A Syntactic Analysis of Yörük Sayışmaları: The Case of Alanya

Öz

In this study, Yörük counting-out rhymes collected from the Alanya region were examined in terms of syntax. The aim of the study is to describe the linguistic functioning of these texts by revealing their sentence structures, predicate types, and subject patterns. Within the scope of the study, which was conducted using a qualitative research approach, the selected counting-out rhymes were classified according to sentence structure (simple, sequential, compound, elliptical, and conditional subordinate clauses), predicate type (verbal/nominal sentences and interrogative forms), and subject type (explicit subject and subject understood through person markers). The findings showed that simple sentences were predominant in the counting-out rhymes; in addition, elliptical and sequential structures were frequently used to maintain rhythm and flow. While verbal sentences, especially those formed with imperative and optative moods, strengthened the directive and selection functions of the texts, nominal sentences mainly served the purposes of definition and evaluation. In terms of subject use, it was determined that subjects understood through person markers were preferred in imperative structures, whereas explicit subjects were used more often in lines with descriptive and declarative functions. As a result, counting-out rhymes were found to be performance-oriented texts that establish the flow of the game, direct the participants, and clarify the outcome of selection or elimination through short and functional syntactic patterns.

Anahtar Kelimeler

• Yörük counting-out rhymes
• Alanya
• syntax
• elliptical sentence
• serial sentence
• predicate types.

Yörük Sayışmalarının Söz Dizimi Bakımından İncelenmesi: Alanya Örneği

Öz

Bu çalışmada Alanya yöresinden derlenen Yörük sayışmaları, söz dizimi açısından incelenmiştir. Araştırmanın amacı, sayışmaların cümle kuruluşlarını, yüklem türlerini ve özne görünümlerini ortaya koyarak bu metinlerin dilsel işleyişini betimlemektir. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışma kapsamında seçilen sayışmalar cümle yapısı (basit, sıralı, birleşik, eksiltili, şart yan cümlesi), yüklemin türü (fiil/isim cümlesi, soru) ve özne (gerçek, kişi ekinden anlaşılan) bakımından sınıflandırılmıştır. Bulgular, sayışmalarda basit cümlelerin ağırlıklı olduğunu; buna ek olarak eksiltili ve sıralı yapıların ritmi ve akışı sürdürmek için sık kullanıldığını göstermiştir. Fiil cümleleri özellikle emir/istek kipleriyle metinlerin yönlendirme ve seçim işlevini güçlendirirken, isim cümleleri daha çok tanımlama ve değer bildirme amacı taşımaktadır. Özne bakımından emir yapılarında kişi ekinden anlaşılan öznenin, tanımlayıcı ve bildirme işlevli dizelerde ise gerçek öznenin tercih edildiği belirlenmiştir. Sonuç olarak sayışmaların, kısa ve işlevsel sözdizimsel kalıplarla oyunun akışını kuran, katılımcıları yönlendiren ve seçme/eleme sonucunu belirginleştiren performans odaklı metinler olduğu görülmüştür

Anahtar Kelimeler

• Yörük sayışmaları
• Alanya
• söz dizimi
• eksiltili cümle
• sıralı cümle
• yüklem türleri.

Kaynakça

1. Ak, M. (2015). Teke Yörükleri (1800–1900). Türk Tarih Kurumu.
2. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
3. Boratav, P. N. (1995). 100 soruda Türk halk edebiyatı. Gerçek Yayınları.
4. Esen, M. A. (2008). Geleneksel çocuk oyunlarının eğitimsel değeri ve unutulmaya yüz tutmuş Ahıska oyunları. Journal of Uludag University Faculty of Education, 21(2), 357–367.
5. Karahan, L. (2019). Türkçede söz dizimi (25. bs.). Akçağ Yayınları.
6. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170–189.
7. Oğuz, M. Ö. (1992). Çocukların “sayışmaca” dünyası. Millî Folklor, 2(4), 24–30.
8. Olgun, A. (2023). Yörük çocuk oyunları. Palet Yayınları.

9. Özdamar, F. (2022). Şambayadı köyünde derlenen oyun tekerlemeleri ve çocuk oyunlarının işlevleri. Folklor Akademi Dergisi, 5(1), 114–140. https://doi.org/10.55666/folklor.1090111
10. Özdemir, N. (2006). Türk çocuk oyunları (Cilt 1–2). Akçağ Yayınları.
11. Özhan, M. (1997). Türkiye’de çocuk oyunları kültürü. Kültür Bakanlığı Yayınları.
12. Sallabaş, M. (2020). Halk biliminin işlevleri bağlamında geleneksel çocuk oyunları: RTÜK çocuk oyunları. Millî Folklor, 16(126), 99–109.