Deprem Sonrasında Göç Eden Kadınların Psikososyal Durumları Üzerine Bir Analiz

Öz

Depremler, yalnızca fiziksel yıkıma neden olmakla kalmayıp bireylerin yaşamlarında uzun vadeli sosyal, psikolojik ve ekonomik krizlere yol açan yıkıcı doğal afetlerdir. Türkiye’de 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli gerçekleşen ve geniş bir coğrafyayı etkileyen depremler sonrasında, güvenlik kaygıları ve yaşam koşullarının sürdürülemezliği nedeniyle büyük bir iç göç hareketi yaşanmıştır. Bu süreçte kadınlar, mevcut toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve bakım yükümlülükleri nedeniyle afet ve göçün yarattığı travmatik etkileri daha derin ve çok katmanlı hissetmişlerdir. Bu araştırma, deprem sonrası farklı şehirlere göç etmek zorunda kalan kadınların psikososyal deneyimlerini, aile dinamiklerindeki değişimleri ve gelecek beklentilerini toplumsal cinsiyet perspektifiyle incelemeyi amaçlamıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desenin kullanıldığı çalışmada, kartopu örnekleme tekniğiyle belirlenen ve yaşları 23 ile 54 arasında değişen 9 kadın katılımcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler Gemini 2.5 yapay zekâ aracı kullanılarak analiz edilmiş olup analiz neticesinde “Depremin Kadınların Aile Yaşamına Etkisi”, “Depremin Kadınların Sosyal Yaşamına Etkisi” ve “Depremin Kadınların Ruh Sağlığı Üzerindeki Etkisi” başlıkları altında 3 ana tema ve 6 alt kategori belirlenmiştir. Araştırma bulguları, deprem sonrası kadınların hane içi bakım yüklerinin ve sorumluluklarının belirgin şekilde arttığını; sosyal çevrelerinden kopan kadınların yeni yaşam alanlarında yalnızlık, köksüzlük ve aidiyet sorunları yaşadığını göstermiştir. Ruhsal açıdan ise katılımcıların yoğun kaygı, yas ve güvensizlik hissettikleri, ancak göç etmenin bazı kadınlar için travmatik mekândan uzaklaşma yoluyla rahatlatıcı bir etkisi olduğu vurgulanmıştır. Geleceğe yönelik beklentilerde ise, bazı katılımcıların umutlarını tamamen yitirdiği, bazılarının ise hayata tutunma motivasyonunu koruduğu ikili bir yapı gözlemlenmiştir. Çalışma sonucunda, göç eden kadınların psikolojik dayanıklılıklarını artırmak, temel  ihtiyaçlarını karşılamak ve sosyal uyumlarını sağlamak amacıyla bütüncül ve toplumsal cinsiyet duyarlı sosyal hizmet müdahalelerinin gerekliliği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Deprem
• Deprem Sonrası Psikososyal Etkiler
• Göç
• Kadın

An Analysis of the Psychosocial Well-Being of Women Who Migrated Following an Earthquake

Öz

Earthquakes are devastating natural disasters that not only cause physical destruction but also precipitate long-term social, psychological, and economic crises in the lives of individuals. Following the Kahramanmaraş-centered earthquakes that occurred in Turkey on February 6, 2023, and affected a vast geographical area, a massive wave of internal migration took place driven by security concerns and the unsustainability of living conditions. In this context, women have experienced the traumatic impacts of the disaster and subsequent migration in a more profound and multi-layered manner, exacerbated by existing gender inequalities and caregiving obligations. This study aims to examine the psychosocial experiences, changes in family dynamics, and future expectations of women compelled to migrate to different cities following the earthquake, through a gender perspective. Employing a phenomenological design within the qualitative research framework, semi-structured in-depth interviews were conducted with 9 female participants aged 23 to 54, selected via snowball sampling. The obtained data were analyzed using the Gemini 2.5 artificial intelligence tool. Consequently, three main themes—"The Impact of the Earthquake on Women's Family Life," "The Impact of the Earthquake on Women's Social Life," and "The Impact of the Earthquake on Women's Mental Health"—along with six sub-categories were identified. The findings indicate that women's domestic care burdens and responsibilities increased significantly in the post-earthquake period; furthermore, women severed from their social networks experienced loneliness, rootlessness, and belonging issues in their new living environments. Regarding mental health, it was highlighted that while participants experienced intense anxiety, grief, and insecurity, migration provided a sense of relief for some women by distancing them from the traumatic setting. Regarding future expectations, a dual structure was observed: some participants had completely lost hope, while others maintained the motivation to hold on to life. In conclusion, the study underscores the necessity of holistic and gender-sensitive social work interventions to enhance the psychological resilience of displaced women, meet their basic needs, and facilitate their social integration.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake
• Post-Earthquake Psychosocial Effects
• Migration
• Woman

