Türkiye’deki Ege ve Akdeniz Kıyılarında İkinci Konutların Gelişimi ve Mekânsal Örüntüsü

Öz

İkinci konutlar Türkiye’de yaşam tarzı ve tatil kültürünün önemli yapı taşlarındandır. Bu konutlar, turizm araştırmalarındaki yeni gündem maddelerinden olmamakla beraber güncelliğini muhafaza etmektedir. Yeni olan ise, konuya ilişkin doğrudan herhangi bir verinin paylaşılmadığı Türkiye’de ikinci konut coğrafyalarının incelenmesidir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki Ege ve Akdeniz kıyılarında ikinci konutların gelişimini ve mekânsal örüntüsünü ilçe düzeyinde açıklamaktır. Araştırmanın yöntemi için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden yararlanılmıştır. Çalışmada ikinci konutların gelişimleri, dağılışları, toplam konut stoku içerisindeki payları, konut sayısı ve nüfus arasındaki ilişki, ikinci konut ve konaklama tesisleri yatak kapasitelerinin kümelenme sahaları analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular ikinci konutların dağılımında çarpıcı farklılıkların olduğunu göstermiştir. Özellikle Ege kıyıları, birçok başlıkta ikinci konutlar açısından öne çıkan alan olmuştur. Türkiye’de ikinci konutları, onlara özgü politika ve stratejiler geliştirerek yönetmek önemli bir zorunluluktur. Araştırma bulguları, bu yöndeki çalışmaları yönlendirmek için ikinci konutların gelişimini ve mekânsal örüntü- sünü anlamaya yönelik önemli bilgiler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İkinci konut
• Turizm coğrafyası
• Ege kıyıları
• Akdeniz kıyıları
• Türkiye

The Development and Spatial Pattern of Second Homes on the Aegean and Mediterranean Coasts of Türkiye

Öz

Second homes are among the fundamental building blocks of the lifestyle and holiday culture in Türkiye. While second homes are not a novel agenda item in tourism research, this topic keeps its relevance today. The novel aspect is the investigation of second-home geographies in Türkiye, where no direct data regarding this subject is publicly shared. This study aims to explain the development and spatial pattern of second homes on the Aegean and Mediterranean coasts in Türkiye at the district level. The study methodology utilizes data from the Turkish Statistical Institute (TÜİK). The study analyzes the development and distribution of second homes, their share within the total housing, the relationship between the number of dwellings and population, and the clustering areas of bed capacities of second homes and accommodation facilities. The findings reveal striking differences in the distribution of second homes. In particular, the Aegean coasts have emerged as a prominent region across multiple indicators regarding second homes. Managing second homes in Türkiye by developing tailor-made policies and strategies has become an imperative necessity. The research findings provide crucial insights into understanding the development and spatial patterns of second homes to guide future planning and policy efforts in this direction.

Anahtar Kelimeler

• Second home
• Tourism geography
• Aegean coasts
• Mediterranean coasts
• Türkiye

Kaynakça

1. Adamiak, C., Hiltunen, M. J. ve Hannonen, O. (2015). Second Home Tourism in Finland, Reports of Finnish Environment Institute.
2. Akerlund, U., Lipkina, O. ve Hall, C. M. (2015). Second Home Governance in the EU: In and Out of Finland and Malta, Journal of Policy Research in Tourism, Leisure and Events, 7(1): 77-97.
3. Barke, M. (2007). Second Homes in Spain: An Analysis of Change at the Provincial Level, 1981-2001, Geography, 92(3): 195-207.
4. Ceylan, S. (2019). Kırsal alanların yeniden yapılanmasında ikinci konutların etkisi: Pelitköy (Burhaniye) örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Ceylan, S. ve Somuncu, M. (2020a). İkinci Konut Turizminin Tarımsal Kaynaklar Üzerindeki Baskısı: Pelitköy Örneği, Türk Coğrafya Dergisi, 75: 41-56.
6. Ceylan, S. ve Somuncu, M. (2020b). İkinci Konut Turizmi ile Kırsal Alanların Kentleşmesi: Pelitköy Örneği, idealkent, 29(11): 484-509.
7. Ceylan, S. ve Somuncu, M. (2020c). İkinci Konut Sahipleri ile Yerel Halk Arasında Görülen Sosyomekansal Ayrışmaya Bir Örnek Pelitköy (Burhaniye), International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 42: 182-198.
8. Coppock, J. T. (Ed.) (1997). Second Homes: Curse or Blessing?, Oxford: Pergamon.

