Research Article

Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi

Volume: 8 Number: 2026 February 20, 2026
EN TR

Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi

Abstract

Zihinsel dayanıklılık (ZD), spor psikolojisinde sporcunun baskı altında performansını sürdürme, olumsuzluklardan toparlanma ve uzun vadeli hedeflere odaklanma kapasitesiyle ilişkilendirilen önemli bir kavramdır. Başlangıçta görece sabit bir kişilik özelliği olarak değerlendirilen ZD’nin, güncel yaklaşımlarda beş faktör kişilik boyutlarıyla yakından ilişkili olabileceği öne sürülmektedir. Bu araştırma, amatör sporcularda kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Uşak Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde öğrenim gören 379 amatör sporcudan (126 kadın, 253 erkek; yaş ort.=18±5,5) oluşan bir örneklemle yürütülmüştür. Veriler “On Maddelik Kişilik Ölçeği” ve “Zihinsel Dayanıklılık Ölçeği” ile toplanmıştır. Analizler SPSS 25 programında tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Pearson korelasyon testiyle gerçekleştirilmiştir. Bulgular, ZD ile beş faktör kişilik boyutlarının (dışadönüklük, uyumluluk, sorumluluk, duygusal denge ve deneyime açıklık) orta düzeyde ve anlamlı şekilde ilişkili olduğunu göstermektedir (p<.001). Ayrıca spor yaşı arttıkça dışadönüklük, sorumluluk, duygusal denge ve zihinsel dayanıklılık düzeylerinin yükseldiği belirlenmiştir (p<.05). Sonuçlar, uzun süreli spor katılımının yalnızca kişilik özelliklerini güçlendirmekle kalmadığını, aynı zamanda zihinsel dayanıklılığı da geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, genç sporcuların psikolojik dayanıklılık ve kişilik gelişimini desteklemede yapılandırılmış sportif deneyimlerin önemine işaret etmektedir.

Keywords

Amatör sporcular, beş faktör kişilik, üniversite öğrencisi, zihinsel dayanıklılık

Ethical Statement

Bu araştırma, Uşak Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu’nun 04 Nisan 2024 tarihli ve 2024-94 sayılı kararı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma, 1964 Helsinki Bildirgesi ve sonraki revizyonlarında belirtilen etik standartlara uygun olarak yürütülmüştür. Veri toplama sürecinden önce tüm katılımcılardan aydınlatılmış onam alınmıştır.

References

  1. Acar, E. (2023). Analysis of the relationship between personality traits and mental training in athletes. Revista de Gestão e Secretariado, 14(10), 16473–16483.
  2. Acar, E., & Karavelioğlu, M. B. (2022). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin kişilik özellikleri ve izlenim yönetimi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 7(2), 108–127.
  3. Alduran, İ. (2021). Zihinsel dayanıklılık ve kişilik: Futbolcular ile rüzgar sörfçülerine yönelik bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
  4. Allen, M. S., Greenlees, I., & Jones, M. (2013). Personality in sport: A comprehensive review. International Review of Sport and Exercise Psychology, 6(1), 184–208.
  5. Arvanitaki, A. (2021). The relationship between personality, motivations, and basic psychological needs with psychological toughness in athletes (Master’s thesis). National and Kapodistrian University of Athens.
  6. Atak, H. (2013). On-Maddeli Kişilik Ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanması. Nöropsikiyatri Arşivi/Archives of Neuropsychiatry, 50(4), 312-319.
  7. Benet-Martínez, V., & John, O. P. (1998). Los Cinco Grandes across cultures and ethnic groups: Multitrait multimethod analyses of the Big Five in Spanish and English. Journal of Personality and Social Psychology, 75(3), 729–750.
  8. Buhrow, C., Digmann, J., & Waldron, J. J. (2017). The relationship between sports specialization and mental toughness. International Journal of Exercise Science, 10(1), 44–52.
  9. Cavallera, G. M., Passerini, A., & Pepe, A. (2013). Personality traits and the role of gender in swimmers at the leisure level. Social Behavior and Personality: An International Journal, 41(4), 693–703.
  10. Çevikel, Y. (2019). 14–20 yaş arası erkek futbolcularda zihinsel dayanıklılığın, kişilik özellikleriyle ilişkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
APA
Acar, E., Aydin, E. N., & Çelikbilek, S. (2026). Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. Education Science and Sports, 8(2026), 1-13. https://doi.org/10.70053/esas.1792972
AMA
1.Acar E, Aydin EN, Çelikbilek S. Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. ESAS. 2026;8(2026):1-13. doi:10.70053/esas.1792972
Chicago
Acar, Eyüp, Ercan Nuri Aydin, and Sinan Çelikbilek. 2026. “Amatör Sporlara Katılan üniversite öğrencilerinde Kişilik özellikleri Ile Zihinsel Dayanıklılık Arasındaki Ilişkinin Incelenmesi”. Education Science and Sports 8 (2026): 1-13. https://doi.org/10.70053/esas.1792972.
EndNote
Acar E, Aydin EN, Çelikbilek S (February 1, 2026) Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. Education Science and Sports 8 2026 1–13.
IEEE
[1]E. Acar, E. N. Aydin, and S. Çelikbilek, “Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi”, ESAS, vol. 8, no. 2026, pp. 1–13, Feb. 2026, doi: 10.70053/esas.1792972.
ISNAD
Acar, Eyüp - Aydin, Ercan Nuri - Çelikbilek, Sinan. “Amatör Sporlara Katılan üniversite öğrencilerinde Kişilik özellikleri Ile Zihinsel Dayanıklılık Arasındaki Ilişkinin Incelenmesi”. Education Science and Sports 8/2026 (February 1, 2026): 1-13. https://doi.org/10.70053/esas.1792972.
JAMA
1.Acar E, Aydin EN, Çelikbilek S. Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. ESAS. 2026;8:1–13.
MLA
Acar, Eyüp, et al. “Amatör Sporlara Katılan üniversite öğrencilerinde Kişilik özellikleri Ile Zihinsel Dayanıklılık Arasındaki Ilişkinin Incelenmesi”. Education Science and Sports, vol. 8, no. 2026, Feb. 2026, pp. 1-13, doi:10.70053/esas.1792972.
Vancouver
1.Eyüp Acar, Ercan Nuri Aydin, Sinan Çelikbilek. Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. ESAS. 2026 Feb. 1;8(2026):1-13. doi:10.70053/esas.1792972