Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi

Eyüp Acar; Ercan Nuri Aydin; Sinan Çelikbilek

doi:10.70053/esas.1792972

EN TR

Examining the relationship between personality traits and mental resilience in university students participating in amateur sports

Öz

Mental toughness (MT) is a key concept in sports psychology, referring to an athlete’s capacity to maintain performance under pressure, recover from setbacks, and stay focused on long-term goals. Once considered a relatively stable personality trait, MT is now seen as closely related to the Big Five personality dimensions. This study aims to examine the relationship between personality traits and MT among amateur athletes. A total of 379 amateur athletes (126 female, 253 male; mean age = 18 ± 5.5) from the Faculty of Sport Sciences at Uşak University participated. Data were collected using the Ten-Item Personality Scale and the Mental Toughness Scale. Analyses were performed with SPSS 25, employing descriptive statistics, independent samples t-tests, one-way ANOVA, and Pearson correlation tests. Findings revealed moderate, statistically significant positive correlations between MT and all five personality traits—extraversion, agreeableness, conscientiousness, emotional stability, and openness to experience (p<.001). In addition, athletes with longer sport participation showed higher levels of extraversion, conscientiousness, emotional stability, and MT (p<.05). These results suggest that sustained engagement in sports not only strengthens personality traits but also enhances mental toughness. Overall, the findings highlight the importance of structured athletic experiences in supporting both personality development and psychological resilience among young athletes.

Anahtar Kelimeler

Amateur athletes, Big five personality traits, Mental toughness, University student

Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi

Öz

Zihinsel dayanıklılık (ZD), spor psikolojisinde sporcunun baskı altında performansını sürdürme, olumsuzluklardan toparlanma ve uzun vadeli hedeflere odaklanma kapasitesiyle ilişkilendirilen önemli bir kavramdır. Başlangıçta görece sabit bir kişilik özelliği olarak değerlendirilen ZD’nin, güncel yaklaşımlarda beş faktör kişilik boyutlarıyla yakından ilişkili olabileceği öne sürülmektedir. Bu araştırma, amatör sporcularda kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Uşak Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde öğrenim gören 379 amatör sporcudan (126 kadın, 253 erkek; yaş ort.=18±5,5) oluşan bir örneklemle yürütülmüştür. Veriler “On Maddelik Kişilik Ölçeği” ve “Zihinsel Dayanıklılık Ölçeği” ile toplanmıştır. Analizler SPSS 25 programında tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Pearson korelasyon testiyle gerçekleştirilmiştir. Bulgular, ZD ile beş faktör kişilik boyutlarının (dışadönüklük, uyumluluk, sorumluluk, duygusal denge ve deneyime açıklık) orta düzeyde ve anlamlı şekilde ilişkili olduğunu göstermektedir (p<.001). Ayrıca spor yaşı arttıkça dışadönüklük, sorumluluk, duygusal denge ve zihinsel dayanıklılık düzeylerinin yükseldiği belirlenmiştir (p<.05). Sonuçlar, uzun süreli spor katılımının yalnızca kişilik özelliklerini güçlendirmekle kalmadığını, aynı zamanda zihinsel dayanıklılığı da geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, genç sporcuların psikolojik dayanıklılık ve kişilik gelişimini desteklemede yapılandırılmış sportif deneyimlerin önemine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Amatör sporcular, beş faktör kişilik, üniversite öğrencisi, zihinsel dayanıklılık

Etik Beyan

Bu araştırma, Uşak Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu’nun 04 Nisan 2024 tarihli ve 2024-94 sayılı kararı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma, 1964 Helsinki Bildirgesi ve sonraki revizyonlarında belirtilen etik standartlara uygun olarak yürütülmüştür. Veri toplama sürecinden önce tüm katılımcılardan aydınlatılmış onam alınmıştır.

Kaynakça

Acar, E. (2023). Analysis of the relationship between personality traits and mental training in athletes. Revista de Gestão e Secretariado, 14(10), 16473–16483.
Acar, E., & Karavelioğlu, M. B. (2022). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin kişilik özellikleri ve izlenim yönetimi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 7(2), 108–127.
Alduran, İ. (2021). Zihinsel dayanıklılık ve kişilik: Futbolcular ile rüzgar sörfçülerine yönelik bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
Allen, M. S., Greenlees, I., & Jones, M. (2013). Personality in sport: A comprehensive review. International Review of Sport and Exercise Psychology, 6(1), 184–208.
Arvanitaki, A. (2021). The relationship between personality, motivations, and basic psychological needs with psychological toughness in athletes (Master’s thesis). National and Kapodistrian University of Athens.
Atak, H. (2013). On-Maddeli Kişilik Ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanması. Nöropsikiyatri Arşivi/Archives of Neuropsychiatry, 50(4), 312-319.
Benet-Martínez, V., & John, O. P. (1998). Los Cinco Grandes across cultures and ethnic groups: Multitrait multimethod analyses of the Big Five in Spanish and English. Journal of Personality and Social Psychology, 75(3), 729–750.
Buhrow, C., Digmann, J., & Waldron, J. J. (2017). The relationship between sports specialization and mental toughness. International Journal of Exercise Science, 10(1), 44–52.
Cavallera, G. M., Passerini, A., & Pepe, A. (2013). Personality traits and the role of gender in swimmers at the leisure level. Social Behavior and Personality: An International Journal, 41(4), 693–703.
Çevikel, Y. (2019). 14–20 yaş arası erkek futbolcularda zihinsel dayanıklılığın, kişilik özellikleriyle ilişkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Clough, P., Earle, K., & Sewell, D. (2002). Mental toughness: The concept and its measurement. In I. Cockerill (Ed.), Solutions in sport psychology (pp. 32–45). Thomson.
Connaughton, D., Wadey, R., Hanton, S., & Jones, G. (2008). The development and maintenance of mental toughness: Perceptions of elite performers. Journal of Sports Sciences, 26(1), 83–95.
Crust, L. (2009). The relationship between mental toughness and affect intensity. Personality and Individual Differences, 47(8), 959–963.
Dayıcan, Y. & Demiray, E. (2021). Türkiye masa tenisi liglerinde oynayan sporcuların liderlik yönelimleri ve kişilik özellikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(2), 257–268.
Delaney, P. F., Goldman, J. A., King, J. S., & Nelson-Gray, R. O. (2015). Mental toughness, reinforcement sensitivity theory, and the five-factor model: Personality and directed forgetting. Personality and Individual Differences, 83, 180–184.
Demir, İ., İbiş, S., & Miçooğulları, B. O. (2020). Takım sporları ile bireysel spor yapanların psikolojik karakteristiklerinin incelenmesi ve karşılaştırılması. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 22(2), 55–70.
Dimlioğlu, S. (2022). Beden eğitimi öğretmenliği ve antrenörlük eğitimi bölümlerinde okuyan öğrencilerin zihinsel dayanıklılık düzeylerinin karşılaştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Karaman.
Erdoğan, N. (2016). Zihinsel Dayanıklılık Ölçeği (ZDÖ): Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Sport Culture and Science, 4(Özel Sayı 2), 652–664.
Erikson, E. H. (2014). İnsanın 8 evresi (G. Akkaya, Çev.; 2. baskı). Okyanus Yayınları.
Gerber, M., Kalak, N., Lemola, S., Clough, P. J., Pühse, U., Elliot, C., & Brand, S. (2012). Adolescents’ exercise and physical activity are associated with mental toughness. Mental Health and Physical Activity, 5(1), 35–42.
Gosling, S. D., Rentfrow, P. J., & Swann, W. B., Jr. (2003). A very brief measure of the Big Five personality domains. Journal of Research in Personality, 37(3), 504–528.
Gucciardi, D. F., Hanton, S., & Fleming, S. (2017). Are mental toughness and mental health contradictory concepts in elite sport? A narrative review of theory and evidence. Journal of Science and Medicine in Sport, 20(3), 307–311.
Horsburgh, V. A., Schermer, J. A., Veselka, L., & Vernon, P. A. (2009). A behavioural genetic study of mental toughness and personality. Personality and Individual Differences, 46(2), 100–105.
Hsieh, Y. C., Lu, F. J. H., Gill, D. L., Hsu, Y. W., Wong, T. L., & Kuan, G. (2023). Effects of mental toughness on athletic performance: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Sport and Exercise Psychology, 22(6), 1317–1338.
Karademir, T., & Açak, M. (2019). Üniversiteli sporcuların psikolojik dayanıklılık düzeylerinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 803–816.
Karasar, N. (2013). Bilimsel araştırma yöntemi (17. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
Kayhan, R. F., Hacıcaferoğlu, S., Aydoğan, H., & Erdemir, İ. (2018). Takım ve bireysel sporlar ile ilgilenen sporcuların zihinsel dayanıklılık durumlarının incelenmesi. Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(2), 55–64.
Kerulis, M. C. (2011). Personality characteristics of mixed martial artists: Counselor application for wellness (Master’s thesis). Northern Illinois University.
Kızmaz, M. (2004). Bireysel ve takım sporu yapan sporcuların kişilik özelliklerinin karşılaştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Koç, İ., & Gençay, Ö. A. (2021). Badminton sporcularının zihinsel dayanıklılık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Niğde Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(1), 110-124.
Lin, Y., Mutz, J., Clough, P. J., & Papageorgiou, K. A. (2017). Mental toughness and individual differences in learning, educational and work performance, psychological well-being, and personality: A systematic review. Frontiers in Psychology, 8, 258950.
Lopez, A., & Santelices, O. (2012). Personality characteristics of elite table tennis athletes of the Philippines: Basis for a proposed recruitment program. International Journal of Table Tennis Sciences, 7, 1–4.
Madrigal, L., Hamill, S., & Gill, D. L. (2013). Mind over matter: The development of the Mental Toughness Scale (MTS). The Sport Psychologist, 27(1), 62–77.
Masum, R. (2014). A mixed method analysis of mental toughness in elite and sub-elite male and female tennis players in Pakistan. Advances in Social Sciences Research Journal, 1(6), 110–122.
Narimani, M., & Ghaffari, G. (2007, May). The comparison of aggression and mental toughness between martial athletes: Football players and non-athletes. In 6th International Congress on Physical Education and Sport Sciences.
Neuman, W. L. (2010). Toplumsal araştırma yöntemleri: nitel ve nicel yaklaşımlar I, Çev. S. Özge, İstanbul:Yayın Odası.
Nicholls, A. R., Polman, R. C., Levy, A. R., & Backhouse, S. H. (2009). Mental toughness in sport: Achievement level, gender, age, experience, and sport type differences. Personality and Individual Differences, 47(1), 73–75.
Özdemir, O., Özdemir, P. G., Kadak, M. T., & Nasıroğlu, S. (2012). Kişilik gelişimi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4(4), 566–589.
Papageorgiou, K. A., Mutz, J., Lin, Y., & Clough, P. J. (2018). Mental toughness: A personality trait that is relevant across achievement contexts and mental health outcomes. In V. Zeigler-Hill & T. K. Shackelford (Eds.), The SAGE handbook of personality and individual differences. SAGE.
Piepiora, P., Čaplová, P., & Zimoń, P. (2024). On research into the relationship between personality traits and the sporting level of athletes. Frontiers in Psychology, 15, 1428107.
Piepiora, P., Cięszczyk, I., & Krzesiński, M. (2017). Young athlete personality model using the example of selected sport disciplines. Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku, 4(22), 5–13.
Şahinler, Y., & Beşler, H. K. (2021). Takım ve mücadele sporları yapan bireylerin zihinsel dayanıklılık düzeylerinin incelenmesi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 5(2), 134–144.
Saraç, H., & Aşçı, F. H. (2024). Sporcularda beş faktör kişilik özelliklerinin zihinsel dayanıklılığı yordayıcı rolü. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 22(2), 35–46.
Sarı, İ., Sağ, S., & Demir, A. P. (2020). Sporda zihinsel dayanıklılık: Taekwondo sporcularında bir inceleme. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 22(4), 131–147.
Sevinç, K., Özmutlu, İ., & Kapçak, V. (2022). Futbol ve basketbol sporcularının zihinsel dayanıklılık ile yaratıcılık düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Egzersiz Psikolojisi Dergisi, 4(2), 38–46.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı (M. Baloğlu, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
Taymur, İ., & Türkçapar, M. H. (2012). Kişilik: Tanımı, sınıflaması ve değerlendirmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4(2), 154–177.
Tok, S. (2011). The Big Five personality traits and risky sport participation. Social Behavior and Personality: An International Journal, 39(8), 1105–1111.
Watson, A. E., & Pulford, B. D. (2004). Personality differences in high-risk sports amateurs and instructors. Perceptual and Motor Skills, 99(1), 83–94.
Witkowski, K., & Piepiora, P. (2018). Personality traits of competitive athletes according to type of pressure exerted on opponents. South African Journal for Research in Sport, Physical Education and Recreation, 40(1), 97-109.
Yankov, G. P., Davenport, N., & Sherman, R. A. (2019). Locating mental toughness in factor models of personality. Personality and Individual Differences, 151, 109532.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Egzersiz ve Spor Psikolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Eyüp Acar ^*
0000-0002-1855-2028
Türkiye

Ercan Nuri Aydin
0000-0001-9461-9434
Türkiye

Sinan Çelikbilek
0000-0002-5199-6333
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Şubat 2026

Gönderilme Tarihi

29 Eylül 2025

Kabul Tarihi

9 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 2026

DOI

https://doi.org/10.70053/esas.1792972

IZ

https://izlik.org/JA54UC56CB

APA

Acar, E., Aydin, E. N., & Çelikbilek, S. (2026). Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. Education Science and Sports, 8(2026), 1-13. https://doi.org/10.70053/esas.1792972

AMA

1.Acar E, Aydin EN, Çelikbilek S. Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. ESAS. 2026;8(2026):1-13. doi:10.70053/esas.1792972

Chicago

Acar, Eyüp, Ercan Nuri Aydin, ve Sinan Çelikbilek. 2026. “Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi”. Education Science and Sports 8 (2026): 1-13. https://doi.org/10.70053/esas.1792972.

EndNote

Acar E, Aydin EN, Çelikbilek S (01 Şubat 2026) Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. Education Science and Sports 8 2026 1–13.

IEEE

[1]E. Acar, E. N. Aydin, ve S. Çelikbilek, “Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi”, ESAS, c. 8, sy 2026, ss. 1–13, Şub. 2026, doi: 10.70053/esas.1792972.

ISNAD

Acar, Eyüp - Aydin, Ercan Nuri - Çelikbilek, Sinan. “Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi”. Education Science and Sports 8/2026 (01 Şubat 2026): 1-13. https://doi.org/10.70053/esas.1792972.

JAMA

1.Acar E, Aydin EN, Çelikbilek S. Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. ESAS. 2026;8:1–13.

MLA

Acar, Eyüp, vd. “Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi”. Education Science and Sports, c. 8, sy 2026, Şubat 2026, ss. 1-13, doi:10.70053/esas.1792972.

Vancouver

1.Eyüp Acar, Ercan Nuri Aydin, Sinan Çelikbilek. Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. ESAS. 01 Şubat 2026;8(2026):1-13. doi:10.70053/esas.1792972

Education Science and Sports is licensed under Creative Commons Attribution 4.0 International

Examining the relationship between personality traits and mental resilience in university students participating in amateur sports

Öz

Anahtar Kelimeler

Amatör sporlara katılan üniversite öğrencilerinde kişilik özellikleri ile zihinsel dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster