Organ and Tissue Names Mentioned in the Ottoman Dialect

Öz

A dictionary is a reference work that compiles words or terms in a language in alphabetical order and explains their meanings and uses. Dictionaries, which reveal the vocabulary of a language, provide information about the political, social, and cultural spheres, as well as the daily lives and lifestyles of that society. Lehce-i Osmânî, a dictionary based on Turkish headwords, is one of Ahmet Vefik Paşa's most important works in the history of lexicography. Lehce-i Osmânî demonstrates the richness of the Turkish language's fundamental vocabulary by including names of organs, tissues, plants, foods, drinks, animals, objects, folk expressions, slang words, etc. Although much research and work has been done in the field of Turkish language studies on the subject of vocabulary encompassing all words in a language, there are few studies that address the vocabulary of dictionaries. Therefore, this study will attempt to contribute to the field in accordance with modern lexicographical understanding and will conduct an alphabetical examination of the names organs and tissues identified in the dictionary. The aim of this study is to contribute to research on the vocabulary of medical texts and dictionaries.

Anahtar Kelimeler

• Dictionary
• Ottoman Turkish
• Organ
• Tissue.

Lehce-i Osmânî’de Geçen Organ ve Doku Adları

Öz

Bir dildeki kelimeleri ya da terimleri alfabetik sırayla toplayan ve bu kelimelerin anlamlarını ve kullanımlarını açıklayan başvuru kaynağı eserlere sözlük denir. Bir dilin söz varlığını ortaya koyan sözlükler; o toplumun siyasi, sosyal ve kültürel alanları ve gündelik hayatları, yaşam biçimi hakkında bilgi verir. Türkçe madde başlarını esas alan sözlüklerden olan Lehce-i Osmânî, Ahmet Vefik Paşa’nın sözlükçülük tarihindeki en önemli çalışmalarından biridir. Lehce-i Osmânî, Türkçenin söz varlığına ait organ, doku adları, bitkiler, yiyecekler, içecekler, hayvanlar, nesneler, halk ifadeleri, argo sözler vb. öğeleri bünyesinde barındırmasıyla Türkçenin temel söz varlığı bakımından zenginliğini ortaya koymaktadır. Dildeki bütün sözcükleri kapsayan söz varlığı konusu üzerine Türk dili alanında çok fazla araştırma ve çalışma yapılmış olmasına rağmen sözlüklerin söz varlığını ele alan az sayıda çalışma olduğu görülmektedir. Bu sebeple bu çalışmada günümüz modern sözlükçülük anlayışına uygun olarak bir katkı sunmaya çalışılacak ve sözlükte tespit edilen organ ve doku adları üzerine alfabetik bir inceleme yapılacaktır. Çalışmanın tıp metinleri ve sözlüklerin söz varlığı üzerine yapılan çalışmalara katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sözlük
• Lehce-i Osmânî
• Organ
• Doku

Kaynakça

1. Akün, Ö. F. (2003). Lehçe-i Osmânî. TDV İslam Ansiklopedisi, 27, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, ss.127-128.
2. Çeri, B. (1997). Ahmed Vefik Paşa Devir-Şahsiyet-Eser. (Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi).
3. Gözütok, A. (1997). Türkiye Türkçesinin İlk Sözlüğü Lehce-i Osmânî. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24, 1997, ss. 29-37.
4. Güray, S., (1966). Ahmet Vefik Paşa. Türk Dil Kurumu Tanıtma Yayınları.
5. Öztürk, E. (2025). Lehcetü’l Lügat ve Lehce-i Osmânî’den Hareketle 18. ve 19. Yüzyıl Söz Varlığı. (Doktora tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi).
6. Toparlı, R., (2000). Lehce-i Osmânî Ahmet Vefik Paşa. Türk Dil Kurumu Yayınları.