Öğretmen Adaylarında Deprem Sonrası Travma ve Başa Çıkma Stratejileri Arasındaki İlişki

Öz

Bu araştırmanın amacı, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen öğretmen adaylarının deprem stresiyle başa çıkma stratejileri ile deprem sonrası travma düzeylerini belirlemek ve bu değişkenler arasındaki ilişkileri incelemektir. Araştırma ilişkisel tarama modelinde yürütülmüştür. Çalışma grubunu, depremlerden etkilenen illerde yer alan İnönü, Adıyaman, Kahramanmaraş Sütçü İmam, Dicle ve Fırat Üniversitelerinin eğitim fakültelerinde öğrenim gören toplam 298 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırma verileri; kişisel bilgi formu, Deprem Stresi ile Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği ve Deprem Sonrası Travma Düzeyini Belirleme Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız gruplar t-testi ve korelasyon analizi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre öğretmen adaylarının deprem stresiyle başa çıkmada en sık olumlu yeniden değerlendirme ve dini başa çıkma stratejilerini kullandıkları, sosyal destek arama stratejisini ise görece daha düşük düzeyde kullandıkları belirlenmiştir. Deprem sonrası travma boyutlarından davranış problemleri, heyecansal sınırlık ve uyku problemleri düşük düzeyde bulunmuştur. Cinsiyet değişkenine göre kadın öğretmen adaylarının sosyal destek arama düzeylerinin daha yüksek olduğu ve davranış problemleri, duyuşsal ve bilişsel yapılandırma boyutlarında erkeklere göre daha yüksek puan aldıkları tespit edilmiştir. Ayrıca olumlu yeniden değerlendirme stratejisinin deprem sonrası travmanın tüm alt boyutlarıyla negatif ve anlamlı ilişkiler gösterdiği belirlenmiştir. Sonuç olarak olumlu yeniden değerlendirme stratejisinin, öğretmen adaylarının deprem sonrası travmatik etkilerle başa çıkma süreçlerinde önemli bir psikolojik başa çıkma kaynağı olabileceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Deprem sonrası travma
• öğretmen adayı
• deprem stresi
• deprem stresiyle başa çıkma stratejileri

Proje Numarası

TÜBİTAK 2209

Etik Beyan

Bu çalışma için etik onay, Fırat Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’ndan alınmıştır (25.04.2024 tarih, 2024/09 sayılı oturum, Karar No: 12) . Araştırmanın etik ilkelere uygun olduğu kurul tarafından oy birliğiyle kabul edilmiştir. Araştırmaya katılım gönüllülük esasına dayalı olup, katılımcıların gizliliği korunmuştur.

The Relationship Between Post-Earthquake Trauma and Coping Strategies in Teacher Candidates

Öz

This study aimed to determine the earthquake stress coping strategies and post-earthquake trauma levels of pre-service teachers affected by the February 6, 2023 Kahramanmaraş-centered earthquakes and to examine the relationships between these variables. The study was conducted using a correlational research design. The study group consisted of 298 pre-service teachers enrolled in the faculties of education at İnönü, Adıyaman, Kahramanmaraş Sütçü İmam, Dicle, and Fırat Universities, all of which are located in provinces affected by the earthquakes. Data were collected through a personal information form, the Earthquake Stress Coping Strategies Scale, and the Post-Earthquake Trauma Level Determination Scale. Descriptive statistics, independent samples t-tests, and correlation analysis were used for data analysis. The findings showed that pre-service teachers most frequently used positive reappraisal and religious coping strategies, whereas seeking social support was used at a relatively lower level. Behavioral problems, emotional restriction, and sleep problems were found to be low among the post-earthquake trauma dimensions. Female participants reported higher social support seeking and scored significantly higher on behavioral problems, affective responses, and cognitive restructuring than males. In addition, positive reappraisal was negatively and significantly associated with all trauma dimensions. Overall, the findings suggest that positive reappraisal may function as an important psychological coping resource in reducing post-earthquake traumatic effects among pre-service teachers.

