Yerel Basında 10 Kasım Törenleri 1938-1950 (Diyarbakır Gazetesi Örneği)

Öz

1938 yılı Ocak ayından itibaren Atatürk’ün sağlık durumu hızla kötüleşmeye başlamıştı. Yapılan tüm müdahalelere rağmen hastalığın ilerlemesi engellenememiş ve Atatürk, 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 9.05'te hayata veda etmişti. Modern bir ülke inşa eden Atatürk’ün ölümü, tüm yurtta derin bir üzüntü yaratmıştı. Bu hüzün, ülkedeki gazetelere de yansımış; tüm gazeteler, Atatürk’ün vefatını geniş bir şekilde duyurmuş ve bu kaybın yarattığı acıyı manşetlerine taşımıştı. Atatürk’ün ekonomik, sosyal, kültürel ve bilimsel alanlarda gerçekleştirdiği birçok devrimler ve reformlar, halk tarafından benimsenmişti. Halk, bu yeniliklere olan bağlılıklarını, Atatürk’e duyduğu sevgi ve saygıyla göstermişti. Bu sevginin en belirgin ifadesi, 10 Kasım Atatürk’ü Anma Törenleri olmuştu. Bu anma etkinliklerinin düzenlendiği şehirlerden biri de Diyarbakır'dı. Diyarbakır'da Cumhuriyet Halk Partisi öncülüğünde 10 Kasım Atatürk'ü Anma Törenleri Halkevinde düzenlenmiştir. Bu törenlerin organizasyonu, şehrin ilk gazetesi olan "Diyarbakır" tarafından halka duyurulmuştu. Gazete, yalnızca haber vermekle kalmayıp, aynı zamanda günün anlam ve önemine dair yazılar da yayımlamıştı. Araştırmada, "Diyarbakır" gazetesinin 10 Kasım törenlerini nasıl ele aldığı incelenmiştir. Bu bağlamda, Diyarbakır'da 10 Kasım törenlerine halkın yoğun bir katılım gösterdiği ve gazetenin köşe yazılarıyla bu özel günü andığı görülmektedir. Araştırmada, Başkanlık Cumhuriyet Arşivi, ilgili kitaplar ve "Diyarbakır" gazetesinden faydalanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Diyarbakır Halkevi
• Diyarbakır ve 10 Kasım
• Diyarbakır Gazetesi

November 10 Ceremonies in the Local Press 1938-1950 (Diyarbakır Newspaper Example)

Öz

Starting in January 1938, Atatürk's health condition began to deteriorate. Despite all interventions, the progression of the disease could not be prevented and Atatürk passed away at 9:05 on Thursday, November 10, 1938. The death of Atatürk, who had built a modern country, caused deep sorrow throughout the country. This sorrow was also reflected in the newspapers in the country; all newspapers widely announced Atatürk's death and carried the pain of this loss into their headlines. Many of the revolutions and reforms that Atatürk implemented in economic, social, cultural, and scientific fields were embraced by the people. The people showed their devotion to these innovations with the love and respect they felt for Atatürk. The most obvious expression of this love was the November 10 Atatürk Commemoration Ceremonies. One of the cities where these commemoration events were held was Diyarbakır. The November 10 Atatürk Commemoration Ceremonies were held in the Community Center in Diyarbakır under the leadership of the Republican People's Party. The organization of these ceremonies was announced to the public by the city's first newspaper, "Diyarbakır". The newspaper not only reported news but also published articles on the meaning and importance of the day. The research examined how the "Diyarbakır" newspaper covered the November 10 ceremonies. In this context, it is seen that the people in Diyarbakır showed intense participation in the November 10 ceremonies and that the newspaper commemorated this special day with its columns. The Presidency Republic Archive, relevant books and the "Diyarbakır" newspaper were used in the research.

Anahtar Kelimeler

• Diyarbakir Community Center
• Diyarbakir and November 10
• Diyarbakir Newspaper

Kaynakça

1. Atatürk’ün Hayatı, Memleket ve Millete Yaptığı En Büyük Hizmetleri. (1939). Karacadağ, 22/2, 2-24.
2. Akça, B. (2023). “Bir Lideri Anmak: Muğla’da Halk Gazetesine Göre Muğla’da 10 Kasım Törenleri (1939-1949)”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Tarihi, T.C.’nin 100. Yılı Özel Sayısı, 433-444, https://doi.org/10.53718/gttad.1243468.
3. Armağan, S. (1967). Türkiye’de Parlamento Seçimleri, Journal of Istanbul University Law Faculty, 33, 45-100.
4. Atatürk’ünü kaybettin, için yaralandı. Sen sağ ol Türk milleti. (1938, Kasım 10). Anadolu.
5. Atay, F. R. (1999). Çankaya I. Yeni Gün Haber Ajansı.
6. Atatürk’ümüzü Kaybettik. (1938, Kasım 10). Cumhuriyet.
7. Babamızı kaybettik. (1938, Kasım 10). Tan.
8. Baydar, M. “Atatürk”, (1947, Kasım 10). Diyarbakır.

