Cultural Heritage or Commercial Entertainment? A Qualitative Study on the Factors Influencing the Transformation of Urfa Sıra Geceleri

Öz

Whilst culture serves as a fundamental link that transmits social memory and identity across generations, in today’s world, under the influence of the media, it has become both more difficult to preserve and, as its meaning has shifted, it has increasingly been reduced to a mere object of consumption. Within this framework, our study aims to highlight the changes occurring in the tradition of Urfa Sıra Geceleri—which reflects Şanlıurfa’s deep-rooted cultural heritage and constitutes an important part of folk culture—as well as the causes of these changes and the role of the media in this process. The study examines the original function of the Urfa Sıra Geceleri, the impact of the media on their commodification, and explores these issues through the concepts of popular culture and folk culture. This discussion draws on the Frankfurt School’s concept of the ‘culture industry’ and the British School of Cultural Studies’ understanding of ‘popular culture’. For the field research component of the study, interviews were conducted with 17 individuals in Şanlıurfa, including researchers, writers, tourism operators, media owners and academics involved in media, tourism and cultural processes. The data obtained from the interviews were subjected to content analysis using the MAXQDA programme, resulting in the identification of themes and codes. The findings revealed that the media and tourism activities have had an impact on the transformation of Urfa Sıra Geceleri. Furthermore, it was emphasised that a multifaceted collaboration between public institutions, cultural and arts organisations, and local stakeholders is necessary to preserve the traditional form of Urfa Sıra Geceleri; whilst it was noted that media and tourism activities have a positive impact on raising the profile of Urfa Sıra Geceleri and contributing to urban tourism. 

Anahtar Kelimeler

• Folk Culture
• Popular Culture
• Effect of Media
• Urfa Sıra Geceleri

Kültürel Miras mı Ticari Gösteri mi? Urfa Sıra Gecelerinin Dönüşümünde Etkili Faktörler Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Kültür, toplumsal hafıza ve kimliği kuşaklar arasında taşıyan temel bir bağ iken, günümüzde medya etkisiyle hem korunması güçleşmiş hem de anlamı dönüşerek giderek bir tüketim nesnesine indirgenmiştir. Bu çerçevede çalışmamız, Şanlıurfa’nın köklü kültürel mirasını yansıtan ve halk kültürünün önemli bir parçasını oluşturan Urfa Sıra Geceleri geleneğinde yaşanan değişimi, bu değişimin nedenlerini ve medyanın bu süreçteki rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada, Urfa Sıra Gecelerinin özgün işlevi, metalaşmasında medyanın etkisi, popüler kültür ve halk kültürü kavramları üzerinden tartışmaya açılmıştır. Bu tartışmada izlek olarak Frankfurt Okulunun “kültür endüstrisi” kavramı ve İngiliz Kültürel Çalışmalar Okulunun “popüler kültür” anlayışı takip edilmiştir. Çalışmanın saha araştırmasında, Şanlıurfa’da medya, turizm ve kültürel süreçlerle ilgilenen araştırmacılar, yazarlar, turizm işletmecileri, medya sahipleri ve akademisyenlerden oluşan 17 kişiyle görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler MAXQDA programı yardımıyla içerik analizine tabi tutularak temalar ve kodlar oluşturulmuştur. Elde edilen bulgularda, Urfa Sıra Gecelerinin değişiminde medyanın ve turizm faaliyetlerinin etkisi olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, Urfa Sıra Gecelerinin geleneksel formunun korunabilmesi için kamu kurumları, kültür-sanat kuruluşları ve yerel paydaşlar arasında çok yönlü bir iş birliğinin gerekli olduğu ifade edilerek; medya ve turizm faaliyetlerinin ise Urfa Sıra Gecelerinin tanınırlığını artırmada, kent turizmine katkı sağlamada olumlu etkileri olduğu belirtilmiştir. 