Anahtar Kelimeler

• earthquake stress
• post-earthquake trauma
• pre-service teachers
• coping strategies with earthquake stress

Proje Numarası

TÜBİTAK 2209

Etik Beyan

Ethical approval for this study was obtained from the Social and Human Sciences Research Ethics Committee of Fırat University (dated April 25, 2024; Session No: 2024/09; Decision No: 12) . Participation was voluntary, and confidentiality of the participants was ensured.

Kaynakça

1. Abanoz, S. (2020). Türkiye’de yapılan dinî başa çıkma konulu araştırmalar hakkında bir değerlendirme. Eskiyeni, 40, 407–429.
2. Adhikari Baral, I., & Bhagawati, K. C. (2019). Post-traumatic stress disorder and coping strategies among adult survivors of earthquake, Nepal. BMC Psychiatry, 19, 118. https://doi.org/10.1186/s12888-019-2090-y
3. Akca, A., Bilgehan, T., Karşıgil, P., Dünder, E., & Ayaz-Alkaya, S. (2024). Physical symptoms and coping strategies with earthquake stress among adults living in tent cities: A cross-sectional study. Journal of Advanced Nursing, 81, 3848–3858. https://doi.org/10.1111/jan.16536
4. Akçay, S., Gürbüz, E., & Koca, E. (2024). Trauma levels after the 2023 Kahramanmaraş earthquakes in Türkiye. Journal of Social Service Research, 50(4), 519–530. https://doi.org/10.1080/01488376.2024.2339967
5. Aksoy, Y., Gümüştakım, R., Kuş, C., Aksoy, B., & Doğaner, A. (2025). Post-traumatic stress disorder level of earthquake healthcare workers and coping strategies with earthquake stress. Current Psychology, 44, 13774–13785. https://doi.org/10.1007/s12144-025-08017-1
6. Aloğlu, N., & Güllü, A. (2024). 2023 Kahramanmaraş merkezli depremleri yaşamış olan hemşirelik öğrencilerinin deprem stresi ile baş etme stratejilerinin incelenmesi. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 75–83.
7. Aslan, İ., Ata, S., & Tümkaya, S. (2025). An examination of teachers’ post-earthquake trauma and hopelessness levels. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 54(1), 34–57.
8. Aydos, E., Yağan, S., Öztürk, İ., & Atabay, Y. (2025). From crisis to classroom: Preschool teachers’ post-earthquake experiences. Humanities and Social Sciences Communications, 12. https://doi.org/10.1057/s41599-025-04504-9

