Toros Hotel: A Hidden Witness to the Urban History of Mersin

Abstract

Mersin history, Tourism, Trade, Urban development of Mersin, Toros HotelHotels are not merely buildings that provide accommodation; they are also spaces that reflect the sociocultural and economic dynamics of their environments. With those features, they are regarded as significant indicators of urban development, tourism activity, and socioeconomic transformation. This study examines the urban development of Mersin within the context of tourism, focusing on the period from the late Ottoman era to the early Republican period. Toros Hotel, selected as the study sample, is evaluated within this historical framework. A qualitative research methodology was employed, and the building’s successive phases were examined through the integration of primary and secondary sources with the narrative of the Dakad family. In order to determine how the hotel has been represented, a wide range of sources in the literature—such as architectural drawings, photographs, printed materials, memoirs, publications by local historians, newspapers, and provincial yearbooks—were analyzed. The limited availability of information on Toros Hotel enhances the originality of the research. Toros Hotel and the Dakad family witnessed critical stages in Mersin’s history leading to position of the hotel as silent observer of the city’s development.

Keywords

• Mersin history
• Tourism
• Trade
• Urban development of Mersin
• Toros Hotel

Mersin Kent Tarihinin Gizli Tanığı: Toros Oteli

Öz

Oteller yalnızca konaklama hizmeti sunan yapılar olarak değil, aynı zamanda bulundukları çevrenin sosyokültürel ve ekonomik dinamiklerini yansıtan mekânlar olarak da değerlendirilmektedir. Bu nitelikleriyle kentsel gelişim, turizm etkinliği ve sosyoekonomik dönüşümün temel göstergeleri olarak kabul edilmektedirler. Bu çalışmada, Mersin’in Osmanlı İmparatorluğu Dönemi’nden Cumhuriyet Dönemi’ne geçişle başlayan kentsel gelişimi turizm bağlamında incelenmektedir. Çalışma örneklemi olarak seçilen Toros Oteli bu tarihsel çerçevede değerlendirilmektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Binanın farklı dönemleri, birincil ve ikincil kaynaklardan yararlanılarak ve ailenin öyküsü ile birleştirilerek tartışılmaktadır. Otelin nasıl temsil edildiğini belirlemek amacıyla mimari çizimler, fotoğraflar, basılı materyaller, anılar, yerel tarihçilerin yayınları, gazeteler ve il yıllıkları gibi literatürde yer alan birçok kaynak analiz edilmiştir. Toros Oteli hakkındaki sınırlı bilgiler çalışmanın özgünlüğünü ve literatüre olan katkısını artırmaktadır. Toros Oteli ve Dakad ailesi, Mersin tarihinin önemli evrelerine tanıklık etmiş olup, bu durum oteli şehrin gelişiminin sessiz bir gözlemcisi haline getirmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Mersin tarihi
• Turizm
• Ticaret
• Mersin’in kentsel gelişimi
• Toros Oteli

Kaynakça

1. Acar Gürel, D. (2018 a). Ankara’nın İlk Beş Yıldızlı Oteli: Büyük Ankara. İçinde; N. Kozak (Editör), Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm Kurumlar Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 379-403). Ankara: Yıkılmazlar Basın Yayın.
2. Acar Gürel, D. (2018 b). Bir Pera Efsanesi: Tokatlıyan Oteli. İçinde; N. Kozak (Editör), Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm Kurumlar Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 493-528). Ankara: Yıkılmazlar Basın Yayın.
3. Akkar Ercan, M. ve Belge, Z. S. (2016). Daha Yaşanabilir Kentler İçin Mikro Ölçek Bir Yürünebilirlik Modeli, METU Journal of the Faculty of Architecture, 34(1):231-265.
4. Akkar Ercan, M. ve Belge, Z. S. (2020). Measuring Walkability for More Liveable and Sustainable Cities: The Case of Mersin City Centre, Ekistics and The New Habitat, 80(1): 50-67.
5. Aksöz, E. O. (2018). Turizm Sektörünün 60 Yıllık Okulu: İstanbul Hilton Oteli. İçinde; N. Kozak (Editör), Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm Kurumlar Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 459-469). Ankara: Yıkılmazlar Basın Yayın.
6. Alaaddinoğlu, F. ve Aliağaoğlu, A. (2005). Turizmde Plânlama ve Türkiye’de Turizm Plânlaması: Turizm Plânlarının Etkinliği ve Başarılarına İlişkin Bir Değerlendirme, Erdem, 15(43): 87-118.
7. Arslan, E. (2023). Kuşadası Turizminin Gelişimi: Tarihsel Bir Değerlendirme, Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi (Cumhuriyetin 100. Yılında Türk Turizmi Özel Sayısı – 1923 - 2023),  (34)3: 10-28.
8. Baykara, T. (1988). Anadolu’nun Tarihi Coğrafyasına Giriş I / Anadolu’nun İdari Taksimatı. Ankara: Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü Yayınları.

