Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğrenci Profili Bağlamında 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı

Öz

Bu araştırmada, 2024 yılında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 5. sınıf Türkçe ders kitabında (1. ve 2. kitap) yer alan metin sonu etkinlikler, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) kapsamında tanımlanan "Yetkin ve Erdemli İnsan" öğrenci profili bağlamında incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi tekniğinin kullanıldığı çalışmada, kitaplarda yer alan metin sonu etkinlikler veri kaynağı olarak ele alınmış ve veriler betimsel analiz yaklaşımıyla değerlendirilmiştir. Etkinlikler, TYMM'nin öngördüğü ontolojik, epistemolojik, aksiyolojik ve zamansal bütünlük alanlarına göre kodlanmış ve frekansları hesaplanmıştır. Araştırmanın en çarpıcı bulgusu, etkinliklerin çoğunun aksiyolojik olgunluk alanında, ahlaklı (f=86) ve merhametli (f=43) profil özelliklerinde yoğunlaşmasıdır. Epistemolojik bütünlük alanına ait etkinliklerde sorgulayıcı, (f=11) ve bilge, (f=7) profil özelliğine ait bileşenler belirlenirken bütün temalar incelendiğinde: Sorgulayıcı, (f=32) ve bilge, (f=23) profil özelliği ortaya çıkmıştır. Ontolojik bütünlük alanına ait etkinlikler bütün temalarda: İradeli, (f= 37), Cesaretli, (f= 32) ve Sağlıklı (f=23) profil özelliğine ait bileşenle desteklenmiştir. Değerlere bakışı önceleyen zamansal bütünlük alanında tüm temalarda üretken profil özelliğine ait (f=47) adet bileşen belirlenmiştir. Bu dağılım, ders kitabının değer aktarımı işlevini güçlü biçimde yerine getirirken, sorgulama, eleştirel düşünme, araştırma ve üretkenlik gibi üst düzey becerileri geliştirmeye yönelik etkinliklerin belirgin biçimde sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, 5. sınıf Türkçe ders kitabının "yetkin ve erdemli insan" hedefini büyük ölçüde yansıttığı, ancak bütünlük alanları arasındaki dengesizliğin giderilmesi amacıyla epistemolojik ve zamansal bütünlük alanlarına yönelik etkinliklerin artırılması gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı
• Yetkin ve Erdemli İnsan

The 5th Grade Turkish Language Textbook in the Context of the Türkiye Century Education Model Student Profile

Öz

This study examines the end-of-text activities in the fifth-grade Turkish textbook (Books 1 and 2), published by the Ministry of National Education in 2024, within the framework of the "Competent and Virtuous Human" student profile defined by the Türkiye Century Maarif Model (TCMM). Using document analysis, a qualitative research technique, the study treated the end-of-text activities in both books as its data source, and the data were analyzed through descriptive analysis. The activities were coded according to the ontological, epistemological, axiological, and temporal integrity domains envisaged by the TCMM, and their frequencies were calculated. The most striking finding is that most activities were concentrated in the axiological maturity domain, particularly in the moral (f = 86) and compassionate (f = 43) profile traits. In the epistemological integrity domain, components of the inquisitive (f = 11) and wise (f = 7) traits were identified in the activities, whereas across all themes the inquisitive (f = 32) and wise (f = 23) traits emerged. Ontological integrity activities were supported across all themes by components of the strong-willed (f = 37), courageous (f = 32), and healthy (f = 23) traits. In the temporal integrity domain, which prioritizes the outlook on values, 47 components of the productive trait were identified across all themes. This distribution indicates that, while the textbook strongly fulfills its function of transmitting values, activities aimed at developing higher-order skills such as inquiry, critical thinking, research, and productivity remain markedly limited. In conclusion, the textbook largely reflects the “competent and virtuous human” goal; however, increasing activities targeting the epistemological and temporal integrity domains is recommended to redress the imbalance among the domains.