Anahtar Kelimeler

• Halk Kültürü
• Popüler Kültür
• Medyanın Etkisi
• Urfa Sıra Geceleri

Kaynakça

1. Abuzer Akbıyık. (2025, 7 Aralık). Urfa sıra gecesi-TRT İl İl Türkiye belgeseli-1983 [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=CvlUUvDcXMY.
2. Adorno, T. W. (2020). Kültür endüstrisi: Kültür yönetimi (M. Tüzel, N. Ünler & E. Gen, Çev.). İletişim Yayınları.
3. Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2010). Aydınlanma diyalektiği (N. Ülner & E. Öztarhan Karadoğan, Çev.). Kabalcı Yayınları.
4. Akpınar, H., Bektaş, E., Önal, M., Ekinci, A., & Bilen, O. O. (Eds.). (2019). Geçmişten günümüze Urfa’da müzik. Gece Kitaplığı.
5. Arık, M. B. (2004). Popüler kültüre temel yaklaşımlar. Istanbul University Faculty Of Communication Journal, (19). 327-345
6. Artan, C. (2020). Küreselleşme ve popüler kültürün yükselişi. NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, (4), 25-35.
7. Aslan, E. (2014). Ahi örgütlerinden Urfa sıra gecesine uzanan bir kültür geleneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(1), 5-15.
8. Baldan, O. & Tabak, Ö. G. C. (2015). Şanlıurfa Sıra Geceleri ve geçmişten günümüze tını değişimi. VI. Uluslararası Hisarlı Ahmet Sempozyumu, 394-400