9. Belge, Z. S. (2024). Hermann Jansen’s Tarsus Plan: Preserved Historical Traces and Urban Continuity, METU Journal of The Faculty of Architecture, 41(2): 1-30.
10. Belge, Z. S. ve Zorlu, F. (2025). Mersin Kentinin Gelişimi ve Yaşam Çevreleri Üretimi. İçinde; Z.S. Belge ve N. Naycı (Editörler), Cumhuriyet’ten Günümüze Mersin’in Mekânsal Değişimleri ve Modernizmin Yansımaları, İstanbul: Mavi Ofset Basım Yayın Ticaret Şirketi.
11. Beyhan, B. (2009). Mersin Hotels: A Chronological and Spatial Inquiry (Mersin Otelleri, Kronolojik ve Mekânsal Bir İrdeleme. İçinde; Mersin; Akdeniz Dünyası ve Yirminci Yüzyıl-Kesişen Yollar, 3. ncü Tarih İçinde Mersin Kolokyumu (16-17 Ekim 2008) Kitabı ( s. 191-236). Mersin Üniversitesi Yayınları No:20 / Akdeniz Kent Araştırmaları Merkezi Yayınları, No: 3. Mersin: Başak Ofset.
12. Bozkurt, İ. (2018). İşgal Yıllarında Mersin, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(1): 407-435.
13. Bozkurt, İ. ve Geylani, N. (2017). Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Boş Zamanı Geçirme Alışkanlıkları ve Sosyal Mekânlar: Mersin Örneği, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 31: 345-359.
14. Butler, R. W. (1980). The Concept of a Tourist Area Cycle of Evolution: Implications for Management of Resources, Canadian Geographer/Le Géographe Canadien, 24(1): 5-12.
15. Butler, R. W. (2006). The Origins of the Tourism Area Life Cycle, İçinde; R. W. Butler (Editör) Aspect of Tourism: The Tourism Area Life Cycle, Applications and Modifications (ss. 13-26). Toronto: Channel View Yayınları.
16. Christaller, W. (1963). Some Considerations of Tourism Location in Europe: The Peripheral Regions-Underdeveloped Countries-Recreation Areas, Papers in Regional Science, 12(1): 95-105.
17. Cohen, E. (1972). Toward a Sociology of International Tourism, Social Research, 39(1): 164-182.
18. Cuinet, V. (1892). La Turquie D’Asie I-II. (Editör: Leroux E.); C-2, (s. 58). Paris. https://archive.org/details/VitalCuinet.LaTurquieDAiseParisE.Leroux1892.Volume1/page/n39/mode/2up, Erişim tarihi: Eylül 2025.
19. Çelik, Ş. (2000), İçel. İçinde; Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt-21. İstanbul: İSAM - İslam Araştırmaları Merkezi Yayınları.
20. Çevik, B. (2019). Kentsel İmge ve Siluet Bağlamında Park Otel ve Çevresinin Tarihsel Dönüşümü (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
21. Çiçek, D. ve Kozak, N. (2022). İstanbul Park Otel (1930-1979), Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, (33)2: 19-29.
22. Çilli, Ö. (2009). Tanzimat Sonrası Osmanlı Otel Mimarisi ve Pera Palas (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. Dakad, P. (2024). Kişisel Arşivi.
24. Develi, Ş. (2007). Eski Mersin’de Yaşam. Mersin: Avcı Ofset.
25. Develi, Ş. (2012). Mersin Mahalle İsimleri. Mersin Deniz Ticareti (Mersin: MDTO Aylık Yayın Organı), 234: 40-54.
26. Dingeç, E. (1998). 19. Yüzyılın İkinci Yarısında ve 20. Yüzyılın Başında Mersin’in Ekonomik Yapısı (Yüksek Lisans Tezi). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
27. Doğan, A. (2018). Mersin Limanı ve Mersin Kenti Tarihi Üzerine Genel Bir İnceleme, Journal of Current Researches on Social Sciences (JoCReSS), 8(1): 117-150.
28. Dönmez, H. (2005). 19. Yüzyılın İkinci Yarısında Çukurova Bölgesinde Zirai Üretim, (Doktora Tezi), Elâzığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
29. Erdem, Ü. B. ve Hanilçe, M. (2019). Mıgırdıç Tokatlıyan, Tokatlıyan Otelleri, Gazinosu ve Lokantası-Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi Belgelerine Göre, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1): 1367-1390.
30. Güçlü Nergiz, H. (2019). Turizm Araştırma Projeleri, Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 30 (3): 257-258.
31. Hanilçe, M. (2020). Mığırdıç Tokatlıyan: Osmanlı Dönemi Otel İşletmecisi. İçinde; N. Kozak ve M. Kozak (Editörler), Türk Turizmine Kanat Gerenler Cilt 2 Konaklama İşletmecileri, Ankara: Detay Yayıncılık.
32. İçel İl Yıllığı Otel Listesi (1973).
33. İlter, E. (1989). Milli Mücadele’de ‘Doğu Lejyonu’ (Legion D’Orient)’nun Fransız İşgal Bölgesindeki Fonksiyonu, Atatürk Yolu Dergisi, 3: 419-436.
34. Kaya, B. (2018). İzmir’in İncisi: Büyük Efes Oteli (1964-2002). İçinde; N. Kozak (Editör), Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm Kurumlar Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 405-428). Ankara: Yıkılmazlar Basın Yayın.
35. Kozak, N., Akoğlan Kozak, M. ve Kozak, M. (2014). Genel Turizm. Ankara: Detay Yayıncılık.
36. Kozak, M. ve Coşar, Y. (2017). Foça Club Med Tatil Köyü: Tarihçesi, Özellikleri ve Türkiye Turizmi için Sonuçları, Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 28(1): 39-58.
37. Kurt, M. (2010). Roma Egemenliğinde Kilikya ve Roma İç Savaşlarının Bölgedeki Yansımaları, Tarih İncelemeleri Dergisi, XXV(2): 483-501.
38. Küçük, E. (2017). Büyük Güçlerin Mücadelesinde Akdeniz: Refah Şilepi Örneği, Karadeniz Araştırmaları, 53: 99-121.
39. Mazak, M. ve Doğan A. (2014). Osmanlı Arşiv Vesikaları ve Fotoğraflarla Mersin Liman Tarihi. İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
40. Mason, P. (2008). Tourism Impacts, Planning and Management. New York: Routledge.
41. Moğol, M. ve Akoğlan Kozak M. (2018). Tarabya Oteli Kurum Tarihi. İçinde; N. Kozak (Editör), Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm Kurumlar Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri, Meslekler (ss. 481-492). Ankara: Yıkılmazlar Basın Yayın.
42. Noronha, R. (1977). Social and Cultural Dimensions of Tourism: A Review of The Literature in English, World Bank Working Paper. https://pubdocs.worldbank.org/publicdoc/ en/872711622703086138/World-Bank-Group-Archives Folder-39618I.pdf?redirect=no Erişim Tarihi: 11 Mart 2023.
43. Oğuz, İ. (2008). Tarsus İskelesinin Önemini Kaybetmesi ve Mersin Şehrinin Ortaya Çıkması. “İçinde;” Mersin Sempozyumu 19-22 Kasım 2008 Bildiriler (3 cilt), Tarih ve Sanat Tarihi. Mersin: Mersin Üniversitesi Yayınları.
44. Olcaycan. A. (2023). Mersin Tarihi Kent Merkezi Ticaret Yapılarında Kültürel Kimlik Öğelerinin Tespiti (Yüksek Lisans Tezi). Mersin: Mersin Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kültür Varlıklarını Koruma Anabilim Dalı.
45. O’Neil, J. (2010). Blood-Dark Track, a Family History. New York: Vintage Elektronik Kitaplar.
46. Oskay, C. (2012). Mersin Turizminin Türkiye Ekonomisindeki Yeri ve Önemi, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2): 185-202.
47. Özcan, K. (2024). Cumhuriyet Dönemi Liman Kentinin Biyografisi: Mersin, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 20(41): 881-917.
48. Özel, Ç. H. (2018). Dünden Bugüne Çelik Palas. İçinde; N. Kozak (Editör), Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm Kurumlar Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 429-457). Ankara: Yıkılmazlar Basın Yayın.
49. Plog, S. (1974). Why Destination Areas Rise and Fall in Popularity, Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 14(4): 55-58.
50. Saf, H. O. (2019). Sürdürülebilir Tasarımdan Terk Edilmişliğe: Foça Club Méditerranée, Mimarlık (56)406: 67-73.
51. Saf H. O. ve Güven M. B. (2025). Turizm Sektörü Bağlamında Mersin Kentinin Gelişimi: Cumhuriyet Dönemi Mersin Otelleri. İçinde; Z. S. Belge ve Naycı N. (Editörler), Cumhuriyet'in 100. Yılı Armağan Kitabı: Cumhuriyet'ten Günümüze Mersin'in Mekânsal Değişimleri ve Modernizmin Yansımaları (ss.144-167). İstanbul: Mavi Ofset Basım Yayın Ticaret Şirketi.
