Araştırma Makalesi

Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi

Cilt: 2 Sayı: 1 14 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, plastik kirliliğini sosyobilimsel bir konu bağlamında ele alarak ortaokul öğrencilerinin bu konudaki farkındalık ve tutum düzeylerini incelemektir. Araştırma nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde tarama modeli ile yürütülmüştür. Çalışma grubunu Erzurum ilinin ilçelerinde öğrenim gören 953 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Hammami ve arkadaşları (2017) tarafından geliştirilen anketten yararlanılmış; kapsam geçerliliği uzman görüşü ile, güvenirliği ise Cronbach alfa katsayısı ile incelenmiştir. Verilerin normal dağılmaması nedeniyle analizlerde Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis H testleri kullanılmıştır. Bulgular, öğrencilerin plastik kirliliğine yönelik tutumlarının orta düzeyde olduğunu göstermektedir. Tutum puanları kız öğrenciler ve 5. sınıf öğrencileri lehine anlamlı biçimde farklılaşırken; yaş ile anne ve baba eğitim düzeyi açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır. Merkez ilçelerde yaşayan öğrencilerin tutum puanları çevre ilçelerde yaşayan öğrencilere göre daha yüksektir. Öğrencilerin %97,1’i plastik atıkların çevreye zarar verdiğini belirtmiş; buna karşılık plastik kirliliğinin üreme ve büyüme-olgunlaşma üzerindeki etkilerine ilişkin farkındalık diğer sağlık boyutlarına göre daha sınırlı kalmıştır. Sonuç olarak, plastik kirliliği konusunda farkındalık yüksek olmakla birlikte bu farkındalığın davranışsal dönüşüme tam olarak yansımadığı görülmektedir. Bu nedenle plastik kirliliğinin çevre eğitimi ve sosyobilimsel konular bağlamında daha sistematik ve uygulama temelli biçimde ele alınması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Çalışmaya destek veren ve katkıda bulunan Erzurum İl Milli Eğitim Müdürlüğüne teşekkür ederiz.

Etik Beyan

Bu araştırma, T.C. Atatürk Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu Eğitim Bilimleri Birim Etik Kurulu Kurumu tarafından 31/01/2025 tarihinde verilen, 13 sayılı karar ile etik kurul onayı almıştır. Araştırmanın planlanması, uygulanması, veri toplama, analiz ve raporlama aşamalarının tümünde “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi”nde belirtilen etik ilkelere tam uyum sağlanmıştır. Araştırma sürecinde, yönergenin “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında tanımlanan herhangi bir etik ihlal gerçekleştirilmemiştir. Yazım sürecinde bilimsel, etik ve alıntı kurallarına titizlikle uyulmuş, toplanan verilere müdahalede bulunulmamış ve herhangi bir tahrifat yapılmamıştır.

Teşekkür

Çalışmaya destek veren ve katkıda bulunan Erzurum İl Milli Eğitim Müdürlüğüne teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Ağtaş, B., Bektaş, O., & Güneri, E. (2019). Ortaokul öğrencilerinin çevreye yönelik tutum düzeylerinin belirlenmesi. Online Science Education Journal, 4(1), 66-85.
  2. Alboga, Y. (2013). İlköğretim 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin çevre, geri dönüşüm, plastik ve plastik atıklar konusundaki bilişsel, duyuşsal ve psikomotor tutumlarının belirlenmesi. (Tez No. 348413) [Yüksek lisans tezi, Kastamonu Üniversitesi-Kastamonu]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  3. Andrady, A. L., & Neal, M. A. (2009). Applications and societal benefits of plastics. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 364(1526), 1977-1984. https://doi.org/10.1098/rstb.2008.0304
  4. Anokye, K., Mohammed, A. S., Agyemang, P., Agya, B. A., Amuah, E. E. Y., & Sodoke, S. (2024). Understanding the perception and awareness of senior high school teachers on the environmental impacts of plastic waste: Implications for sustainable waste education and management. Social Sciences & Humanities Open, 10, 100999. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2024.100999.
  5. Arifin, Z., Sukarmin, S., & Saputro, S. (2025). Trends and research frontiers in socioscientific issues for sustainable science education: A systematic and bibliometric analysis from 2014–2024. Journal of Pedagogical Research, 9(1), 407–434. https://doi.org/10.33902/JPR.202530575
  6. Ardoin, N. M., Bowers, A. W., & Gaillard, E. (2020). Environmental education outcomes for conservation: A systematic review. Biological Conservation, 241, 108224. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2019.108224
  7. Arthur, C., Baker, JE ve Bamford, HA (Ed.). (2009). Mikroplastik Deniz Enkazının Oluşumu, Etkileri ve Kaderi Üzerine Uluslararası Araştırma Çalıştayı Bildirileri (NOAA Teknik Muhtırası NOS-OR&R-30). Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi. https://repository.library.noaa.gov/view/noaa/2509
  8. Artun, H., & Özsevgeç, T. (2015). Ortaokul öğrencilerinin çevre eğitimine yönelik tutumlarının değerlendirilmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 27–48.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fen Bilgisi Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

14 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

11 Haziran 2026

Kabul Tarihi

12 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 2 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Karagölge, Z., Turan, H., & Tekin, R. (2026). Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi. ALKÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1). https://izlik.org/JA77TA64EF
AMA
1.Karagölge Z, Turan H, Tekin R. Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi. ALKÜEFD. 2026;2(1). https://izlik.org/JA77TA64EF
Chicago
Karagölge, Zafer, Hilal Turan, ve Rabia Tekin. 2026. “Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi”. ALKÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 2 (1). https://izlik.org/JA77TA64EF.
EndNote
Karagölge Z, Turan H, Tekin R (01 Eylül 2026) Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi. ALKÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 2 1
IEEE
[1]Z. Karagölge, H. Turan, ve R. Tekin, “Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi”, ALKÜEFD, c. 2, sy 1, Eyl. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA77TA64EF
ISNAD
Karagölge, Zafer - Turan, Hilal - Tekin, Rabia. “Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi”. ALKÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 2/1 (01 Eylül 2026). https://izlik.org/JA77TA64EF.
JAMA
1.Karagölge Z, Turan H, Tekin R. Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi. ALKÜEFD. 2026;2. Available at https://izlik.org/JA77TA64EF.
MLA
Karagölge, Zafer, vd. “Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi”. ALKÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 2, sy 1, Eylül 2026, https://izlik.org/JA77TA64EF.
Vancouver
1.Zafer Karagölge, Hilal Turan, Rabia Tekin. Sosyobilimsel Bir Konu Olarak Ortaokul Öğrencilerinin Plastik Kirliliği Farkındalıklarının İncelenmesi. ALKÜEFD [Internet]. 01 Eylül 2026;2(1). Erişim adresi: https://izlik.org/JA77TA64EF