Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Programının CIPP Modeli ile Değerlendirilmesi

Öz

Araştırmanın amacı; Maarif modeli 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Programını Bağlam, Girdi, Süreç, Ürün (CIPP) değerlendirme modelini kullanarak öğretmen ve öğrenci görüşleri açısından değerlendirmektedir. Karma yöntem türlerinden yakınsayan paralel desen kullanılan araştırmada nitel veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu, nicel veriler ise CIPP Modeli ile Değerlendirme Ölçeği Öğrenci Formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin toplandığı 352 kişilik öğrenci örneklem grubu okul türü bağlamında tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Nitel veriler ise ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenen 8 öğretmen ve 14 öğrenci ile yapılan görüşmelerden elde edilmiştir. Belirlenen ölçüt, 2024-2025 eğitim öğretim yılında 9. sınıf öğrencisi ve Türk dili ve edebiyatı öğretmeni olmaktır. Elde edilen nicel bulgular, öğrencilerin programı yeterince etkili veya destekleyici bulmadığını, genel olarak orta düzeyde bir değerlendirme yaptıklarını göstermektedir. Ayrıca öğrencilerin görüşleri cinsiyet ve okul türü değişkenlerine göre farklılaşmamaktadır. Bununla birlikte, öğretmen ve öğrencilerin ortak görüşü; etkinlik sayısının çok fazla olduğu, bunun zamanla öğrencinin sıkılmasına yol açtığı, program için ayrılan ders saatinin yetersiz olduğu ve temel bilgilerin verilmediği şeklindedir. Öğretmenler ise ortak görüş olarak, okul türleri arasında seviye farkının gözetilmediğini, öğrenci seviyesine uygun içeriklere ihtiyaç olduğunu, geleneksel sınıf düzeninin programdaki etkinlikleri yapmaya uygun olmadığını, değerlendirme sürecinin çok zaman aldığını ve öğretmene anlatım alanı bırakılmadığını ifade etmişlerdir. Öte yandan öğrenciler, programın kitap okuma alışkanlığı edindirdiğini, milli-manevi ve kültürel değerler hakkında farkındalık kazandırdığını, özellikle yazma ve konuşma olmak üzere dil becerilerinin geliştiğini belirtmiştir. Benzer şekilde öğretmenler de programın öğrencinin aktif katılımını teşvik ettiğini, yorumlama ve eleştirel düşünme becerilerini geliştirdiğini ifade etmektedir. Programa yönelik öğretmenler, farklı okul türlerine uygun program seçenekleri geliştirilmesini, etkinlik yoğunluğunun azaltılmasını, tekrar eden etkinliklerin yenilenmesini, metinlerin öğrenci seviyesine göre düzenlenmesini ve ölçme-değerlendirme sürecinin sadeleştirilmesini önermiştir. Öğrenciler ise önceki bilgileri hatırlatan içeriklere, öğretmenin anlatımına daha fazla zaman ayrılmasına ve temel eksikleri giderecek destekleyici içeriklere ihtiyaç duyduklarını belirtmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Maarif modeli
• Türk dili ve edebiyatı
• Program değerlendirme
• CIPP modeli

Etik Beyan

Bu çalışma Balıkesir Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (21.05.25 / E-19928322-050.04-520179).

Evaluation of the 9th Grade Turkish Language and Literature Curriculum of the Türkiye Century Education Model Through the CIPP Model

Öz

The purpose of this study is to evaluate the Maarif Model 9th-grade Turkish Language and Literature Curriculum from the perspectives of teachers and students using the Context, Input, Process, and Product (CIPP) evaluation model. A convergent parallel mixed-methods design was employed. Qualitative data were collected through semi-structured interviews, while quantitative data were obtained using the CIPP Model Assessment Scale. The quantitative sample consisted of 352 students selected through stratified sampling based on school type. Qualitative data were collected from interviews with 8 teachers and 14 students selected through criterion sampling. The criterion for participation was being a 9th-grade student or a Turkish language and literature teacher during the 2024–2025 academic year. The quantitative findings showed that students evaluated the curriculum as moderately effective and generally insufficient in meeting their expectations. Students’ opinions did not differ according to gender or school type. Qualitative findings revealed that both teachers and students considered the number of activities excessive, resulting in student boredom, while the allocated class hours were viewed as inadequate. Participants also reported that the curriculum did not provide sufficient foundational knowledge. Teachers further emphasized that differences among school types and student readiness levels were not adequately considered, classroom environments were unsuitable for activity-based instruction, assessment procedures were overly time-consuming, and teachers had limited opportunities for direct instruction. Students stated that the curriculum promoted reading habits, strengthened awareness of national, spiritual, and cultural values, and improved writing and speaking skills. Similarly, teachers highlighted its contribution to active student participation, interpretation, and critical thinking skills. Teachers recommended adapting the curriculum to different school types, reducing repetitive activities, simplifying assessment procedures, and selecting texts appropriate to students’ proficiency levels. Students suggested including more content to reinforce prior knowledge, allocating more time for teacher explanations, and providing supplementary materials to address learning gaps.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye century education model
• Turkish language and literature
• Program evaluation
• CIPP model

Etik Beyan

This study was approved by ethics committee (ethical board) of Social and Human Sciences Research (21.05.25 / E-19928322-050.04-520179).

Kaynakça

1. Ahmed, S. K. (2025). Sample size for saturation in qualitative research: Debates, definitions, and strategies. Journal of Medicine, Surgery, and Public Health, 5, (100171),1-6. https://doi.org/10.1016/j.glmedi.2024.100171.
2. Arseven, A., Konür, E. & Yavuzkılıç, S. (2017). Ortaöğretim Türk edebiyatı dersprogramı amaçlarının gerçekleşme durumunun incelenmesi. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 7(14), 131-146. https://izlik.org/JA46EG65XR.
3. Avcı, H. S. (2020). 2018 Türk dili ve edebiyatı programının öğretmen görüşlerine göre incelenmesi (Bursa ili örneği). [Yüksek Lisans Tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir, Türkiye.
4. Aygören, F. (2016). Eğitim programlarını değerlendirmede I-CODE modelinin geliştirilmesi [Doktora Tezi]. Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir, Türkiye.
5. Aygören, F. & Er, K.O. (2024). Eğitimde program değerlendirme sınıflamalar-modeller. Pegem Akademi Yayıncılık.
6. Aytaçlı, B. (2012). Durum çalışmasına ayrıntılı bir bakış. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 1-9. https://izlik.org/JA59CL85GK.
7. Balcı, V. (2002). Liselerde Türk dili ve edebiyatı öğretiminin değerlendirilmesi. [Yüksek Lisans Tezi]. Anadolu Üniversitesi, Eskişehir, Türkiye.
8. Bayraktar, İ. & Erkoç, S. (2021). Türkçenin ana dili olarak öğretiminde yaşanan güncel sorunlar üzerine yapılan araştırmaların incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(3), 839-858. https://izlik.org/JA99PJ92YF.

9. Baz, B. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin Sınıf Öğretmenlerinin Görüşleri Bağlamında İncelenmesi. