Türk Sinemasında Bipolar Bozukluğun ve Stigmatizasyonun Temsili: Delibal Filmi Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı Türk sinemasında bipolar bozukluğun ve stigmatizasyonun nasıl temsil edildiğini belirleyerek sinemadaki temsilin klinik gerçeklikle olan benzerliklerini ortaya koymaktır. Araştırmada, Ali Bilgin’in yönetmenliğini üstlendiği Delibal (2015) filmi ekseninde bipolar bozukluğun sinematik inşası ve bu inşanın ürettiği yapısal temsil sorunları betimsel içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Filmdeki sahneler klinik belirtiler, tedavi süreci, ilaç kullanımı, sosyal ilişkiler ve stigma temaları altında sınıflandırılarak Amerikan Psikiyatri Birliği'nin DSM-5 tanı ölçütleri ve Erving Goffman’ın Stigma Teorisi çerçevesinde çözümlenmiştir. Çözümleme sonucunda filmin bipolar bozukluğu tıbbi bir rahatsızlık olmaktan ziyade, dramatik etkiyi besleyen, trajik ve romantize edilmiş bir karakter özelliği olarak kurguladığı sonucuna ulaşılmıştır. Yapımda hastalığın manik evresinin estetikleştirildiği depresif dönemin ise ani bir karanlık çöküş olarak sunulduğu ve atak geçişlerinin klinik gerçekliğin tersi yönünde işletildiği görülmüştür. Filmin en büyük temsil unsurlarından biri olan ilaç algısında psikiyatrik tedavinin yaratıcılığı yok eden bir yapıda kodlanması ve ilaç reddinin bir özgürleşme gibi sunulmasının modern tedavi süreçlerine yönelik toplumsal önyargıları pekiştirdiği düşünülmektedir. Delibal filminin, hastalığı iki uç arasında sıkıştırarak ya dahi ya tehlikeli mitini yeniden ürettiği ve ruhsal rahatsızlıklara yönelik stigmatizasyonu derinleştirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmanın incelediği kapsam dahilinde Türk sinemasında bipolar bozukluk ve stigmatizasyonun temsil ediliş biçiminin gösterilmesi noktasında özgün bir değer taşıdığı düşünülmektedir. 

Anahtar Kelimeler

• İletişim Çalışmaları
• Sinema
• Bipolar Bozukluk

Representation of Bipolar Disorder and Stigmatization in Turkish Cinema: The Example of the Film Delibal

Öz

The aim of this study is to determine how bipolar disorder and stigmatization are represented in Turkish cinema and to reveal the similarities between cinematic representation and clinical reality. In this research, the cinematic construction of bipolar disorder and the structural representation problems it produces were examined using descriptive content analysis, focusing on the film Delibal (2015) directed by Ali Bilgin. Scenes in the film were classified under the themes of clinical symptoms, treatment process, medication use, social relationships, and stigma, and analyzed within the framework of the American Psychiatric Association's DSM-5 diagnostic criteria and Erving Goffman's Stigma Theory. The analysis concluded that the film portrays bipolar disorder not as a medical condition, but as a tragic and romanticized character trait that fuels dramatic effect. The film shows that the manic phase of the illness is aestheticized, the depressive period is presented as a sudden dark descent, and the transitions between attacks are depicted in a way that is the opposite of clinical reality. One of the film's most significant representational elements is the portrayal of medication as something that destroys creativity, while the presentation of drug refusal as a form of liberation reinforces societal prejudices against modern treatment processes. It is concluded that the film Delibal reproduces the myth of either genius or danger by trapping the illness between two extremes, and deepens the stigmatization of mental illnesses. Within the scope examined in this study, it is considered to have unique value in demonstrating how bipolar disorder and stigmatization are represented in Turkish cinema.  

Anahtar Kelimeler

• Communication Studies
• Cinema
• Bipolar Disorder

Kaynakça

1. American Psychiatric Association APA. (2022). DSM-5-TR tanı ölçütleri başvuru elkitabı. Esenkal Yayıncılık.
2. Asan, Ö. (2019). Ruhsal hastalıklar ve damgalama: Toplumda, medyada, sağlık çalışanlarında, her yerde… Sakarya Tıp Dergisi, 9(2), 200-205. https://doi.org/10.31832/smj.470300
3. Aslan, S., & Sezgin, D. (2023). “Depresyonda mısın? Hiç dert değil!”: Reklamlarda depresyon temsilleri ve damgalama. Akdeniz İletişim, 43, 161-186. https://doi.org/10.31123/akil.1368398
4. Avcil, C., Bulut, H., & Hızlı Sayar, G. (2016). Psikiyatrik hastalıklar ve damgalama. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2, 175-202. https://doi.org/10.32739/uskudarsbd.2.2.4
5. Aydoğan, D. (2018). 1990 sonrası Türk Sineması’nda hastalık temsilleri. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 779-805. https://doi.org/10.19145/e-gifder.325874
6. Baki, Z. (2023). Sinemada bipolar bozukluk temsilleri. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, 11, 194-219. https://izlik.org/JA28UG68KR
7. Bekiroğlu, S. (2021). Ruhsal hastalığa sahip bireylere yönelik damgalama: Etkileyen faktörlere ve bireyler üzerindeki etkilerine dair kavramsal bir çalışma. OPUS International Journal of Society Researches, 17(33), 595-618. https://doi.org/10.26466/opus.825384
8. Coşkun, A., & Kaymak, A. (2022). Ruh/akıl hastalığına sahip bireylerin Hürriyet ve Sabah haber sitelerinde temsili. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 37, 187-208. https://doi.org/10.31123/akil.1079938

