An Evaluation of the Literary Texts in the 5th Grade Turkish Textbook within the Scope of the Türkiye Century Education Model in Terms of Critical Thinking Skills

Abstract

This study aims to evaluate the literary texts included in the 5th grade Turkish textbook used in the 2024–2025 academic year in terms of their support for critical thinking skills. Critical thinking is a multidimensional cognitive process that involves high-level mental skills such as analysis, interpretation, decision-making, and inquiry. The research was conducted using the document analysis method, a qualitative research design. The textbook selected through criterion sampling was examined using an analysis tool developed based on Robert Ennis’s theory of critical thinking. The findings revealed that certain dispositions and competencies related to critical thinking were frequently emphasized in the texts. In particular, the competencies of "formulating questions" and "focusing on an issue" were found to be prominently represented, whereas competencies such as "evaluating the credibility of a source" and "using valid sources" were significantly underrepresented. The results indicate that literary texts play an important role in fostering critical thinking skills; however, these skills are not equally or comprehensively addressed across all components. In this respect, the study underscores the need to restructure textbooks with a stronger emphasis on critical thinking and aims to contribute to the evaluation and development of instructional materials.

Keywords

• Türkiye Century maarif model
• Turkish course
• literary text
• critical thinking
• higher-order thinking skills
• text-based instruction.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabındaki Edebî Metinlerin Eleştirel Düşünme Becerileri Açısından Değerlendirilmesi

Abstract

This study aims to evaluate the literary texts included in the 5th grade Turkish textbook used in the 2024–2025 academic year in terms of their support for critical thinking skills. Critical thinking is a multidimensional cognitive process that involves high-level mental skills such as analysis, interpretation, decision-making, and inquiry. The research was conducted using the document analysis method, a qualitative research design. The textbook selected through criterion sampling was examined using an analysis tool developed based on Robert Ennis’s theory of critical thinking. The findings revealed that certain dispositions and competencies related to critical thinking were frequently emphasized in the texts. In particular, the competencies of "formulating questions" and "focusing on an issue" were found to be prominently represented, whereas competencies such as "evaluating the credibility of a source" and "using valid sources" were significantly underrepresented. The results indicate that literary texts play an important role in fostering critical thinking skills; however, these skills are not equally or comprehensively addressed across all components. In this respect, the study underscores the need to restructure textbooks with a stronger emphasis on critical thinking and aims to contribute to the evaluation and development of instructional materials.

Keywords

• Türkiye Yüzyılı maarif modeli
• türkçe dersi
• edebî metin
• eleştirel düşünme
• üst düzey düşünme becerileri
• metin temelli öğretim
• yapılandırmacı yaklaşım.

References

1. Avcı, Y., & Coşkun, A. (2021). Pal Sokaği Çocukları Romanının Kora Şemasına Göre Analizi. In. F. Kana & H. Geçgel (Eds), Türkçe öğretiminde edebî metinlerin kullanımı (pp. 43–70). Paradigma.
2. Başoğlu, N., & Mutlu, B. (2012). İlköğretim Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Metinlerin Eleştirel Düşünme Eğitimine Uygunluğu. Kastamonu Education Journal, 20(3), 983-998.
3. Başkale, H. (2016). Nitel Araştırmalarda Geçerlik, Güvenirlik ve Örneklem Büyüklüğünün Belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
4. Batur, Z., & Soyuçok, M. (2019). Atasözlerinde Eleştirel Düşünme Unsurları: Türkçe Ders Kitapları. Folklor/Edebiyat, 25(100), 1119-1132.
5. Cin, A., Dalioğlu, S., Kavas, M., Dönmez, A., Han, C., Şener, F., Akyurt, G., Angın, L., Hülür Taşin, N., Sayılır, S., & Sayılır, T. (2019). 5. sınıf Türkçe ders kitabı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
6. Çağlar, E., & Yılmaz, O. (2022). Türkçe Ders Kitaplarinda Yer Alan Metinlerde “Düşünme”ye İlişkin Görünümler. EKEV Akademi Dergisi, 89, 51-68.
7. Demir, H., & Baş, Ö. (2019). Türkçe Ders Kitabındaki Metinlerin Eleştirel Düşünme Ölçütlerini Karşılaması Üzerine Nitel Bir Araştırma. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 8(2), 983-1006.
8. Dilekçi, A., & Karatay, H. (2021). Türkçe Dersi Öğretim Programlarinda 21. Yüzyil Becerileri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 10(4), 1430-1444.