9. Beysanoğlu, Ş. (1963). Bütün Cepheleriyle Diyarbakır. Şehir Matbaası.
10. Bütün memleket matem içinde, Atatürk bu sabah dokuzu beş geçe gözlerini dünyaya kapadı. (1938, Kasım 10). Akşam.
11. Büyük acımızın on ikinci yıl dönümü, Büyük Atayı anarken. (1950, Kasım 10). Diyarbakır.
12. Çağın, M. “Hazin Bir Yıldönümü”. (1941, Kasım 10). Diyarbakır.
13. Çaycı, A. (2002). Gazi Mustafa Kemal Atatürk Milli Bağımsızlık ve Çağdaşlaşma Önderi (Hayatı ve Eseri). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi.
14. Diyarbekir. (1869, Ağustos 3). Diyarbekir.
15. Diyarbakır. (1938, Kasım 11). Diyarbakır.
16. Diyarbakır. (1939, Kasım 10). Diyarbakır.
17. Diyarbakır. (1940, Kasım 11). Diyarbakır.
18. Diyarbakır. (1941, Kasım 11). Diyarbakır.
19. Diyarbakır. (1943, Kasım 12). Diyarbakır.
20. Diyarbakır. (1944, Kasım 10). Diyarbakır.
21. Diyarbakır. (1945, Kasım 12). Diyarbakır.
22. Diyarbakır. (1947, Kasım 10). Diyarbakır.
23. Diyarbakır. (1949, Kasım 11). Diyarbakır.
24. Diyarbakır. (1950, Kasım 10). Diyarbakır.
25. Granda, C. (1973). Atatürk’ün Uşağı İdim. Hürriyet Yayınları.
26. Hazin Bir Yıl Dönümü. (1941). Karacadağ, 46/4, 355-379.
27. İnan, A. (2009). Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
28. Kocatürk, U. (1999). Kaynakçalı Atatürk Günlüğü. Atatürk Araştırma Merkezi.
29. Kurtarıcını ve en büyük evladını kaybettin. Türk milleti, sen sağ ol. Şimdi tek vazifen onun eserini ebediyen yaşatmaktır. (1938, Kasım 10). Ulus.
30. Kutay, C. (2005). Atatürk’ün Son Günleri. İklim Yayıncılık.
31. Mango, A. (2000). Atatürk, Çev., Füsun Doruker, Yeni Binyıl.
32. Mercan, M. (1998). Anadolu’da Gazetecilik ve Diyarbakır Basını. Güneydoğu Gazeteciler Cemiyeti Yayınları.
33. Oğuz, L. “Atatürk Kalbimizde Daima Yaşayacak”. (1943, Kasım 10). Diyarbakır.
34. Onun arkasından yalnız Türk yurdu değil, bütün dünya ağlıyor. (1938, Kasım 11). Son Posta.
35. Ortaylı, İ. (2018). Gazi Mustafa Kemal Atatürk. Kronik Yayınları.
36. Soyak, H. R. (1973). Atatürk’ten Hatıralar. Yapı ve Kredi Bankası.
37. Şimşek, B. (2007). Tek Parti Döneminde 10 Kasımlar. (Yayın No. 206106) (Yüksek Lisans Tazi, Dokuz Eylül Üniversitesi). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
38. Şimşir, Bilal. (1988). “Atatürk’ün Hastalığı”. Belleten, 52/204, 1195-1454.
39. TBMM Zabıt Ceridesi, Cilt: 27, Devre: V, İçtima: 4, (11.11.1938).
40. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA).
41. Turgut, H. (2020). Kılıç Alinin Anıları. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
42. Türk milleti Ulu Şefini, insanlık büyük evladını kaybetti. (1938, Kasım 10). Son Posta.
43. Türk Milletinin büyük matemi... Ulu Önder Atatürk’ü bu sabah kaybettik. (1938, Kasım 10). Son Telgraf.
44. Türklük ve insanlık en büyüğünü kaybetti. (1938, Kasım 10). Uyanış.
45. Turgut, H. “En büyük Türk evladı, çok sevdiği yüce milletine veda ederken”, (1945, Kasım 10). Diyarbakır.
46. Tütengil, C. O. (1954). Diyarbakır Basın Tarihi Üzerine Notlar. İstanbul Matbaası.
47. Tütengil, C. O. (1966). Diyarbakır Basını ve Bölge Gazeteciliğimiz. İstanbul Üniversitesi Yayınları.
48. Ulu Atamızı Kaybettik. (1938, Kasım 11). Diyarbakır.
49. Ulu Şefimiz Atatürk bu sabah 9.5’te öldü. (1938, Kasım). Akşam Postası.
50. Uzun, H. (2019). Türkiye’de 10 Kasım Törenleri: “İlk Matem” 10 Kasım 1939’dan, “Atatürk Haftası” ve “Matemsiz Atatürk’ü Anma” Günlerine, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 38, 135-170.
51. Uzun, T. (2020). Türkiye’de Çok Partili Hayata Geçiş Süreci: 1946-1950, Düşünce Dünyasında Türkiz, 11, 9-50. Yıldız, M. S. “Ebedi Şef Atatürk’ü Anarken”, (1944, Kasım 10). Diyarbakır.
52. Yılmaz, E. (2010). 1946 Seçimlerinde Öne Çıkan Bazı Hususlar, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 1, 177-188.