9. Culpepper, L. (2014). The diagnosis and treatment of bipolar disorder: Decision-making in primary care. Primary Care Companion for CNS Disorders, 16(3). https://doi.org/10.4088/PCC.13r01609
10. Doğan, E., & Kutlu, A. (2025). Dijitalleşme çağında medyada damgalama; video haberler ve kullanıcı yorumlarına ilişkin eleştirel söylem analizi. İletişim Bilimi Araştırmaları Dergisi, 5(1), 16-33. https://izlik.org/JA96CA48TZ
11. Gençoğlu, C. (2019). Türk sinemasında psikolojik danışma/psikoterapi algısı. Turkish Studies Social Sciences, 14(5), 2203-2224. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.37369
12. Goffman, E. (2014). Damga: Örselenmiş Kimliğin İdare Edilişi Üzerine Notlar (Ş. Geniş, L. Ünsaldı ve S. N. Ağırnaslı, Çev.). Heretik Yayıncılık.
13. Gülen Yıldırım, S., Başterzi, A. D., & Göka, E. (2004). Tianeptinin neden olduğu hipomani; bir olgu sunumu. Turkish J Clin Psy, 7(3), 177-180.
14. Gültekin, G. (2020). Sinedigma: Sinemanın zihinsel ve toplumsal gerçeklik üretimi. SineFilozofi, 5(10), 704-721. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.788370
15. Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage Publications.
16. Hall, S. (1980). Culture, media, language: Working papers in cultural studies. Routledge.
17. İspir, Z. (2024). Felsefi anlatıların hukuk eğitimindeki yeri - Platon’un mağara alegorisi örneği. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(1), 214-226. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1478019
18. Jain, A., & Mitra, P. (2023). Bipolar disorder. StatPearls Publishing.
19. Jamison, K. R. (2018). Durulmayan Bir Kafa (P. Kür, Çev.). Epsilon Yayınevi.
20. Kesebir, S., İnanç, L., & Yıldırım, G. (2013). Bipolar bozukluk tip I ile tip II’nin depresyon atakları arasındaki farklılıklar. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 5(3), 290-298. https://doi.org/10.5455/cap.20130519
21. Miklowitz, D. J., & Johnson, S. L. (2006). The role of the family in the course and treatment of bipolar disorder. Current Directions in Psychological Science, 15(4), 192–196. https://doi.org/10.1111/j.1467-8721.2006.00432.x
22. Nişancı, H. (2024). Peter Berger ve Thomas Luckmann’ın gerçekliğin sosyal inşası: Bir bilgi sosyolojisi incelemesi. 4. Boyut Journal of Media and Cultural Studies, 24, 157-162. https://doi.org/10.26650/4boyut.2024.1470973
23. Önder, D., & Keskin, G. (2023). Ruhsal bozukluğu olan hastalarda damgalanma ve suç. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 217-224. https://doi.org/10.46237/amusbfd.996965
24. Özmen, S., & Erdem, R. (2018). Damgalamanın kavramsal çerçevesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 185-208. https://izlik.org/JA52JU88US
25. Saıllard, K. E. (2010). Ruhsal hastalara yönelik damgalamaya ilişkin psikiyatrist görüşleri ve öneriler. Türk Psikiyatri Dergisi, 21(1), 14- 24.
26. Senemoğlu, O. (2024). Gerçeklik bir sosyal inşa mıdır? Bir sosyal bilim yöntemi olarak Berger ve Bhaskar temelinde gerçeklik, toplum ve insan ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Liberal Düşünce Dergisi, 116, 1-30. https://doi.org/10.36484/liberal.1567693
27. Sert, B. (2022). Siyasal iletişim aracı olarak propaganda sineması ve erken Cumhuriyet döneminden bir örnek: “Türkiye’nin Kalbi: Ankara” Filmi. Elektronik Cumhuriyet İletişim Dergisi, 4(1), 55-62. https://doi.org/10.54089/ecider.1110279
28. Söğüt, F. (2019). Yeni medya ve temsil: İnternet gazeteciliğinde cinsiyetlerinin sunumu. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 31, 212-231. https://doi.org/10.31123/akil.531977
29. Tanrıverdi Oluğ, S., Balaban, Ö. D., Gül, Ö., & Altın, M. O. (2024). Ağır ruhsal hastalığı olan bireylerde internet, sosyal medya ve ilişkili teknolojilerin kullanımıyla hastalık şiddeti ve işlevsellik arasındaki ilişki. Arch Neuropsychiatry, 61, 3-10. https://doi.org/10.29399/npa.28315
30. Türk, M. S. (2022). Medyanın gerçeklik inşası ve gerçeklik algısı. Düşünce Dünyasında Türkiz, 5(28), 9-32. https://izlik.org/JA44YY93WT
31. Ültay, E., Akyurt, H., & Ültay, N. (2021). Sosyal bilimlerde betimsel içerik analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 10, 188-201. https://doi.org/10.21733/ibad.871703
32. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.