Lise Öğrencilerinin E-Hastalıklarla İlgili Eğilim ve Görüşlerinin Değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Bu araştırmanın temel amacı, lise öğrencilerinin selfitis, cheesepodding, photolurking, FoMO (kaçırma korkusu) ve Facebook depresyonu gibi dijital temelli e-hastalıklara yönelik eğilimlerini ve bu hastalıklar hakkındaki bilgi düzeylerini belirlemektir. Yöntem: Çalışmada karma araştırma yöntemi benimsenmiştir. Araştırmanın örneklemini, Van ilinin Çaldıran ilçesindeki üç farklı lise türünde (Anadolu, Meslek ve İmam Hatip liseleri) öğrenim gören 480 öğrenci oluşturmuştur. Örneklem seçiminde, farklı görüş ve durumların ortaya konulmasını sağlamak amacıyla maksimum çeşitlilik örneklemeden yararlanılmıştır. Nicel veriler “E-Hastalık Eğilimi Belirleme Anketi” aracılığıyla, nitel veriler ise yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Nicel veriler SPSS 23 programı, nitel veriler ise MAXQDA 24 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Elde edilen bulgularda Anadolu, Meslek ve İmam Hatip liselerinde öğrenim gören kız ve erkek öğrencilerin selfitis, cheesepodding, photolurking, FoMO (kaçırma korkusu) ve Facebook depresyonu’na düşük düzeyli eğilim gösterdikleri ve düşük düzeyli de olsa bilgi sahibi oldukları bulunmuştur. Sonuç: Elde edilen veriler bütüncül bir biçimde değerlendirildiğinde, lise öğrencilerinin genel olarak e-hastalıklara yönelik düşük düzeyde eğilim gösterdikleri, ancak bu hastalıklar hakkında belirli bir bilgi düzeyine sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Lise
• dijital hastalık
• teknoloji
• bağımlılık

The Evaluation of High School Students' Tendencies and Opinions Regarding E-Diseases

Abstract

Purpose: The primary aim of this study is to determine high school students’ tendencies toward digitally based e-disorders such as selfitis, cheesepodding, photolurking, FoMO (fear of missing out), and Facebook depression, as well as their levels of knowledge regarding these conditions. Method: A mixed-method research design was employed in the study. The sample consisted of 480 students enrolled in three different types of high schools (Anatolian, Vocational, and Imam Hatip high schools) located in the Çaldıran district of Van province. Maximum variation sampling was utilized to ensure the inclusion of diverse perspectives and conditions. Quantitative data were collected through the “E-Disorder Tendency Determination Questionnaire,” while qualitative data were obtained via a semi-structured interview form. Quantitative data were analyzed using SPSS 23, and qualitative data were analyzed using MAXQDA 24. Findings: The findings revealed that both female and male students attending Anatolian, Vocational, and Imam Hatip high schools exhibited low levels of tendency toward selfitis, cheesepodding, photolurking, FoMO (fear of missing out), and Facebook depression. Additionally, it was found that students possessed a low, yet existing, level of knowledge about these conditions. Conclusion: When the data are evaluated holistically, it can be concluded that high school students generally demonstrate low levels of tendency toward e-disorders; however, they possess a certain level of awareness regarding these conditions.

Keywords

• High school
• digital illness
• technology
• addiction

References

1. Aslan, A., & Küçükvardar, M. (2020). Dijital hastalıkların tespitinde etik bir model önerisi. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 10(39), 9–22. Retrieved from https://doi.org/10.5824/ajit-e.2019.04.001
2. Baker, Z. G., Krieger, H., & LeRoy, A. S. (2016). Fear of missing out: Relationships with depression, mindfulness, and physical symptoms. Translational Issues in Psychological Science, 2(3), 275–282.
3. Balakrishnan, J., & Griffiths, M. D. (2018). An exploratory study of ‘Selfitis’ and the development of the Selfitis Behavior Scale. International Journal of Mental Health and Addiction, 16(3), 722–736.
4. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK). (2018). Bilgi teknolojileri ve internetin bilinçli, güvenli kullanımı. Retrieved from https://internetyardim.org.tr/
5. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
6. Coşkun, G. (2022). Ergenlerde akademik ertelemenin yordayıcıları: Mükemmeliyetçilik ve gelişmeleri kaçırma korkusu [Unpublished master’s thesis]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
7. Datareportal. (2025). Digital 2025: Turkey. Retrieved from https://datareportal.com/reports/digital-2025-turkey
8. Davila, J., Hershenberg, R., Feinstein, B. A., Gorman, K., Bhatia, V., & Starr, L. R. (2012). Frequency and quality of social networking among young adults: Associations with depressive symptoms, rumination, and co-rumination. Psychology of Popular Media Culture, 1(2), 72–86. Retrieved from https://doi.org/10.1037/a0027512

9. Dossey, L. (2014). FoMO, digital dementia, and our dangerous experiment. Explore, 10(2), 69–73.
10. Duryaka, İ. (2021). The analysis of digital advertising on FoMO and the effects of FoMO on purchasing behaviors in digital platforms [Unpublished master’s thesis]. Bahçeşehir Üniversitesi.
11. Eroğlu, H. N., & Evcil, F. Y. (2020). Dijital çağda e-hastalık tanıları ve kavramsallaştırmaları. In H. H. Aygül & E. Eke (Eds.), Dijital bağımlılık ve e-hastalıklar (pp. xx–xx). Nobel Yayınları.
12. Esen, R., & Yengin, D. (2021). Yeni medya bağımlılığında photolurking sonucu ortaya çıkan dijital şiddet üzerine bir inceleme. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 5(2), 156–171.
13. Fisher, R. (2006). Just can't get enough. New Scientist, 192(2583–2584), 34–37. Retrieved from https://doi.org/10.1016/S0262-4079(06)61454-1
14. Johnson, R. B., & Onwuegbuzie, A. J. (2004). Mixed methods research: A research paradigm whose time has come. Educational Researcher, 33(7), 14–26.
15. Kalip, K., & Çöl, M. (2020). Teknolojiyle bağlantılı yeni davranışsal bozukluklar. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 5(2), 318–324.
16. Karatay, S. (2018). Hyperconnectivity kavramı bağlamında mobil sosyal medya uygulamaları: Nomofobi ve FoMO rahatsızlıklarına yönelik bir araştırma [Unpublished master’s thesis]. İstanbul Üniversitesi.
17. Kars, A. (2020). Akıllı telefon bağımlılığı’nın (nomofobi) kişilerarası ilişkiler üzerindeki etkisinin incelenmesi [Unpublished master’s thesis]. Atatürk Üniversitesi.
18. Khalid, H., & Dix, A. (2007). I know what you did last summer: What can we learn from photolog. Semantic Scholar. Retrieved from https://l24.im/MxYg
19. Kılıç Ahmedi, B., & Şahin, M. (2021). Nesneleştirilmiş beden bilincinin dindarlık ile selfitiş davranış ilişkisindeki rolü. Akademik İncelemeler Dergisi, 16(2), 172–191. Retrieved from https://doi.org/10.17550/akademikincelemeler.956805
20. Kutluer, A. (2021). Zihinsel bozukluk 'selfitis': Obsesif kompulsif bir eğilim ve özgüven eksikliğini giderme yolu [Unpublished master’s thesis]. Üsküdar Üniversitesi.
21. Polat, R. (2017). Dijital hastalık olarak nomofobi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 1(2), 164–172. Retrieved from https://doi.org/10.17932/IAU.EJNM.25480200.2017.1/2.164-172
22. Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 29(4), 1841–1848.
23. Sorokowski, P., Sorokowska, A., Oleszkiewicz, A., Frackowiak, T., Huk, A., & Pisanski, K. (2015). Selfie posting behaviors are associated with narcissism among men. Personality and Individual Differences, 85, 123–127. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.paid.2015.05.004
24. Steers, M. L. N., Wickham, R. E., & Acitelli, L. K. (2014). Seeing everyone else's highlight reels: How Facebook usage is linked to depressive symptoms. Journal of Social and Clinical Psychology, 33(8), 701–731.
25. Tanrıkulu, G. (2018). In partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Science in the Department of Psychology [Unpublished master’s thesis]. TED University.
26. Terzi, Y. (2017). Güvenirlik analizi. Retrieved from https://ist-fef.omu.edu.tr/tr/hakkimizda/dersnotlari/GA-2017y.pdf
27. Tiryaki, S. (2023). Sosyal medya bağlamında FoMO kavramının incelenmesi: Instagram örneğiyle [Unpublished master’s thesis]. Fırat Üniversitesi.
28. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Hanehalkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması. Retrieved from https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Survey-on-Information-and-Communication-Technology-(ICT)-Usage-in-Households-and-by-Individuals-2024-53492&dil=2
29. Vincent, J. (2014). American Psychiatric Association makes it official: ‘Selfie’ a mental disorder. Retrieved from https://l24.im/iBVtQUA
30. Yalçın Çınar, Ç. (2017). Üniversite öğrencilerinde sosyal ortamlarda gelişmeleri kaçırma korkusunun düzeyi ve ilişkili etmenler [Unpublished master’s thesis]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
31. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.