9. DİE (2000). Genel Nüfus Sayımları 1990-2000, Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü.
10. Dijst, M., Lanzendorf, M., Barendregt, A. ve Smit, L. (2005). Second Homes in Germany and the Netherlands: Ownership and Travel Impact Explained, Journal of Economic and Human Geography, 96(2): 139-152.
11. Dinç, Y. ve Usun, Ç. F. (2023). Türkiye’de Turizm Kentleşmesini Nüfus Artış Hızı ve İç Göç Verileri Üzerinden Yeniden Düşünmek, International Journal of Geography and Geography Education, 50: 201-220.
12. Emekli, G. (2014). İkinci Konut Kavramı Açısından Turizm Coğrafyasının Önemi ve Türkiye’de İkinci Konutların Gelişimi, Ege Coğrafya Dergisi, 23(1): 25-42.
13. Hall, C. M. (2005). Tourism: Rethinking the Social Science of Mobility, Harlow: Prentice-Hall.
14. Hall, C. M. ve Müller, D. K. (Eds.) (2002). Tourism and Migration: New Relationships Between Production and Consumption, Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
15. Hall, C. M. ve Müller, D. K. (Eds.) (2004). Tourism, Mobility and Second Homes: Between Elite Landscape and Common Ground, Bristol: Channel View Publications.
16. Işık, Ş. ve Südaş, İ. (2023). Sunuş, Ege Coğrafya Dergisi, 32(Cumhuriyetin 100. Yıl Özel Sayısı): 1-1.
17. Jauregui, C. H. ve Concepcion, E. D. (2023). Effects of Counter-urbanization on Mediterranean Rural Landscapes, Landscape Ecology, 38: 3695-3711.
18. Kayan, İ. (2023). 100 Yıllık Cumhuriyet Döneminde Türkiye Üniversitelerinde Coğrafya Eğitimine İlişkin Bir Değerlendirme, Ege Coğrafya Dergisi, 32(Cumhuriyetin 100. Yıl Özel Sayısı): 1-2.
19. Kozak, M. ve Duman, T. (2011). İkinci Konutların Turizm Sektörüne Kazandırılması: Muğla İli Datça İlçesi Örneği, Doğuş Üniversitesi Dergisi, 12(2): 226-242.
20. Küçük, H. ve Kılıç, T. (2018). Karasu İlçesinde (Sakarya) İkinci Konutların Gelişimi, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 65(6): 111-130.
21. Li, T. ve Fan, C. C. (2020). Occupancy, Usage and Spatial Location of Second Homes in Urban China, Cities, 96.
22. Manisa, K. ve Görgülü, T. (2008). İkincil Konutların Turizm Sektöründe Yeniden Kullanılabilmesine İlişkin Bir Model, Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi E-Dergisi, 3(1): 68-78.
23. Marjavaara, R. (2007). The Displacement Myth: Second Home Tourism in the Stockholm Archipelago, Tourism Geographies, 9(3): 296-317.
24. Müller, D. K. (1999). German Second Home Owners in the Swedish Countryside, Vetenskapliga Bokserien.
25. Müller, D. K. (2006). The Attractiveness of Second Home Areas in Sweden: A Quantitative Analysis, Current Issues in Tourism, 9(4-5): 335-350.
26. Müller, D. K. (2007). Second Homes in the Nordic Countries: Between Common Heritage and Exclusive Commodity, Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 7(3): 193-201.
27. Müller, D. K. (2013). Progressing Second Home Research: A Nordic Perspective, Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 13(4): 273-280.
28. Müller, D. K., Hall, C. M. ve Keen, D. (2004). Second Home Tourism Impact, Planning and Management, İçinde: C. M.
29. Hall ve D. K. Müller (Eds.), Tourism, Mobility and Second Homes: Between Elite Landscape and Common Ground, ss. 15-34, Channel View Yayınları.
30. Müller, D. K. ve Marjavaara, R. (2012). From Second Home to Primary Residence: Migration Towards Recreational Properties in Sweden 1991-2005, Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 103(1): 53-68.