9. Dilekçi, A., & Karatay, H. (2022). Türkçe Dersi Kitaplarındaki Etkinliklerin Eleştirel Düşünme Becerisine Göre İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 64, 78-101. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1026402
10. Elkıran, Y. M., & Kılıçoğlu, A. (2021). Milli Kültür Teması Bağlamında Ağrıdağı Efsanesi Adlı Eserin İncelenmesi. In F. Kana & H. Geçgel (Eds.), Türkçe öğretiminde edebî metinlerin kullanımı (pp. 119–130). Paradigma Akademi.
11. Esemen, A., & Sadioğlu, Ö. (2021). İlkokul Türkçe Ders Kitaplarının Eleştirel Okuma Becerisi Açısından İncelenmesi. Türk Kütüphaneciliği, 35(3), 436-460. https://doi.org/10.24146/tk.937561
12. Ennis, R. H. (1987). A taxonomy of critical thinking dispositions and abilities. In J. B. Baron & R. J. Sternberg (Eds.), Teaching thinking skills: Theory and practice (pp. 9–26). W. H. Freeman.
13. Amanvermez İncirkuş, F., & Özçetin, K. (2021). Türkçe ders kitaplarındaki metni anlama sorularının eleştirel düşünme becerilerine göre incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 22, 290-311. https://doi.org/10.29000/rumelide.895805
14. Kutluca, A. Y., Yılmaz, A., & İbiş, E. (2018). Öğretmen Adaylarının Eleştirel Düşünme Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Kastamonu Education Journal, 26(6), 2045-2055. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2309
15. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türkçe dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul). https://tymm.meb.gov.tr
16. Mete, G. (2021). Ortaokul Öğrencilerinin Eleştirel Düşünme Becerilerinin İncelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 492-509. https://doi.org/10.16916/aded.887592
17. Olukcu, E., & Yıldız, D. (2022). Üst Düzey Düşünme Becerileri Kavramları Bağlamında Türkçe Ders Kitaplarının İncelenmesi. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(2), 224-246.
18. Özkan, U. B. (2023). Doküman İnceleme Yönteminde Geçerlik ve Güvenirlik: Eğitim Bilimleri Araştırmaları Bağlamında Kuramsal Bir İnceleme. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 56, 832-848. https://doi.org/10.53444/deubefd.1258867
19. Bayrak Özmutlu, E., & Kanık Uysal, P. (2021). Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Etkinliklerin Düşünme Becerileri Açısından İncelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 52, 518-543. https://doi.org/10.9779/pauefd.745469
20. Öztürk, E., & Razgatlıoğlu, M. (2013). 5. sınıf Türkçe ders kitaplarının eleştirel düşünme açısından analizi. Journal of Human Sciences, 10(1), 445-458. https://www.j-humansciences.com/index.php/IJHS/article/view/2552
21. Paul, R., & Elder, L. (2008). The miniature guide to critical thinking: Concepts and tools (5th ed.). Foundation for Critical Thinking Press.
22. Sarıkaya, B. (2021). 8. Sinif Türkçe Ders Kitabındaki Etkinliklerin Üst Düzey Düşünme Becerileri Açısından Değerlendirilmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 71-89. https://doi.org/10.48066/kusob.901731
23. Sarıkaya, B., Yayan, E., & Yamaç, A. E. (2023). Türkçe Ders Kitaplarındaki Etkinliklerin Üst Düzey Düşünme Becerileri Bağlamında İncelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 8(1), 133-158. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1307757
24. Semerci, Ç., & Elaldı, Ş. (2014). The role of metacognitive beliefs in the development of critical thinking skills. BUEFAD, 3(2), 317–333.
25. Sur, E. (2021). Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Öyküleyici Metinlerin Eleştirel Düşünme Becerisi Kazandırma Bağlamında İncelenmesi. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 40(1), 403-422.
26. Şen, Ü. (2009). Türkçe öğretmeni adaylarının eleştirel düşünmeye yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi. Journal of World of Turks (Zeitschrift für die Welt der Türken), 1(2), 131–148.
27. Temizkan, M. (2014). Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarının Türkçe Dersi Öğretim Programındaki Temel Beceriler Açısından İncelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(1), 49-72. https://doi.org/10.16916/aded.99872
28. UNESCO. (2021). Reimagining our futures together: A new social contract for education. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379707
29. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (11th ed.). Seçkin