The Relationship Between the Ecological Characteristics of Yıldız Mountain (Sivas) and Natural Geographical Factors

Öz

This study aims to examine the natural geographical components of the Yıldız Mountain ecosystem within the borders of Sivas Province using a mountain ecology approach. The study was conducted using field observations, literature review, and GIS analysis. The study comprehensively evaluated the geological, geomorphological, hydrographic, soil, climate, and vegetation characteristics of Yıldız Mountain, as well as the interrelationships between these elements. The study area is characterized as a highly fragile mountain ecosystem where significant ecological changes are observed over short distances due to variations in elevation, slope, and aspect. Research findings reveal that the mountain's geological structure is decisive in soil formation and vegetation distribution, while climatic conditions limit biological productivity and vegetation zoning. Yıldız Mountain plays an important role in the regional hydrological balance with its water sources that feed the Kızılırmak Basin. However, climate change and human activities, especially winter tourism, are putting pressure on the ecosystem. Nevertheless, the area offers significant potential for nature education, geography teaching, and raising awareness of sustainability.

Anahtar Kelimeler

• Yıldız Mountain
• Mountain ecosystem
• Geography.

Yıldız Dağı’nın (Sivas) Ekolojik Özeliklerinin Doğal Coğrafi Faktörlerle İlişkisi

Öz

Bu araştırma, Sivas ili sınırları içerisinde yer alan Yıldız Dağı ekosisteminin doğal coğrafya bileşenlerini dağ ekolojisi yaklaşımı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma saha gözlemleri, literatür taraması ve CBS analizleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, Yıldız Dağı’nın jeolojik, jeomorfolojik, hidrografik, toprak, iklim ve vejetasyon özellikleri ile bu unsurlar arasındaki karşılıklı ilişkiler bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Çalışma alanı, yükselti, eğim ve bakı farklılıklarına bağlı olarak kısa mesafelerde belirgin ekolojik değişimlerin gözlendiği, yüksek kırılganlığa sahip bir dağ ekosistemi niteliği taşımaktadır. Araştırma bulguları, dağın jeolojik yapısı, eğim, yükselti ve bakı gibi faktörler toprak oluşumu ve bitki örtüsü dağılışı üzerinde belirleyici olduğunu, iklim koşullarının ise biyolojik üretkenliği ve vejetasyon zonlanmasını sınırlandırdığını ortaya koymaktadır. Yıldız Dağı, Kızılırmak Havzası’nı besleyen su kaynaklarıyla bölgesel hidrolojik denge açısından önemli bir role sahiptir. Ancak iklim değişikliği ve insan faaliyetleri, özellikle kış turizmi, ekosistem üzerinde baskı oluşturmaktadır. Bununla birlikte alan, doğa eğitimi, coğrafya öğretimi ve sürdürülebilirlik bilinci kazandırılması açısından önemli bir potansiyel sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yıldız Dağı
• Dağ ekosistemi
• Coğrafya.

Kaynakça

1. Akbulut, G. (2005). Dağ coğrafyasına bir örnek: Yıldız Dağı ve turizm potansiyeli. Ulusal Coğrafya Kongresi Bildiriler Kitabı, 433–439.
2. Akçay, A. E., & Beyazpirinç, M. (2017). The geological evolution of Sorgun (Yozgat)–Yıldızeli (Sivas) foreland basin: Petrographic, geochemical aspects and geochronology of volcanism affecting the basin. Bulletin of the Mineral Research and Exploration, 155, 1–31.
3. Aktimur, H. T., Tekirli, M. E., & Yurdakul, M. E. (1990). Sivas–Erzincan Tersiyer Havzasının jeolojisi. MTA Dergisi, 111, 25–36.
4. Atalay, İ. (2000). Ecosystems of Turkey. Ministry of Forestry.
5. Atalay, İ. (2001). Türkiye’de ormanların ekolojik sınıflaması. Orman Bakanlığı Yayını.
6. Atalay, İ. (2004). Türkiye’nin ekolojik bölgeleri. Orman Bakanlığı Yayınları.
7. Atalay, İ. (2006). Dağlık alanların biyoçeşitlilik üzerindeki etkileri: Kuzey Anadolu Dağları ve Toros Dağları’ndan bir örnek olay incelemesi. Grazer Schriften der Geographie und Raumforschung, 41, 17–26.
8. Atalay, İ., & Efe, R. (2008). Türkiye’nin Akdeniz Bölgesi ve Göller Bölgesi’nin ekolojik bölgeleri. Uluslararası Coğrafya Sempozyumu Bildirileri, 3–15.

