Mehmet Uyanik's Literary Personality

Öz

Mehmet Uyanık was born in Silvan district of Diyarbakır in 1334 AH/1918 AD. Uyanık's father's name is Yakup, and his mother's name is Asiye. Mehmet Uyanık is one of the muftis of Silvan. He is one of the important figures raised in Diyarbakır. Mehmet Uyanık also left behind literary sources. We have attempted to transcribe both Mehmet Uyanık's poems in Turkish and his poems in Kurdish. Uyanık is best known for his jokes. However, little research has been done on his literary personality. Looking at his literary style, it's easy to say that he resembles the old court poets. Looking at his poems, we can see that he is fluent in Turkish, Kurdish, Arabic, and Persian. We have begun field research to find the writings of Mehmet Uyanık. Our research has revealed that Mehmet Uyanık has poems in both Turkish and Kurdish. Seeing a gap in this area, we made an effort to research the topic with the belief that it would benefit the field. With this in mind, we hope that more extensive studies on his literary personality will lead to more in-depth conclusions. Mufti Uyanık used the Aruz meter, which is commonly used in classical Turkish literature, in his poems. In addition, we see that he used his pseudonym at the end of his poems and also recorded the date he wrote them. This study aims to reveal the literary side of Mehmet Uyanık, who is known for his various other qualities.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Uyanık
• Literature
• Poem

Mehmet Uyanık’ın Edebi Kişiliği

Öz

Mehmet Uyanık, Rûmî 1334/Miladî 1918 yılında Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde doğmuştur. Uyanık’ın baba adı Yakup, annesinin adı ise Asiye’dir. Mehmet Uyanık, silvan müftülerindendir. Diyarbakır’ın yetiştirdiği önemli kişilerden birisidir. Mehmet Uyanık ardından yazınsal kaynaklar da bırakmıştır. Mehmet Uyanık’ın hem Türkçe şiirleri hem de Kürtçe şiirlerini transkribe etmeye çalıştık. Uyanık, daha çok fıkralarıyla meşhur olmuştur. Lakin edebi kişiliği hakkında pek çalışma yapılmamıştır. Edebi tarzına baktığımızda eski divan şairlerine benzediğini rahatlıkla söylemek mümkündür. Şiirlerine baktığımızda Türkçe, Kürtçe, Arapça ve Farsça’ya hâkim olduğunu görebiliriz. Mehmet Uyanık’ın yazdıklarını bulmak için saha araştırmasına başladık. Araştırma sonucunda Mehmet Uyanık’ın Türkçe ve Kürtçe şiirlerinin oduğunu tespit ettik. Bu alandaki boşluğu gördüğümüzden, alana faydası olacağı düşüncesiyle konuyu araştırmaya gayret ettik. Bu düşünceyle edebi kişiliği üzerinde daha geniş çalışmaların yapılması hâlinde daha derinlikli sonuçların elde edileceğini umuyoruz. Müftü Uyanık, şiirlerinde klasik edebiyatımızda kullanılan aruz veznini kullanmıştır. Bunun yanında şiirlerinin sonunda hem mahlasını kullandığını hem de yazmış olduğu o günün tarihini kaydettiğini görmekteyiz. Bu çalışmayla farklı özellikleriyle bilinen Mehmet Uyanık’ın edebi yönünün de ortaya çıkması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Uyanık
• Edebiyat
• Şiir

Kaynakça

1. Aslan, M. Y. (2021). Toplumsal Eleştiri Bağlamında Müftü Uyanık Fıkraları Üzerine Bir Değerlendirme, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 9 Sayı: 27 Sayfa: 523 - 540 Haziran.
2. Aslan, M. Y. (2025). Silvanlı Müftü Uyanık Fıkraları (Metin-İnceleme). Sonçağ Akademi Yayınları.
3. Aslanoğlu, O. (2020). Ruhayî Divan Şiiri Sözlüğü, Sonçağ Akademi Yayınları.
4. Azarkan, M. Ş. (2021). Melayê Cizîrî’nin Dîvânı’nın Tenkitli Metni ve Fuzûlî Dîvânı ile Karşılaştırılması, Sonçağ Akademi Yayınları.
5. Devellioğlu, F. (2015). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Aydın Kitabevi Yayınları.
6. Farqînî, Z. (2013). Türkçe - Kürtçe Sözlük. İstanbul: Kürt Enstitüsü Yayınları.
7. Farqînî, Z. (2013). Ferhenga Kurdî – Tirkî. İstanbul: Kürt Enstitüsü Yayınları.
8. Parlak, Y. (1997). Çeşitli Yönleri ile Silvan. Akçağ Yayınları.

9. Parlatır, İ. (2014). Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. Yargı Yayinevi.
10. Sami, Ş. (2012). Kâmûs-ı Türkî. Şifa Yayınevi.
11. Toprak, M. C. (2021). Özel kitaplığından faydalandık.
12. Türk Dil Kurumu, (2005). Türkçe Sözlük, Akçağ Yayınları
13. Zıllioğlu, M. (1986). Evliyâ Çelebi, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi. Üçdal Neşriyat.
14. Çağmar, M. E. (2013). Diyarbakır Ansiklopedisi, Cilt 5, Ankara: Yelkovan Aşans Yayınları. Eminoğlu, N. (2023). “Hizra Estetîk Di Şi’ra Melayê Cizîrî de”, Cizîrînasi, Wan: Weşanên Peywend.
15. Ergin, M. C. (2012). Uluslararası Silvan Sempozyumu. Mardin: Artuklu Üniversitesi Yayınları & Şarkiyât Araştırmaları Derneği.
16. Köprülü, M. F. (1964). İslâm Ansiklopedisi, M. E. B. Yayınları, C. 5/1, “Hikâye” maddesi, İstanbul. Uyanık, M. F. (2013). (Mehmet Uyanık’ın büyük oğlu) Diyarbakır Ansiklopedisi, Cilt 5, Yelkovan Aşans Yayınları.