9. Bakay, H., Işık, B., Gıca, Ş., & Ak, M. (2025). Predictors of persistent post-traumatic stress symptoms after the 2023 Maraş earthquake: The impact of gender, loss, and coping strategies. Psychiatric Quarterly. https://doi.org/10.1007/s11126-025-10178-y
10. Baloğlu, M., Harris, M. B., & Karagözoğlu, C. (2005). The psychological effects of an earthquake on Turkish college students. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 125–136.
11. Baltaş, A., & Baltaş, Z. (2008). Stres ve başa çıkma yolları. Remzi Kitabevi.
12. Başgöl, Ş., & Biray, Y. (2023). Kadınların deprem stresiyle başa çıkma stratejileri ve etkileyen faktörler. In 2. Uluslararası Avrasya Sağlık Bilimleri Kongresi Bildiri Özet Metin Kitabı (s. 51).
13. Bayhan, V., Yasuntimur, A., & Demir, N. (2025). Post-traumatic stress and coping strategies for earthquake-related stress among individuals affected by the February 6, 2023 earthquakes: The case of Malatya. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1596751
14. Bellibaş, M., Polatcan, M., Berkovich, I., & Boz, A. (2025). The role of responsible leadership in teacher resilience and well-being in earthquake-affected and non-affected regions. Educational Administration Quarterly. https://doi.org/10.1177/0013161X251396420
15. Berger, R., Abu-Raiya, H., & Benatov, J. (2016). Reducing primary and secondary traumatic stress symptoms among educators by training them to deliver a resiliency program (ERASE-Stress) following the Christchurch earthquake in New Zealand. American Journal of Orthopsychiatry, 86(2), 236–251. https://doi.org/10.1037/ort0000153
16. Biber, K., Cankorur, H., Aydemir, E. A., & Güler, R. S. (2019). Okul öncesi öğretmen ve öğretmen adaylarının stresle başa çıkma tarzları. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 32–62.
17. Bradshaw, S. (2004). Socio-economic impacts of natural disasters: A gender analysis. CEPAL, 32, 10–49.
18. Brown, E. C., Freedle, A., Hurless, N. L., Miller, R. D., Martin, C., & Paul, Z. A. (2022). Preparing teacher candidates for trauma-informed practices. Urban Education, 57(4), 662–685. https://doi.org/10.1177/0042085920974084
19. Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
20. Çakır, Z., Erbaş, Ü., Gönen, M., Ceyhan, M., Öktem, T., Kul, M., Dilek, A., & Güzel, S. (2025). Examination of trauma levels and earthquake stress coping strategies of university students who exercise and do not exercise after an earthquake. BMC Psychology, 13. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03108-x
21. Candan, Z., Aydın, A., Altan, F., Ünalan, D., & Filik, T. (2025). The relation between earthquake stress coping strategies and post-earthquake trauma level. Medicine, 104. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000043345
22. Carton, E., Woolard, A., Fitzgerald, K., et al. (2025). Pre-service teachers’ experiences with students impacted by trauma in the school setting. Social Psychology of Education, 28, 84. https://doi.org/10.1007/s11218-025-10037-5
23. Clark, R. (2007). Convenience sample. In The Blackwell encyclopedia of sociology (pp. 1–2).
24. Cofini, V., Carbonelli, A., Cecilia, M., Binkin, N., & Orio, F. (2015). Post-traumatic stress disorder and coping in a sample of adult survivors of the Italian earthquake. Psychiatry Research, 229, 353–358. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2015.06.041
25. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Lawrence Erlbaum Associates. Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357. https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.310
26. Dai, W., Chen, L., Lai, Z., Li, Y., Wang, J., & Liu, A. (2016). The incidence of post-traumatic stress disorder among survivors after earthquakes: A systematic review and meta-analysis. BMC Psychiatry, 16, Article 188. https://doi.org/10.1186/s12888-016-0891-9
27. Dell’Osso, L., Carmassi, C., Massimetti, G., Stratta, P., Riccardi, I., Capanna, C., et al. (2013). Age, gender and epicenter proximity effects on post-traumatic stress symptoms in L’Aquila 2009 earthquake survivors. Journal of Affective Disorders, 146(2), 174–180.