9. Atalay, İ., & Efe, R. (2010). Structural and distributional evaluation of forest ecosystems in Turkey. Journal of Environmental Biology, 31(1), 61–70.
10. Atalay, İ. (2011). Türkiye iklim atlası. İnkılap Yayınları.
11. Atalay, İ. (2015). Türkiye vejetasyon coğrafyası. Meka Basım.
12. Atalay, İ. (2020). Uygulamalı klimatoloji (4. bs.). Meta Basım.
13. Aytaç, A. S. (2010). Amanos Dağları’nın orta kesiminin doğal ortam, sosyo-ekonomik faaliyetler, koruma kriterleri ve çevre eğitimi açısından değerlendirilmesi [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
14. Balcı, A. (2012). Türkiye’nin coğrafi konum özelliklerini tasvire dayalı etkinliklerle öğretmeye yönelik nitel bir araştırma. Marmara Coğrafya Dergisi, (26), 215–258.
15. Camcı, A., & Zaman, M. (2024). Yıldızeli ilçesinin (Sivas) turizm potansiyeli. Turkish Studies, 19(1), 71–90.
16. Civelek, Ş. (1989). Çamlıbel Geçidi ve Yıldız Dağı (Sivas–Tokat) florası (Yayımlanmamış doktora tezi). Cumhuriyet Üniversitesi.
17. Çelik, Ü. M. A., Kopar, İ., & Çelik, Ü. E. (2021). Doğubayazıt Sazlığı’nın (Ağrı–Türkiye) arazi örtüsü deseninde meydana gelen değişimlerin ekolojik sonuçları. Doğu Coğrafya Dergisi, 26(46), 1–20.
18. Davis, P. H., Mill, R. R., & Tan, K. (1988). Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Vol. 10). Edinburgh University Press.
19. Demirel, Ö., & Pouya, S. (2020). Sürdürülebilir dağ yönetimi: Ağrı Dağı örneği. International Journal of Mountaineering and Climbing, 3(1), 1–14.
20. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü. (2024). Yukarı Kızılırmak Havzası akım gözlem verileri ve su yılı değerlendirmesi. DSİ Genel Müdürlüğü.
21. Duran, C. (2013). Türkiye’nin bitki çeşitliliğinde dağlık alanların rolü. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi, 6(1), 72–77.
22. Eldem, H. (2016). Sürdürülebilir dağlık alan yönetimi çerçevesinde 6360 sayılı kanunun değerlendirilmesi. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 3(1), 83–97. https://doi.org/10.17541/oeybd.06151
23. Erol, O. (1999). Genel klimatoloji. Çantay Kitabevi.
24. Gümüş, İ., Kaya, Y., & Kaya, E. (2003). Tahir Dağları (Ağrı) vejetasyonu üzerinde fitoekolojik araştırmalar. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 59–74.
25. Gürsoy, H., Piper, J. D. A., Tatar, O., & Mesci, L. (1998). Paleomagnetic study of the Karaman and Karapınar volcanic complexes. Tectonophysics, 299(1–3), 191–211.
26. Hock, R., Rasul, G., Adler, C., Cáceres, B., Gruber, S., Hirabayashi, Y., … Zhang, Y. (2019). High mountain areas. In IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate (pp. 131–202).
27. IPCC. (2022). Climate change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Cambridge University Press. Karakan, O. (2022). Sivas Yıldız Dağı’nda coğrafya dersi öğretim programı kazanımlarıyla ilişkili doğa eğitimi etkinlikleri [Yüksek lisans tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
28. Körner, C., & Ohsawa, M. (2005). Mountain systems. In Ecosystems and human well-being (pp. 681–716). Island Press.
29. Körner, C., Paulsen, J., & Spehn, E. M. (2011). A definition of mountains and their bioclimatic belts. Alpine Botany, 121, 73–78.
30. Lisowski, M., & Disinger, J. F. (1991). The effect of field-based instruction on ecological understanding. Journal of Environmental Education, 23(1), 19–23.
31. Legeay, E., Pichat, A., Kergaravat, C., Ribes, C., Callot, J., Ringenbach, J.-C., & Temiz, H. (2018). Geology of the Central Sivas Basin (Turkey). Journal of Maps, 15(2), 406–417. https://doi.org/10.1080/17445647.2018.1514539 Millennium Ecosystem Assessment. (2005). Ecosystems and human well-being. Island Press.
32. Odum, E. P., & Barrett, G. W. (2005). Fundamentals of ecology. Brooks/Cole.
33. Parmesan, C. (2006). Ecological and evolutionary responses to recent climate change. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics, 37, 637–669.
34. Pereira, P., Inácio, M., Bogunovic, I., Francos, M., Barceló, D., & Zhao, W. (2022). Ecosystem services in mountain environments. Pirineos, 177, e068. https://doi.org/10.3989/pirineos.2022.17700
35. Şengör, A. M. C., & Yılmaz, Y. (1981). Tethyan evolution of Turkey. Tectonophysics, 75(3–4), 181–241.
36. Tokgöz, G. (2021). Dağ ekosistemlerinin sürdürülebilir kalkınma amaçları kapsamında değerlendirilmesi. Duvar Yayınları.
37. Türkeş, M. (2012). Türkiye’de iklim değişikliği ve kuraklık. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 4(2), 1–32.
38. Viviroli, D., Dürr, H. H., Messerli, B., Meybeck, M., & Weingartner, R. (2007). Mountains as water towers. Water Resources Research, 43(7).
39. Yağmur, M. (1997). Yıldızdağ gabrosunun mineralojik, petrografik ve jeokimyasal incelenmesi, [Yüksek lisans tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
40. Yılmaz, A., & Ercan, T. (1984). Yıldız Dağı gabrosunun petrokimyasal özellikleri. Jeoloji Mühendisliği, (20), 11–16.