Eğitim Kurumlarında İş Sağlığı ve Güvenliği: Okul Yöneticilerinin Algı, Deneyim ve Önerileri

Öz

Bu araştırma, Düzce ilinde farklı eğitim kademelerinde görev yapan okul yöneticilerinin iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarına ilişkin algı, deneyim ve farkındalık düzeylerini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde, fenomonolojik desenle yürütülen çalışmada, maksimum çeşitlilik örneklemesi ile belirlenen 17 okul yöneticisi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş; veriler içerik analizi ile çözümlenerek on tematik kategori altında değerlendirilmiştir. Bulgular, yöneticilerin büyük bölümünün İSG kavramını temel düzeyde anladığını, ancak kavramı daha çok "güvenli çalışma ortamı" ve "önceden alınan tedbir" gibi reaktif bir çerçevede tanımlayarak proaktif ve kültürel bir süreçten ziyade teknik bir zorunluluk olarak gördüğünü ortaya koymaktadır. Eğitim kurumlarında İSG'nin yalnızca yasal bir gereklilik değil, sürdürülebilir bir örgüt kültürü haline getirilmesi; bu doğrultuda okullara doğrudan ve yeterli mali kaynak sağlanması, bürokrasinin sadeleştirilmesi, okul türüne özgü eğitim içerikleri geliştirilmesi ve paydaş katılımının teşvik edilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İş Sağlığı ve Güvenliği
• Okul Yöneticileri
• Eğitim Kurumları
• Güvenlik Kültürü

Occupational Health and Safety in Educational Institutions: Perceptions, Experiences, and Recommendations of School Administrators Abstract

Öz

This research aims to examine the perceptions, experiences, and awareness levels of school administrators working at different educational levels in Düzce province regarding occupational health and safety practices. Using a phenomenological design, semi-structured interviews were conducted with 17 school administrators selected through maximum diversity sampling, and data were analyzed using content analysis under ten thematic categories. Findings show that while most administrators understand OHS at a basic level, they define it reactively, such as "safe working environment" and "preventive measures," viewing OHS as a technical necessity rather than a proactive and cultural process. OHS in educational institutions needs to be transformed into a sustainable organizational culture rather than a mere legal requirement; this requires direct and sufficient financial resources for schools, simplified bureaucratic processes, practical and school-type-specific training content, and active stakeholder participation to close the gap between legislation and practice. 

Anahtar Kelimeler

• Occupational Health and Safety
• School Administrators
• Educational Institutions
• Safety Culture

Kaynakça

1. Andersson, I.-M., Gunnarsson, K., & Rosén, G. (2015). Role of headmasters, teachers, and supervisors in knowledge transfer about occupational health and safety to pupils in vocational education. Safety and Health at Work, 6(4), 317–323. https://doi.org/10.1016/j.shaw.2015.07.012
2. Alli, B. O. (2008). Fundamental principles of occupational health and safety. International Labour Organization.
3. Altun, M., & Altun, A. (2024). Eğitim kurumlarında İş Sağlığı ve Güvenliği farkındalık eğitimlerinin etkililiği üzerine bir inceleme. Eğitim Yönetimi Dergisi, 30(2), 145–162.
4. Ateş, F., Yıldız, H., & Demir, M. (2022). Okul binalarının fiziki yapısı ve güvenlik yönetimi. Milli Eğitim Dergisi, 51(235), 97–115.
5. Basori, B. (2018). Occupational safety and health (OSH) implementation in vocational high school. Journal of Physics: Conference Series, 1028(1), 012110.
6. Bilgiç, S. (2024). School Occupational Health and Safety Performance Scale: Development and validation study. Eğitim Bilimleri ve Uygulama Dergisi, 23(1), 66–84.
7. Braun, S. S., Zadzora, K. M., & Miller, A. M. (2024). A systematic review of the interplay between social-emotional learning and school safety. Review of Educational Research, 94(1), 1-40.
8. Canoğlu, M., Kaçar, A., Abdan, M., Aba, A., & Dağ, A. (2023). Mesleki ve teknik eğitim kurumlarında İş Sağlığı ve Güvenliği risklerinin analizi. Mesleki Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 33–52.

9. Cereci, S., & Çetin, M. (2019). Okul müdürlerinin İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatından kaynaklanan sorumluluklarına ilişkin görüşleri. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 6(1), 1-20.
10. Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. (2013, 15 Mayıs). Resmî Gazete (Sayı: 28648). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=17608&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
11. Çay, M. (2019). Özel eğitim okulu yöneticilerinin İş Sağlığı ve Güvenliği uygulamalarına ilişkin görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
12. Çay, E., & Eratay, E. (2019). Özel eğitim okulunda çalışan öğretmenlerin iş sağlığı ve güvenliği seminerine ve sonraki uygulamalara yönelik görüşleri. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (38), 26-45.
13. da Silva, S. L. C., & Amaral, F. G. (2019). Critical factors of success and barriers to the implementation of occupational health and safety management systems: A systematic review of literature. Safety Science, 117, 123–132. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2019.03.026
14. Díaz-Vicario, A., & Gairín Sallán, J. (2017). A comprehensive approach to managing school safety: Case studies in Catalonia, Spain. Educational Research, 59(1), 89–106. https://doi.org/10.1080/00131881.2016.1272430
15. Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107–115. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x
16. Erdoğan, E., & Genç, H. (2023). İş sağlığı ve güvenliği: Kavramsal çerçeve ve uygulama boyutu. Çalışma ve Toplum Dergisi, 74(4), 87–105.
17. Graneheim, U. H., & Lundman, B. (2004). Qualitative content analysis in nursing research: Concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse Education Today, 24(2), 105–112. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2003.10.001
18. Hughes, P., & Ferrett, E. (2016). International health and safety at work. Routledge.
19. International Labour Organization. (1981). Occupational Safety and Health Convention, 1981 (No. 155). https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C155
20. International Labour Organization. (2001). Guidelines on occupational safety and health management systems (ILO-OSH 2001). International Labour Office
21. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik. (2013, 18 Ocak). Resmî Gazete (Sayı: 28532). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=17031&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
22. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği. (2012, 29 Aralık). Resmî Gazete (Sayı: 28512). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16924&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
23. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. (2013, 17 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı: 28710).
24. Kadir, A., Dhesi, S. K., Amalinda, V. D., Yuantoko, T. D., Satrya, B. A., & Fitriadi, F. (2026). Occupational health and safety in educational settings: Barriers, strategies, and compliance using a mixed-methods approach. Safety, 12(1), Article 11. https://doi.org/10.3390/safety12010011
25. Katanalp, Ş. (2025). Eğitim kurumlarında İş Sağlığı ve Güvenliği uygulamaları: Yönetici algıları ve mevzuat değerlendirmesi. Eğitim Bilimleri Araştırma Dergisi, 15(1), 55–79.
26. Keskin, Z., & Çavuş, S. (2020). Okul çalışanlarının İş Sağlığı ve Güvenliği farkındalık düzeyleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(3), 241–259.
27. Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology (2nd ed.). Sage Publications. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
28. Lindfors, E. (2020). Incident data in enhancing school safety: An example from Finland. International Journal of Telemedicine and Clinical Practices, 3(3), 209. https://doi.org/10.1504/IJTMCP.2020.104895
29. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
30. Millî Eğitim Bakanlığı. (2014). İş sağlığı ve güvenliği genelgesi (Genelge No: 2014/16).
31. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2022). Milli Eğitim Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Yönergesi. Ankara: MEB Yayınları.
32. National Center for Education Statistics (NCES). (2024). School safety and health: A post-pandemic perspective. U.S. Department of Education.
33. Neal, A., & Griffin, M. A. (2006). A study of the lagged relationships among safety climate, safety motivation, safety behavior, and accidents at the individual and group levels. Journal of Applied Psychology, 91(4), 946–953. https://doi.org/10.1037/0021-9010.91.4.946
34. Rielander, C., Visser, T., & Esterhuyzen, E. (2024). Schools and occupational health and safety: Perspectives for developing countries. African Journal of Inter/Multidisciplinary Studies, 6(1), 1–15. https://doi.org/10.51415/ajims.v6i1.1263
35. Romaniuk, R. Ya. (2025). Occupational health and safety management in educational institutions. Ekonomichnyi Visnyk Dniprovskoho Derzhavnoho Tekhnichnoho Universytetu [Economic Bulletin of Dniprovsky State Technical University], (1)10, 105-115.
36. Rusu-Zagar, G., Iorga, I., Anghel, S. O., & Rusu-Zagar, C. (2013). Occupational safety and health in national education. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 92, 832–837.
37. Sabuncuoğlu, A., & Beytekin, O. (2022). Okul yöneticilerinin İş Sağlığı ve Güvenliği konusundaki farkındalıkları üzerine bir araştırma. Eğitim Yönetimi Dergisi, 28(4), 333–351.
38. Salimi, E. A. (2013). Safety education in schools: The importance of content quality and participatory approach. Journal of Safety Research, 47, 85-91.
39. Şen, M. (2015). İş Sağlığı ve Güvenliği Kavramı, Tarihsel Gelişimi ve Dayanakları. Jurix Hukuk Dergisi.
40. Tıdjanı, H. (2022). Uluslararası İş Sağlığı ve Güvenliği standartlarının kurumsal kültüre etkisi. Uluslararası İşletme ve Yönetim Dergisi, 14(2), 101–119.
41. Türkoğlu, H. (2020). Öğretmenlerin İş Sağlığı ve Güvenliği bilgi düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırklareli Üniversitesi.
42. Türkoğlu, Ç. & Balkan, B. (2020). Öğretmenlerin iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin bilgi düzeylerinin incelenmesine yönelik bir alan araştırması. Kırklareli University Journal of Engineering and Science, 6(2), 216-237. https://doi.org/10.34186/klujes.836115
43. Türüdü, E. (2023). Sosyal devlet anlayışında İş Sağlığı ve Güvenliği politikaları. Kamu Yönetimi ve Sosyal Politikalar Dergisi, 5(1), 67–84.
44. Uğurlu, C. T., & Kartal, E. (2023). Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Okul Öncesi Öğretmenlerinin Görüşlerinin İncelenmesi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 12(34), 209-236. https://izlik.org/JA65ML86BK
45. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (1981). Convention No. 155: Occupational Safety and Health and the Working Environment. Geneva: ILO.
46. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (2006). Convention No. 187: Promotional Framework for Occupational Safety and Health Convention. Geneva: ILO.
47. Vitrano, G., Urso, D., Micheli, G. J. L., Guglielmi, A., De Merich, D., & Pellicci, M. (2024). Enabling effective implementation of occupational safety and health interventions. Safety and Health at Work, 15(2), 213–219. https://doi.org/10.1016/j.shaw.2024.04.003
48. Yardımcı, F. (2023). Kamu okullarında İş Sağlığı ve Güvenliği uygulamalarının değerlendirilmesi. Eğitim ve Bilim, 48(215), 1-20.
49. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
50. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık.
51. Yılmaz, K., & Altınkurt, Y. (2011). Nitel araştırma yöntemlerinin eğitim bilimlerinde kullanımı. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 7(1), 23–36. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. (2012, 30 Haziran). Resmî Gazete (Sayı: 28339). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
52. Yılmaz, S. (2022). How to enhance occupational health and safety practices in schools: An analysis through the eyes of school principals. International Journal of Psychology and Educational Studies, 9(Özel Sayı), 922–933. https://doi.org/10.52380/ijpes.2022.9.4.871