Kaynakça

1. Akbal, A., & Taşbaş, S. (2024). Depremde kadın olmak: Osmaniye Düziçi çadır kent örneği. Kent Akademisi, 17(2), 651–666. https://doi.org/10.35674/kent.1425504.
2. İbici Akça, E., & Öztaş, H. G. (2024). Post-earthquake spiritual well-being and depression levels of postpartum women in Turkey. Psychology, Health & Medicine, 30(3), 489–501. https://doi.org/10.1080/13548506.2024.2430859.
3. Alipour, F., & Ahmadi, S. (2020). Social support and posttraumatic stress disorder (PTSD) in earthquake survivors: A systematic review. Social Work in Mental Health, 18(5), 501–514. https://doi.org/10.1080/15332985.2020.1795045.
4. Álvarez-Díaz, J. (2020). Gender, disasters and mortality: Earthquake in Mexico City, Ciencia & saude coletiva, (25) 7, 2831-2836 . https://doi.org/10.1590/1413-81232020257.30802018.
5. Avğın, S., Köse, M., & Özbek, A. (2024). Damage assessment of structural and geotechnical damages in Kahramanmaraş during the February 6, 2023 earthquakes. Engineering Science and Technology, an International Journal. https://doi.org/10.1016/j.jestch.2024.101811.
6. Balaban, M., Doğulu, C., Akdede, N., Akoglu, H., Karakayalı, O., Yılmaz, S., Yılmaz, S., Ajobiewe, T., Güzel, S., Ikizer, G., Akin, M., Ünal, Y., & Karancı, A. (2024). Emergency response and community impact after February 6, 2023 Kahramanmaraş Pazarcık and Elbistan earthquakes: Reconnaissance findings and observations on affected region in Türkiye. Bulletin of Earthquake Engineering. https://doi.org/10.1007/s10518-024-01867-3.
7. Bozkurt, E. (2001). Neotectonics of Turkey – A synthesis. Geodinamica Acta, 14, 3–30. https://doi.org/10.1080/09853111.2001.11432432. Budirahayu, T., Farida, A., & Amala, S. M. (2019). Women’s resilience in preserving family life following an earthquake in North Lombok Regency, West Nusa Tenggara, Indonesia. Journal of International Women's Studies, 20(9), 107–120. https://vc.bridgew.edu/jiws/vol20/iss9/10.
8. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.

