Moda Tasarımı Eğitiminde Yapay Zekâ Destekli Sürdürülebilir ve İnovatif Tasarım Süreçleri

Öz

Bu araştırma, moda tasarımı eğitiminde yapay zekâ destekli sürdürülebilir ve inovatif tasarım uygulamalarının öğrencilerin öğrenme süreçleri ve tasarım yaklaşımları üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda durum çalışması deseni ile yürütülmüştür. Çalışma, 2025–2026 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ferizli Meslek Yüksekokulu Tasarım Bölümü Moda Tasarımı Programında yürütülen seçmeli İnovasyon ve Moda dersine kayıtlı beş ikinci sınıf öğrencisi (N=5) ile gerçekleştirilmiştir. Uygulama süreci dört hafta boyunca haftada iki ders saati olmak üzere toplam sekiz ders saati sürmüştür. Bu süreçte öğrencilerden sürdürülebilir moda, doğal ve geri dönüştürülebilir tekstil lifleri, akıllı tekstiller ve giyilebilir teknoloji temaları doğrultusunda ChatGPT ile metinden görsele (text-to-image) üretim gerçekleştiren üretken yapay zekâ araçlarından yararlanarak yenilikçi moda tasarımları geliştirmeleri istenmiştir. Araştırmanın veri setini öğrenciler tarafından hazırlanan beş yapay zekâ destekli tasarım görseli, beş teknik eskiz, beş poster çalışması, araştırmacı gözlem formları ve uygulama sonunda gerçekleştirilen beş yarı yapılandırılmış bireysel görüşme oluşturmuştur. Veriler betimsel analiz ve tematik analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, öğrencilerin yapay zekâyı tasarım sürecinin yerine geçen bir sistem olarak değil, yaratıcı düşünmeyi destekleyen ve alternatif tasarım fikirleri geliştirmeyi kolaylaştıran bir öğrenme aracı olarak değerlendirdiklerini göstermiştir. Ayrıca öğrencilerin sürdürülebilirliği yalnızca çevre dostu malzeme kullanımıyla sınırlı görmedikleri; ergonomi, kullanıcı odaklı tasarım, işlevsellik, akıllı tekstiller ve çevresel sorumluluk boyutlarıyla birlikte ele aldıkları belirlenmiştir. Bulgular, yapay zekâ destekli tasarım uygulamalarının öğrencilerin yaratıcı düşünme, problem çözme, eleştirel değerlendirme, teknoloji okuryazarlığı ve sürdürülebilir tasarım farkındalıklarını geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak araştırma, üretken yapay zekânın moda tasarımı eğitiminde yalnızca görsel üretim sağlayan dijital bir araç olmadığını; sürdürülebilirlik bilincini, disiplinlerarası düşünmeyi ve kullanıcı odaklı tasarım yaklaşımını destekleyen etkili bir öğrenme ortamı sunduğunu göstermektedir. 

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zekâ
• Sürdürülebilir Moda
• Moda Tasarımı Eğitimi
• Sürdürülebilir Tekstil Lifleri
• İnovatif Moda Tasarımı

Etik Beyan

Bu araştırma için etik kurul izni gerekmemektedir.

Sustainable and Innovative Design Processes in Fashion Design Education Assisted by Artificial Intelligence

Öz

This study aims to investigate the effects of artificial intelligence (AI)-supported sustainable and innovative design practices on students’ learning processes and design approaches in fashion design education. The study was conducted using a qualitative case study design. The participants consisted of five second-year fashion design students (N = 5) enrolled in the elective Innovation and Fashion course offered in the Fashion Design Program of the Department of Design at Ferizli Vocational School, Sakarya University of Applied Sciences, during the spring semester of the 2025–2026 academic year. The implementation process lasted four weeks, comprising a total of eight class hours with two hours of instruction per week. During the implementation, students were asked to develop innovative fashion designs based on the themes of sustainable fashion, natural and recyclable textile fibers, smart textiles, and wearable technologies by utilizing ChatGPT and generative artificial intelligence text-to-image tools. The research data consisted of five AI-generated design visuals, five technical sketches, five design posters, researcher observation forms, and five semi-structured individual interviews conducted at the end of the implementation process. The data were analyzed using descriptive and thematic analysis techniques. The findings revealed that the participants perceived artificial intelligence not as a system replacing the designer but as a learning tool that supports creative thinking and facilitates the generation of alternative design ideas. Furthermore, students viewed sustainability not merely as the use of environmentally friendly materials but as a multidimensional concept encompassing ergonomics, user-centered design, functionality, smart textiles, and environmental responsibility. The findings indicate that AI-supported design practices contributed to the development of students’ creative thinking, problem-solving, critical evaluation, technological literacy, and awareness of sustainable design. Consequently, the study suggests that generative artificial intelligence is not merely a digital tool for visual content generation in fashion design education but also provides an effective learning environment that supports sustainability awareness, interdisciplinary thinking, and user-centered design approaches. 