28. Demirci, H., Bilge, Y., Emiral, E., & Şen, S. (2024). Enhancing recovery in post-earthquake adolescents: Examining the impact of a psychoeducational intervention on traumatic stress symptoms and coping strategies. Current Psychology, 43, 26983–26996. https://doi.org/10.1007/s12144-024-06333-6
29. Erdoğan, C. N., & Aksoy, Ö. N. (2020). Deprem stresiyle başa çıkma stratejileri: Balıkesir örneği. Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 3(2), 88–103.
30. Fu, Q., & Zhang, X. (2024). Promoting community resilience through disaster education: Review of community-based interventions with a focus on teacher resilience and well-being. PLOS ONE, 19. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0296393
31. Fuhrmann, S., Stone, L., Casey, C., Curtis, M. D., Doyle, A. L., Earle, B. D., et al. (2008). Teaching disaster preparedness in geographic education. Journal of Geography, 107(3), 112–120. https://doi.org/10.1080/00221340802458482
32. George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple study guide and reference. Pearson Education.
33. Güngör, M. N. (2025). Empowering pre-service teachers for social justice: A case study in Türkiye’s post-disaster education landscape. Social Justice Research, 38, 312–331. https://doi.org/10.1007/s11211-025-00460-6
34. Hacıoğlu, M., Aker, T., Kutlar, T., & Yaman, M. (2002). Deprem tipi travma sonrasında gelişen travma sonrası stres bozukluğu belirtileri alt tipleri. Düşünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 15(1), 4–15.
35. İlhan, B., Berikol, G., Eroğlu, O., & Deniz, T. (2023). Prevalence and associated risk factors of post-traumatic stress disorder among survivors of the 2023 Turkey earthquake. The American Journal of Emergency Medicine, 72, 39–43. https://doi.org/10.1016/j.ajem.2023.07.026
36. İzbırak, R. (1991). Coğrafya terimleri sözlüğü. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
37. Karaca, S., & Aşkın, R. (1995). Depresyonla başa çıkma ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Düşünen Adam Dergisi, 8(3).
38. Karakiş, S., & Karaaziz, M. (2024). Türkiye’de deprem kaygısı, anksiyete, stres ve depresyon ilişkisinin psikolojik esneklik açısından incelenmesi. ISPEC International Journal of Social Sciences & Humanities, 8(2), 131–144.
39. Kardaş, F., & Tanhan, F. (2018). Van depremini yaşayan üniversite öğrencilerinin travma sonrası stres, travma sonrası büyüme ve umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 1–36.
40. Keefe, F. J., Caldwell, D. S., Queen, K. T., Gil, K. M., Martinez, S., Crisson, J. E., Ogden, W., Nunley, J., & Beckham, J. C. (1987). Pain coping strategies in osteoarthritis patients. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 55(2), 208–212. https://doi.org/10.1037/0022-006X.55.2.208
41. Kılıç, A., Bademli, K., & Kayakuş, M. (2025). Examination of individual and collective trauma after the Kahramanmaraş earthquake. Clinical Social Work Journal. https://doi.org/10.1007/s10615-025-00993-y
42. Kıvanç, E., Canyurt, T., Eryazgan, E., & Fırat, A. (2023). Analysis of the coping styles of teachers who experienced the February 6 earthquake. Journal of Social Education, 2(Special Issue 1), 68–83. https://doi.org/10.5281/zenodo.10070249
43. Köksal, K., Mert, I., & Aslan, H. (2024). Nursing as an earthquake survivor: A qualitative study on nurses traumatized by the Kahramanmaraş earthquake in Turkey. International Nursing Review, 72. https://doi.org/10.1111/inr.13061
44. Kotaman, H., & İnceoğlu, S. (2025). Reflections of preschool teachers regarding the major earthquake disaster experienced in Turkey. European Journal of Education. https://doi.org/10.1111/ejed.70089
45. Kula, N. (2002). Deprem ve dini başa çıkma. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 234–255.
46. Löw, A., Rihtarić, M., & Vrselja, I. (2023). Resource loss, coping strategies and post-traumatic stress disorder symptoms in survivors of the 2020 Croatia earthquake. BMC Psychology, 11. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01176-5 Neuman, W. L. (2006). Social research methods: Qualitative and quantitative approaches (6th ed.). Pearson. O’Toole, V. (2017). “Fear would well up and it was just a luxury that you just didn’t have time for”: Teachers’ emotion regulation strategies at school during the February 2011 Christchurch earthquake. Social Psychology of Education, 20, 513–542. https://doi.org/10.1007/s11218-017-9383-0