9. Cannon, T. (1994). Vulnerability analysis and the explanation of ‘natural’disasters. Disasters, Development and Environment, 1, 13-30.
10. Caterina, M., Gell, C. F., Lasap, L., & Turvill, E. (2020). Toplumsal cinsiyet ve afet risk azaltma. G. Yalçın, E. İnal, N. Paksoy Erbaydar ve E. Kaya, Çev.). Paradigma Akademi.
11. Çetin Aydın, G., & Aytaç, S. (2023). Depremin dezavantajlı gruplardan biri olan depremzede kadınlar üzerindeki psikososyal etkisi: Nitel bir araştırma. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 10(3), 2195–2218. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1281904.
12. Dedeoğlu, S. (2011). Türkiye’de göçmenlerin sosyal dışlanması: istanbul hazır-giyim sanayinde çalışan azerbaycanlı göçmen kadınlar örneği. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 66(01), 27-48. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002193.
13. Dilekli Karatay, Z., & Çilmi, M. (2024). Deprem sonrası yaşanan zorunlu göç ve istihdam problemi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1), 314–333. https://doi.org/10.54688/ayd.1404876.
14. Fırat, M. (2022). Deprem ve toplumsal etkileri. Tezkire Dergisi, 80, 47–72.
15. Ghimire, D. (2021). Disaster, Women and Vulnerability: A Study of Earthquake 2015 in Nepal. KMC Research Journal. https://doi.org/10.3126/kmcrj.v5i5.53574.
16. Gündüz, F. (2022). Afetlerde kadın ve toplumsal cinsiyet perspektifi ile çıkarılması gereken dersler (Haiti ve Japonya depremi örneği). IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 440–461.
17. Haas, H. D., Castles, S., & Miller, M. J. (2011). Göçler çağı: Modern dünyada uluslararası nüfus hareketleri (1. bs). GAV Perspektif Yayınları.
18. Horton, L. (2012). After the earthquake: Ggender inequality and transformation in post-disaster Haiti. Gender & Development, 20(2), 295-308. https://doi.org/10.1080/13552074.2012.693284.
19. International Organization for Migration (IOM). (2011). Climate change, migration and critical international security considerations (Report No. 42). Geneva.
20. Kabakoğlu, H., & Kuşçu Şahin, F. N. (2024). The effect of psychological resilience on hopelessness and post-traumatic growth in individuals experienced by earthquake. International Journal of Mental Health Promotion, 26(10).
21. Kamaledini, M., & Azkia, M. (2021). The psychosocial consequences of natural disasters: A case study. Health in Emergencies & Disasters Quarterly. https://doi.org/10.32598/hdq.6.3.323.1.
22. Kaplan, V., Alkasaby, M., Düken, M., Kaçkin, Ö., & Riad, A. (2024). The impact of earthquakes on women: assessing women's mental health in aftermath of the Kahramanmaraş-centred earthquake in Türkiye. Journal of Public Health (Oxford, England), 46, e510 - e519. https://doi.org/10.1093/pubmed/fdae059.
23. Kümbetoğlu, B. (2008). Sosyolojide ve antropolojide niteliksel yöntem ve araştırma. Bağlam yayıncılık. Ökten Sipahioğlu, B. (2024). Göç ve afet ilişkisi: Deprem göçü. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1), 292–313. https://doi.org/10.54688/ayd.1375491.
24. Özer, E., Şen, Y., Güler, D., & Güvenç, G. (2025). Experiences of women relocated due to the february 2023 earthquake in Turkey: a qualitative study. BMC Women's Health, 25. https://doi.org/10.1186/s12905-025-03554-0.
25. Sezgin, A. U., & Punamäki, R.-L. (2016). Perceived changes in social relations after earthquake trauma among Eastern Anatolian women: Associated factors and mental health consequences. Stress and Health, 32, 355–366. https://doi.org/10.1002/smi.2629.
26. Tiryaki Yenilmez, D. (2023). Deprem ve göç ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Akademik Düşünce Dergisi, (7), 39–52. https://doi.org/10.53507/akademikdusunce.1282303.
27. Trentin, M., Rubini, E., Bahattab, A., Loddo, M., Della Corte, F., Ragazzoni, L., & Valente, M. (2023). Vulnerability of migrant women during disasters: A scoping review of the literature. International Journal for Equity in Health, 22. https://doi.org/10.1186/s12939-023-01951-1.
28. Tøraasen, M. (2020). Women’s status in Haiti ten years after the earthquake. CMI Brief. https://www.cmi.no/publications/file/7263-womens-status-in-haiti-ten-years-after-the-earthquake.pdf.
29. Ünür, E. (2021). Afet yönetiminde toplumsal cinsiyet eşitsizliği: doğal afetlerde cinsiyete dayalı zarar görebilirlik farkı. İstanbul Aydin University Journal of Social Sciences/İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2).
30. Yakıt Ak, E., & Uyurdağ, N. (2024). Afetin toplumsal cinsiyet boyutu: Türkiye’nin Diyarbakır şehrinde depremi yaşayan kadınlarla ilgili bir örnek olay incelemesi. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(1), 142–160. https://doi.org/10.33708/ktc.1390146.
31. Yıldırım A., & Şimşek H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, 11. Baskı. Seçkin Yayıncılık (1999). Yaman Öztürk, M. (2010). Gender aspect of survival strategies: burdens that financial crises create ın women’s life in the developing countries. Anadolu University Journal of Social Sciences. 10 (3), 93-110.
32. Zahlawi, T., Roome, A., Chan, C., Campbell, J., Tosiro, B., Malanga, M., Tagaro, M., Obed, J., Iaruel, J., Taleo, G., Tarivonda, L., Olszowy, K., & Dancause, K. (2019). Psychosocial support during displacement due to a natural disaster: relationships with distress in a lower-middle income country. International Health. https://doi.org/10.1093/inthealth/ihy099.
33. Zapata-Franco, A., & Vargas-Alzate, Y. (2025). Gender integration in seismic risk assessment: towards equitable resilience in Colombia. Natural Hazards, 121, 9405- 9442. https://doi.org/10.1007/s11069-025-07112-7.