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Sustainable Fashion
• Fashion Design Education
• Sustainable Textile Fibers
• Innovative Fashion Design

Etik Beyan

Ethics committee approval is not required for this research.

Kaynakça

1. Alkhatlan, A., & Kalita, J. (2018). Intelligent tutoring systems: A comprehensive historical survey with recent developments. International Journal of Computer Applications, 181(43), 1–20.
2. Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zeka ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71–88.
3. Bocken, N. M. P., Short, S. W., Rana, P., & Evans, S. (2014). A literature and practice review to develop sustainable business model archetypes. Journal of Cleaner Production, 65, 42–56.
4. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
5. Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 11(4), 589–597.
6. Carbonell, J. R. (1970). AI in CAI: An artificial intelligence approach to computer-assisted instruction. IEEE Transactions on Man-Machine Systems, 11(4), 190–202.
7. Geyik Değerli, N. (2019). Moda endüstrisinin giyilebilir teknoloji tasarımları. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD), 4(1), 50–65.
8. Graesser, A. C., VanLehn, K., Rosé, C. P., Jordan, P. W., & Harter, D. (2001). Intelligent tutoring systems with conversational dialogue. AI Magazine, 22(4), 39–51.

9. McNeill, L., & Moore, R. (2015). Sustainable fashion consumption and the fast fashion conundrum: Fashionable consumers and attitudes to sustainability in clothing choice. International Journal of Consumer Studies, 39(3), 212–222.
10. Nadasbaş, S. E. (2020). Bilişsel bilişim teknolojilerinin moda endüstrisinde kullanımı. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 7(50), 195–213.
11. Oxman, R. (2017). Thinking difference: Theories and models of parametric design thinking. Design Studies, 52, 4–39.
12. Pressey, S. L. (1950). Development and appraisal of devices providing immediate scoring of objective tests and concomitant self-instruction. The Journal of Psychology, 29(2), 417–447.
13. Skinner, B. F. (1958). Teaching machines. Science, 128(3330), 969–977.
14. Sun, L., & Zhao, L. (2018). Technology disruptions: Exploring the changing roles of designers, makers, and users in the fashion industry. International Journal of Fashion Design, Technology and Education, 11(3), 362–374.
15. Yang, X., He, X., Ma, Y., Ma, F., Wang, S., & Liu, T. (2019). Toward AI fashion design: An Attribute-GAN model for clothing match. Neurocomputing, 341, 156–167.
16. Arnold, R. (2009). Fashion: A very short introduction. Oxford University Press.
17. Breazeal, C. (2002). Designing sociable robots. MIT Press.
18. Bümen, N. T. (2004). Okulda çoklu zekâ kuramı. Pegem A Yayıncılık.
19. Carson, R. (1962). Silent spring. Houghton Mifflin.
20. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.
21. Denzin, N. K. (1978). The research act: A theoretical introduction to sociological methods (2nd ed.). McGraw-Hill.
22. Fletcher, K. (2008). Sustainable fashion and textiles: Design journeys. Earthscan.
23. Fletcher, K., & Grose, L. (2012). Fashion & sustainability: Design for change. Laurence King Publishing.
24. Gardner, H. (1999). Intelligence reframed: Multiple intelligences for the 21st century. Basic Books.
25. Gwilt, A. (2014). A practical guide to sustainable fashion. Bloomsbury Publishing.
26. Gwilt, A. (2020). A practical guide to sustainable fashion. Bloomsbury Visual Arts.
27. Kadolph, S. J. (2010). Textiles (11th ed.). Pearson.
28. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
29. Luckin, R., Holmes, W., Griffiths, M., & Forcier, L. B. (2016). Intelligence unleashed: An argument for AI in education. Pearson.
30. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
31. Nabiyev, V. V. (2012). Yapay zekâ: İnsan-bilgisayar etkileşimi (4. bs.). Seçkin Yayıncılık.
32. Sleeman, D., & Brown, J. S. (Eds.). (1982). Intelligent tutoring systems. Academic Press.
33. Woolf, B. P. (2009). Building intelligent interactive tutors: Student-centered strategies for revolutionizing e-learning. Morgan Kaufmann.
34. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. bs.). Seçkin Yayıncılık. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage.