quantitative research methods. Conducted during the 2024-2025 academic year with middle school students in Sivas, the study began with an item pool created through expert opinions and an extensive literature review. Exploratory Factor Analysis (EFA) conducted with 345 students revealed a two-factor structure—"Intrinsic Motivation" and "Extrinsic Motivation"—explaining 43.30% of the total variance. Confirmatory Factor Analysis (CFA) performed with data from 278 students empirically validated this structure. The Cronbach's Alpha internal consistency coefficient of the scale was calculated as .89. Research findings indicated that students' motivation levels toward OSLE did not show a statistically significant difference based on gender, number of trips, or parental education levels (p > .05). However, data-driven analyses demonstrated that students participating in 10 or more trips and those with higher parental education levels had higher arithmetic mean scores in motivation. This situation confirms the inclusive nature of OSLE and the affective contribution of experiential frequency in line with the literature. By providing a methodologically original tool, this study establishes an academic foundation for enhancing the quality of out-of-school learning processes within the framework of Self-Determination Theory.

Anahtar Kelimeler

• Out-of-school learning environments
• motivation
• scale development
• self-determination theory
• middle school students.

Kaynakça

1. Adams, J. S. (1963). Toward an understanding of inequity. Journal of Abnormal and Social Psychology, 67(5), 422–436. https://doi.org/10.1037/h0040968
2. Alderfer, C. P. (1969). An empirical test of a new theory of human needs. Organizational Behavior and Human Performance, 4(2), 142–175. https://doi.org/10.1016/0030-5073(69)90004-X
3. Ayre, C., & Scally, A. J. (2014). Critical values for Lawshe’s content validity ratio. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 47(1), 79-86. https://doi.org/10.1177/0748175613513808
4. Başaran, R. (2019). Motivasyon yönetimi. C. Karabal ve M. Sağbaş (Eds.), Yönetim biliminde etkin ve güncel konular (ss. 1-13) içinde. Kriter Yayınları.
5. Beames, S., Higgins, P., & Nicol, R. (2012). Learning outside the classroom: Theory and guidelines for practice. Routledge.
6. Bozdoğan, A. E. (2019). Bilim merkezleri. A. İ. Şen (Ed.), Okul dışı öğrenme çevreleri içinde (ss. 48-66). Pegem Yayınları.
7. Buckley, L., Gilbert, G. E., & Bauman, E. B. (2019). Psychometric testing of a checklist for procedural training peripheral intravenous insertion. Advances in Simulation, 4(1). https://doi.org/10.1186/s41077-019-0092-y
8. Cunningham, J., & Gomez, K. (2021). Situating race: The case for examining Black children’s informal mathematics learning outside of schools. İnformation and Learning Science, 122(1/2), 103-118. https://doi.org/10.1108/ILS-01-2020-0016

9. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Springer Science & Business Media. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-2271-7
10. Demo, H., Nes, K., Somby, H. M., Frizzarin, A., & Zovo, S. D. (2021). In and out of class – what is the meaning for inclusive schools? Teachers’ opinions on push-and pull-out in Italy and Norway. International Journal of Inclusive Education, 27(14), 1-19. https://doi.org/10.1080/13603116.2021.1904017
11. De Vellis, R. F. (2017). Ölçek geliştirme teorileri ve uygulamaları: Ölçek geliştirme ilkeleri (A. S. Sağkal, Çev.). Nobel Yayıncılık. (Orijinal eserin basım tarihi 2012).
12. Dewey, J. (1929). Experience and nature. George Allen and Unwin Ltd.
13. Dillon, J., Rickinson, M., Teamey, K., Morris, M., Choi, M. Y., Sanders, D., & Benefield, P. (2006). The value of outdoor learning: Evidence from research in the UK and elsewhere. School Science Review, 87(320), 107–111. https://scispace.com/pdf/the-value-of-outdoor-learning-evidence-from-research-in-the-2h46ehdmwb.pdf
14. Erkuş, A. (2022). Ölçek geliştirmeye hazırlık. M. A. Güvendir ve Y. Ö. Özkan (Eds.), Tüm yönleriyle ölçek geliştirme süreci (ss. 1-25) içinde. Pegem Yayınları.
15. Ertaş, H., Şen, A. İ., & Parmaksızoğlu, A. (2011). Okul dışı bilimsel etkinliklerin öğrencilerin bilimsel süreç becerilerine etkisi. Eğitim ve Bilim, 36(162), 195–205. https://izlik.org/JA52LW88AJ
16. Eshach, H. (2007). Bridging in-school and out-of-school learning: Formal, non-formal, and informal education. Journal of Science Education and Technology, 16(2), 171-190. https://doi.org/10.1007/s10956-006-9027-1
17. Falk, J. H., & Dierking, L. D. (2013). The museum experience revisited. Routledge.
18. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.2307/3151312
19. Gambino, A., Davis, J. M., & Rowntree, N. E. (2009). Young children learning for the environment: Researching a forest adventure. Australian Journal of Environmental Education, (25), 83–94. https://eric.ed.gov/?id=EJ869583.
20. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (17th ed.). Pearson.
21. Haçat, S. O., & Topal, M. (2023). Cemeteries as out-of-school learning environments. Journal of Scientific Research in Turkey, 3(2), 212-225. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2777771
22. Helms, R., Fukking, R., Van Driel, K., & Vorst, H. C. M. (2021). Benefits of an out-of-school time program on social-emotional learning among disadvantaged adolescent youth: A retrospective analysis. Children and Youth Services Review, 131, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2021.106262
23. Herzberg, F. (1959). The motivation to work. Wiley.
24. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.1177/00222437810180010
25. Jeffery, K. R., & Wandersee, J. H. (1996). Visitor understanding of interactive exhibits: A study of ramify groups in a public aquarium. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED433177.pdf (Access Date: 26.02.2025).
26. Karslı, G., Karamustafaoğlu, O., & Kurt, M. (2019). Botanik bahçesinin öğretim sürecinde öğrencilerin sosyobilimsel konulara olan bakışlarına etkisi: Sürdürülebilir çevre. Journal of Computer and Education Research, 7(14), 437-463. https://doi.org/10.18009/jcer.603489
27. Kılıç, Y., & Yılmaz, E. (2019). The development of teacher motivation scale in the context of intrinsic, extrinsic and managerial factors. Journal of Educational Theory and Practice Research, 5(1), 77-91. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/705689
28. Küçük, A., & Yıldırım, N. (2019). Doğa eğitimi ve doğa okulları. A. İ. Şen (Ed.), Okul dışı öğrenme çevreleri içinde (ss. 246-272). Pegem Yayınları.
29. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel psychology/Berrett-Koehler Publishers.
30. Lewalter, D., Gegenfurtner, A., & Renninger, A. K. (2021). Out-of-school programs and interest: Design considerations based on a meta-analysis. Educational Research Review, (34), 1-18. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2021.100406
31. Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation. American Psychologist, 57(9), 705–717. https://doi.org/10.1037/0003-066X.57.9.705
32. Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396. https://doi.org/10.1037/h0054346
33. Rickinson, M., Dillon, J., Teamey, K., Morris, M., Choi, M. Y., Sanders, D., & Benefield, P. (2004). A review of research on outdoor learning. National Foundation for Educational Research.
34. Röllke, K., & Großmann, N. (2022). Predictors of Students’ intrinsic motivation in a biotechnological out-of-school student lab. Frontiers Education, 7(859802), 1-10. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.859802
35. Schmoll, S. E. (2013). Toward a framework forintegrating planetarium and classroom learning [Doctoral dissertation, Michigan Universty]. https://deepblue.lib.umich.edu/handle/2027.42/97986 (Erişim Tarihi: 23.03.2025).
36. Sharma, N. P., & Gupta, V. (2022). Human behavior in a social environment (6th edition). StatPearls Publishing.
37. Sivarajah, S., Smith, S. M., & Thomas, S. C. (2018). Tree cover and species composition effects on academic performance of primary school students. Plos One Collection Personalized Medicine, 13(2), 1-11. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0193254
38. Stanford, A., Wilson, C., & Barker, E. (2018). Renovating our science learning centers. Science and Children, 55(9), 62-67. https://my.nsta.org/resource/?id=10.2505/4/sc18_055_09_62
39. Şen, A.İ. (2019). Okul dışı öğrenme nedir? A. İ. Şen (Ed.), Okul dışı öğrenme çevreleri (ss. 2-18) içinde. Pegem Yayınları.
40. Tatar, N., & Bağrıyanık, K. E. (2015). Fen eğitiminde okul dışı öğrenme ortamları. İlköğretim Online, 14(3), 902–915. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ilkonline/article/106693
41. Trivedi, A. J., & Mehta, A. (2019). Maslow’s hierarchy of needs-theory of human motivation. International Journal of Research in all Subjects in Multi Languages, 7(6), 38-41. https://www.raijmr.com/ijrsml/wp-content/uploads/2020/01/IJRSML_2019_vol07_issue_06_Eng_09.pdf
42. Vallerand, R. J., Pelletier, L.G., Blais, M. R., Briére, N. M., Senécal C., & Valliéres, E. F. (1992). The academic motivation scale: A measure of intrinsic, extrinsic, and amotivation in education. Educational and Psychological Measurement, 52, 1003-1017.
43. Veen, E. J., Pijpker, R., & Hassink, J. (2021). Understanding educational care farms as outdoor learning interventions for children who have dropped out of school in the Netherlands. Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 23(3),1-17. https://doi.org/10.1080/14729679.2021.2011340 Vroom, V. H. (1964). Work and motivation. Wiley.