31. Müller, D. K. ve Hoogendoorn, G. (2013). Second Homes: Curse or Blessing? A Review 36 Years Later, Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 14(4): 353-369.
32. Nouza, M., Olafsdottir, R. ve Müller, D. K. (2013). A New Approach to Spatial-Temporal Development of Second Homes: Case Study From Iceland, Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 13(1): 20-37.
33. Okuyucu, A. (2016). İkinci Konutların Ekonomik ve Sosyo-kültürel Etkileri Konusunda Bir Araştırma: Yalova-Çınarcık Örneği, (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
34. Okuyucu, A. ve Somuncu, M. (2015). Yalova-Çınarcık’taki İkinci Konutların Ekonomik Etkilerinin Değerlendirilmesi, Coğrafi Bilimler Dergisi, 13(2): 139-159.
35. Okuyucu, A. ve Somuncu, M. (2016). İkinci Konut Sahipliğinde Motivasyon, Sosyo-Demografik Özellikler ve Seyahat Karakteristikleri Arasındaki İlişkiler: Yalova-Çınarcık Örneği, Coğrafi Bilimler Dergisi, 14(1): 39-56.
36. Pienaar, J. J. ve Visser, G. (2009). The Thorny Issue of Identifying Second Homes in South Africa, Urban Form, 20(4): 455-469.
37. Seymen, Ü. B. ve Koç, H. (1996). Türkiye’de Kıyı Yerleşmelerinde Tatil Konutları, Konut Araştırmaları Dizisi-17, Ankara: ODTÜ Basım İş Birliği.
38. Somuncu, M., Okuyucu, A. ve Altundal-Öncü, M. (2019). Second Home Tourism in the Eastern Black Sea Region of Turkey: Development Issue and Mobility Pattern, Ankara Üniversitesi Çevre Bilimleri Dergisi, 7(2): 63-82.
39. Soto, M. T. R. ve Clave, S. A. (2017). Second Homes and Urban Landscape Patterns in Mediterranean Coastal Tourism Destinations, Land Use Policy, 68: 117-132.
40. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (2024). Konaklama Tesis Verileri, Resmi yazı ile temin edilmiştir.
41. Timothy, D. J. (2004). Recreational Second Homes in the United States: Development Issues And Contemporary Patterns, İçinde: C. M. Hall ve D. K. Müller (Eds.), Tourism, Mobility and Second Homes: Between Elite Landscape and Common Ground, ss. 133-148, Channel View Yayınları.
42. Turizm Bakanlığı (1990). 1989 İkinci Konut Envanteri, Yatırımlar Genel Müdürlüğü, İkinci Konutların Turizm Amaçlı İşletme Modelinin Tespiti Araştırması, Ankara.
43. TÜİK (2024a). Bina Kat Sayıları 2010-2023, Resmi yazı ile temin edilmiştir.
44. TÜİK (2024b). Nüfus ve Demografi, ADNKS 2007-2024.
45. TÜİK (2024c). Ortalama Hane Halkı Büyüklüğü Verileri 1990-2023, Resmi yazı ile temin edilmiştir.
46. TÜİK (2024d). Konut Sayıları 2009-2023, Resmi yazı ile temin edilmiştir.
47. TÜİK (2024e). Yapı Kullanma İzin Belgesi Verileri 1992-2023, Resmi yazı ile temin edilmiştir.
48. Unur, K. ve Kınıklı, M. A. (2017). İkinci Konut Sorunu: Mersin Örneği, İçinde: 1. International Sustainable Tourism Congress Proceedings Book, ss. 468-477.
49. Usun, Ç. F. (2023). Türkiye’de İkinci Konut Sayısının Tespiti Mümkün Mü?, Ege Coğrafya Dergisi, 32(Cumhuriyetin 100. Yılı Özel Sayısı): 143-165.
50. Usun, Ç. F. (2025). Kentlerin Demografik Yapısı Turizm Sektöründen Nasıl Etkilenir? Türkiye’nin Turizm Kentlerinden Örnekler, Doğu Coğrafya Dergisi, 30(53): 157-178.
51. Yakar, M. ve Südaş, İ. (2019). Türkiye’de Yabancı Nüfusun Yeni Coğrafyaları, Ege Coğrafya Dergisi, 28(2): 29-164.
52. Yasak, Ü. ve Doğan, S. (2018). Silivri’de İkinci Konutların Gelişimi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22: 2701-2718.
53. Zoğal, V. ve Emekli, V. (2020). Türkiye’de COVID-19 Salgını Sürecinde İkinci Konutların Değişen Anlamları, International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 42: 168-181.