Anahtar Kelimeler

• Educational Model of the Turkish Century
• 5th Grade Turkish Language Textbook
• Competent and Virtuous Individual

Kaynakça

1. Akpınar, B., Özer, B., Oral, B., & Köksalan, M. E. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programlarının değerlendirilmesi. Eğitim ve Bilim, 49(220), 1–28. https://doi.org/10.15390/EB.2024.14000
2. Ateş, H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde bahsedilen öğrenci profili “Yetkin ve Erdemli İnsan”a ulaşmanın yolu. Sosyal Bilimler Dergisi, 11(71), 13-35. Doi.org/10.29228/Sobider.77101
3. Aydın, Z. N. (2025). Oz Büyücüsü’nün maarif modeli öğretim programları ortak metni’nde belirtilen ‘yetkin ve erdemli insan’ öğrenci profili açısından incelenmesi. Bezgek Yabancılara Türkçe Öğretimi Dergisi, 4(1),11-21, http://dx.doi.org/10.56987/bezgek.1638870
4. Aydın, M. S. (2000). İnsân-ı kâmil. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 22, s. 331-335). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi.
5. Armut, M., & Başar, T. (2025). Türkçe 5. sınıf ders kitabındaki etkinliklerin işlev temelli dil yapıları / söz varlığı ve taksonomik düzeyleri. Milli Eğitim, 54(1), 709-758. Doi: 10.37669/milliegitim.1710286
6. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
7. Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı’nın dijital okuryazarlık açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279-290. Doi: 10.48066/kusob.1483671
8. Can Aran, Ö., & Melanlıoğlu, D. (2025). 2019 ve 2024 ortaokul Türkçe dersi öğretim programlarının 21. yüzyıl becerileri kapsamında incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 54(1), 385-412. Doi: 10.37669/milliegitim.1709567

9. Creswell, J. W. (2017). Nitel araştırma yöntemleri beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. Siyasal Yayın Dağıtım.
10. Göğer, E. (2013). Eğitim felsefesi. Vadi Yayınları.
11. Hökelekli, H. (2011). Karakter eğitimi. TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr Kadıoğlu Ateş, H., & Kadıoğlu, S. (2017). Türkiye'de eğitim politikaları ve toplumsal değişim. Pegem Akademi.
12. Ökten, C. E., & Karacaoğlu, Ö. M. (2025). Sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri açısından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı. Millî Eğitim Dergisi, 54(1), 579-624. Doi: 10.37669/ milliegitim.1709520
13. Özden Y. M., & Durdu L. (2016). Nitel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
14. Karagöl, E., & Yeşilyurt, E. (2025). Bloom taksonomisi ve Türkiye Yüzyılı Maarif modelindeki değerler bağlamında 5. sınıf Türkçe ders kitabı. Anadolu Dil ve Eğitim Dergisi, 3(1), 9-26. Doi: https://10.5281/zenodo.15755182
15. Karataş, A. G. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğreten öğretim elemanlarının etkinlik algıları ve etkinlik geliştirme/uygulama durumlarına yönelik bir inceleme. (Yayın no: 592181) [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
16. Kurnaz, H., & Çelikkıran, B. (2025). Okuma becerisi açısından 2024 ortaokul Türkçe dersi öğretim programının öğretmen görüşleriyle değerlendirilmesi. Millî Eğitim Dergisi,54(1), 61-100. Doi:10.37669/milliegitim. 1699862
17. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022). K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli. MEB Yayınları.
18. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. MEB Yayınları. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). 5. sınıf Türkçe (1-2) ders kitabı. MEB Yayınları.
19. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis (2nd ed.). Sage Publications.
20. Onuşgün, K., & Durukoğlu, S. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programının yaratıcı yazma açısından incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 54(1), 187-226. Doi: 10.37669/ milliegitim.1710093
21. Pala, F. (2025). Farklılaştırılmış öğretim ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 7(19), 1082-1113. Doi:1735156.
22. Şen, B. (2024). Ziya Gökalp'in gözüyle kültür ve medeniyet. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26, 333-345. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1570127
23. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. baskı). Seçkin Yayıncılık.
24. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 21. yüzyıl insan profili açısından değerlendirilmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 205-221 Doi: 10.55605/ejedus.1548121
25. Zhang, Y., & Wildemuth, B. M. (2009). Qualitivite analysis of concent. In B. Wildemuth (Ed.), Applicationsmof Social Research Methods to Questions in Information and Library Science (pp. 308-319). Libraries Unlımeted.