52. Sağlam, H. (2020). Mimarlık Politika İlişkisi, Cumhuriyet Dönemi Turizm Konaklama Yapıları Üzerine Bir Okuma (1923-1993). Ankara: Nobel Yayıncılık.
53. Savaşır, G., Ultav, Z. T. (2012). Türkiye Turizminde Bir İlk Olarak Tusan M/Oteller Zinciri ve Çanakkale Tusan Motel, Mimarlık, (49)368: 66-71.
54. Selvi Ünlü, T. (2007). 19. Yüzyılda Mersin'in Kentsel Gelişimi (Yüksek Lisans Tezi).Mersin: Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı.
55. Şark Ticaret Yıllığı (1937).
56. Şark Ticaret Yıllığı (1924; 1925).
57. Tekeli, İ. (1985), Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Kentsel Dönüşüm. İçinde; Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, (ss. 878-890). İstanbul: İletişim Yayınları.
58. Ticaret Yıllığı (1938). (s.625).
59. Tekin G. (2008). Kurum Tarihi Yazımıyla İlgili Sorunlar, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 42(Kasım 2008): 331-340.
60. Turan, Ç., Özdemir Güzel, S. ve Baş, M. (2016). Beyoğlu’nun Yitirilen Değeri Üzerine Kurum Tarihi Çalışması: Tokatlıyan Oteli, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(34): 400-418.
61. Türktarhan, G. ve Özel, Ç. H. (2014). Büyük Otel’in İşletmecilik Tarihinin Ürün Farklılaştırma Bağlamında İncelenmesi, III. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi Bildiri Kitabı (ss.448-461). Ankara: Detay Yayıncılık.
62. Ultav, Z. T. ve Savaşır, G. (2018). Türkiye Turizminin İlk Özel M/oteller Zinciri: TUSAN. İçinde; N. Kozak (Editör), Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm Kurumlar Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 529-563). Ankara: Yıkılmazlar Basın Yayın.
63. Ünlü, T. (2007). Mersin’in Mekânsal Biçimlenme Süreci ve Planlama Deneyimleri, Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 22(3): 425-436.
64. Ünlü T. S. ve Ünlü T. (2008). İstasyon’dan Fener’e Mersin (From Railway Station to The Lighthouse). Ali Murat Merzeci Kolleksiyonu. Mersin: Mersin Ticaret ve Sanayi Odası Mersin Kitapları Serisi – 1.
65. Ünlü T. ve Ünlü T.S. (2009). Akdenizde Bir Liman Kenti, Mersin (A Mediterranean Port City). Ali Murat Merzeci Kolleksiyonu. Mersin: Mersin Ticaret ve Sanayi Odası Yayını. Başak Ofset.
66. Ünlü, T. S. (2009), Ondokuzuncu Yüzyılda Mersin’in Kentsel Gelişimi. İçinde; (Editörler: Özdemir Y. ve Arslan A.), Mersin Sempozyumu / 19-22 Kasım 2008, Bildiriler Kitabı, Cilt-1. Mersin: Güven Ofset.
67. Yakartepe Çelebi, E. ve Binan, C. (2011). İstanbul’un Modernleşme Dönemi Otelleri (1840- 1914), Megaron, 6(2): 79-94.
68. Yakut, K. ve Obuz, Ö. (2018). Şarkın Gözbebeği: Pera Palas. İçinde; N. Kozak (Editör), Dünden Bugüne Türkiye de Turizm Kurumlar Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 469-481). Ankara: Yıkılmazlar Basın Yayın.
69. Yeni Mersin Gazetesi (1936). Yansen Gözüyle Mersin. (8 Ekim 1936). Yeni Mersin Gazetesi, (ss. 1-2).
70. Yurt Ansiklopedisi (1982). İçel. İçinde; Yurt Ansiklopedisi, Cilt V, (s. 3643). İstanbul: Anadolu Yayıncılık.
71. Yıldırım, M. ve Atalay, I. (2020). Bir Otel İşletmesinin Tarihi Evrelerini Takip Etmek: Alantur Otel Örneği, III. İşlet me Tarihi Konferansı Bildirileri Kitabı (ss. 124-132). Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
72. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi.
73. Yılmaz, A. (2018). Ankara Bulvar Palas Oteli (1954-1993). İçinde; N. Kozak (Editör), Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm Kurumlar Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (ss. 359-378). Ankara: Yıkılmazlar Basın Yayın.