9. Barakazı, M. & Önçel, S. (2017). Rekreasyonel turizm faaliyeti olarak Urfa Sıra Geceleri. Disiplinlerarası Akademik Turizm Dergisi, 2(1), 87-97.
10. Bigsby, C. W. E. (1999). Popüler kültür politikaları (S. Öztürk, Çev.). İçinde, N. Güngör (Ed.), Popüler kültür ve iktidar (ss. 73-97). Vadi Yayınları.
11. Biraz Da Gezmek Lazım. (2026, 11 Temmuz). Ateşle oynamak/Sıra gecesi [Video]. YouTube. https://youtu.be/lz9IcuJA2f0.
12. Bitmiş, H., & Vural, F. G. (2019). Naci Yoluk ve Urfa müzik kültürü. İçinde Geçmişten günümüze Urfa'da müzik (ss. 72-78). Gece Kitaplığı.
13. Can, M. (2009). Şanlıurfa sıra gecesi geleneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Haliç Üniversitesi.
14. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design choosing among five approaches. Sage
15. Coşgun, M. (2012). Popüler kültür ve tüketim toplumu. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1), 837-850.
16. Dedeoğlu, A. Ö., & Karaçizmeli Güzeler, A. (2016). A room of their own: Oda as a consumptionscape between traditional and modern. Journal of Macromarketing, 36(2), 168-182.
17. Düzgün, D. (2019). Halk kültürü değişmeleri ve bir alan araştırması. Milli Folklor, 16(124), 62-74.
18. Erdoğan, İ. (2004). Popüler kültürün ne olduğu üzerine. Bilim ve aklın aydınlığında eğitim dergisi, 5(57), 1-18.
19. Fiske, J. (1999). Popüler kültürü anlamak (S. İrvan, Çev.). Ark Yayınları. (Original work published 1991).
20. Gans, H. J. (2020). Popüler kültür ve yüksek kültür (E. O. İncirlioğlu, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
21. Güçlü, İ. (2019). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri, teknik-yaklaşım-uygulama. Nobel Yayınları.
22. Habermas, J. (1991). The structural transformation of the public sphere: An inquiry into a category of bourgeois society. MIT press.
23. Habertürk. (2022, 31 Aralık). İbo Show nasıl başladı? Kaç senedir yayınlanıyor, hangi kanallarda yayınlandı, hâlâ yayınlanıyor mu? https://www.haberturk.com/ibo-show-nasil-basladi-kac-senedir-yayinlaniyor-hangi-kanallarda-yayinlandi-hala-yayinlaniyor-mu-3552275-magazin.
24. Hünerel, Z. S., & Birnaz, E. R. (2012). “Halk kültürünün tanıtılmasında el sanatlarının yeri ve önemi”. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1), 179-190.
25. İbrahim Tatlıses. (2016, 14 Ağustos). Urfa Sıra Gecesi -İbo Show - (1997) 8. Bölüm [Video]. YouTube. https://youtu.be/aCAEf7NMNHo.
26. İbo Show. (2025, 24 Ekim). Vikipedi. 3 Ağustos 2026 tarihinde erişilmiştir. https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0bo_Show.
27. Jenkins, H. (2010). Why Fiske still matters. In J. Fiske, Understanding Popular Culture (2nd ed., pp. xii–xxxviii). Routledge.
28. Kaçar, F. (2022). Yurt dışında yayınlanan Türk dizilerinin sosyo-kültürel etkileri: Tunus örneği [Yayınlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
29. Kalaycı, B. (2019). Halk bilimi/folklor tarihsel süreç. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi.
30. Kavrayıcı, C. (2021). Öğretmen Adaylarının “Okul Müdürü” ve “Eğitim Sistemi” Kavramlarına İlişkin Metaforik Algıları. Türk Çevrimiçi Niteliksel Araştırma Dergisi, 12(2), 222-248.
31. Kaya, M. (2019). Müzik sosyalleşme mekânı olarak Şanlıurfa sıra gecesi geleneği. İçinde H. Akpınar vd., (Eds.), Geçmişten günümüze Urfa'da müzik (ss. 93-97). Gece Kitaplığı.
32. Kırmızı, Ö. (2022). Geleneksel sohbet toplantılarından sıra gecelerine, güncel problemler ve çözüm önerileri. İçinde M. A. Hacığökmen & H. Akdağ (Ed.), Eğitimde ve kültürde akademik çalışmalar (Cilt I, ss. 127-138). Tablet Yayınları.
33. Kutlu, M. M. (2009). Somut olmayan kültürel mirasın korunmasında eğitime yönelik ilk adım: Halk kültürü dersi. Milli Folklor, 21(82). 13-18
34. Kürkçüoğlu, S. S. (2019). Cumhuriyet döneminde Şanlıurfa halk musikisi araştırma, derleme ve yayın çalışmaları. İçinde H. Akpınar et al. (Eds.), Geçmişten günümüze Urfa’da müzik (ss. 230-245). Gece Kitaplığı.
35. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
36. Lowenthal, L. (2017). Edebiyat, popüler kültür ve toplum (B. Kejanlıoğlu, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
37. Mattelart, A. (2000). Gezegensel ütopya tarihi: Kehanetsel kentten küresel topluma (Ş. Çiltaş, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
38. Miles, M.B., Huberman, M.A. & Saldana, J. (2020). Nitel Veri Analizi (4. baskı). SAGE Yayınları.
39. M. N. R. (2013, 28 Eylül). İbrahim Tatlıses ve çoğu Urfalı müzik insanlar, TRT İlk Sıra Gecesi Programı 1971 - Urfa'nın bütün müzik adamları orda [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=s9DyGgXZ_mQ. Mutlu, E. (2001). Popüler kültürü eleştirmek. Doğu-Batı Üç Aylık Düşünce Dergisi, 15, 9-41.
40. Önal, M. (2019). Günümüz Arkeolojik Veriler Işığında Urfa ve Yakın Çevresinde Müzik. İçinde H. Akpınar vd. (Ed.), Geçmişten Günümüze Urfa'da Müzik (ss. 9-20). Gece Kitaplığı.
41. Özuygun, C. G. R. (2016). Şanlıurfa kültürünü koruma ve gelecek nesillere aktarma bakımından sıra gecelerinin yapı, işleyiş ve içerik olarak incelenmesi. CORE, 1-12.
42. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE Publications.
43. Pietkiewicz, I., & Smith, J. A. (2014). A practical guide to using interpretative phenomenological analysis in qualitative research psychology. Psychological Journal, 20(1), 7-14.
44. Postman, N. (2014). Televizyon: Öldüren eğlence: Gösteri çağında kamusal söylem (Çev. O. Akınhay). Ayrıntı Yayınları.
45. Sığrı, Ü. (2018). Nitel araştırma yöntemleri. Beta Yayıncılık.
46. Şurkav. (2017). Şanlıurfa sıra gecesi geleneği ve türküleri. Şanlıurfa İli Kültür Eğitim Sanat ve Araştırma Vakfı Yayınları. (Yayın No: 46).
47. Tayanç, M. (2021). Kent kimliğinin inşasında bir geleneksel oyun: Sıra gecesi. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 36-45. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.897913
48. Taş, M., & Doğan, M. (2022). Şanlıurfa sıra geceleri ve turizm ilişkisi: Sıra gecesi düzenleyen işletmeler üzerinden bir değerlendirme. Journal of Current Debates in Social Sciences, 5(2), 84-96.
49. Tekindal, M., & Uğuz Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153-182
50. Thompson, J. B. (2013). İdeoloji ve modern kültür: Kitle iletişimi çağında eleştirel toplum kuramı (İ. Çetin, Çev.). Dipnot Yayınları.
51. Tomlinson, J. (2020). Kültürel emperyalizm (E. Zeybekoğlu, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
52. Urfa Kültürü. (2025, 7 Mart). Nostalji Urfa 1970'ler, sıra gecesi, tarihi çarşılar. TRT “Bir İlimiz: Urfa” belgeseli [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=iPWsGb3deIU.
53. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
54. Yüceol Özezen, M. (2024). Sıra gecesi ifadesi üzerine. International Journal of Language Academy, 12(3), 36-47.