47. O’Toole, V., & Friesen, M. (2016). Teachers as first responders in tragedy: The role of emotion in teacher adjustment eighteen months post-earthquake. Teaching and Teacher Education, 59, 57–67. https://doi.org/10.1016/j.tate.2016.05.012
48. Ozbay, F., Johnson, D. C., Dimoulas, E., Morgan, C. A., Charney, D., & Southwick, S. (2007). Social support and resilience to stress: From neurobiology to clinical practice. Psychiatry (Edgmont), 4(5), 35–40. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2921311/
49. Özçetin, A., Maraş, A., Ataoğlu, A., & İçmeli, C. (2008). Deprem sonucu gelişen travma sonrası stres bozukluğu ile kişilik bozuklukları arasındaki ilişki. Düzce Tıp Fakültesi Dergisi, 2, 8–18.
50. Pargament, K. I., Koenig, H. G., & Perez, L. M. (2000). The many methods of religious coping: Development and initial validation of the RCOPE. Journal of clinical psychology, 56(4), 519-543.
51. Parrott, E., Lomeli-Rodriguez, M., Rahman, A., Direzkia, Y., Bernardino, A., Burgess, R., & Joffe, H. (2024). Fostering resilient recovery: An intervention for disaster-affected teachers in Indonesia. SSM - Mental Health. https://doi.org/10.1016/j.ssmmh.2024.100355
52. Peker, A., & Cengiz, S. (2025). The effect of uncertainties created by the February 6 earthquakes on post-traumatic stress: Reducing stress through coping strategies. Acta Psychologica, 258, Article 105159. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105159
53. Peters, J., Bellet, B., Jones, P., Wu, G., Wang, L., & McNally, R. (2021). Posttraumatic stress or posttraumatic growth? Using network analysis to explore the relationships between coping styles and trauma outcomes. Journal of Anxiety Disorders, 78, 102359. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2021.102359
54. Sehlikoğlu, Ş., Karaman, İ., Kaçar, C., & Çanakçı, M. (2023). Earthquake and mental health of healthcare workers: A systematic review. Journal of Clinical Psychiatry. https://doi.org/10.5505/kpd.2023.70845
55. Tahernejad, S., Ghaffari, S., Ariza-Montes, A., Wesemann, U., Farahmandnia, H., & Sahebi, A. (2023). Post-traumatic stress disorder in medical workers involved in earthquake response: A systematic review and meta-analysis. Heliyon, 9(1), e12794. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e12794
56. Tanhan, F., & Kayri, M. (2013). Deprem sonrası travma düzeyini belirleme ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(2), 1013–1025.
57. Tarman, I., & Aydın, M. (2025). The impact of earthquake anxiety on preschool teachers: Coping strategies and educational implications. European Early Childhood Education Research Journal, 33, 965–980. https://doi.org/10.1080/1350293X.2025.2477507
58. Wlodarczyk, A., Basabe, N., Páez, D., Amutio, A., García, F. E., Reyes, C., & Villagrán, L. (2016). Positive effects of communal coping in the aftermath of a collective trauma: The case of the 2010 Chilean earthquake. European Journal of Education and Psychology, 9(1), 9–19. https://doi.org/10.1016/j.ejeps.2015.08.001
59. Woods, C., Beaglehole, B., Frampton, C., McIntosh, V., & Bell, C. (2025). Psychological interventions for adult earthquake-related post-traumatic stress disorder: Systematic review and meta-analysis. BJPsych Open, 11. https://doi.org/10.1192/bjo.2025.784
60. Yıldız, M. (2000). Teachers in primary schools before and after the earthquake with learning and teaching achievements changes that may occur after earthquakes (Unpublished master’s thesis). Marmara University, Institute of Educational Sciences.
61. Yılmaz, A. (2023). Kahramanmaraş merkezli depremlerde hayatını kaybedenlerin sayısı 50 bin 96 oldu. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/kahramanmaras-merkezli-depremlerde-hayatini-kaybedenlerin-sayisi-50-bin-96-oldu/2850716
62. Yöndem, Z. D., & Eren, A. (2008). Deprem stresi ile baş etme stratejileri ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(30), 60–75.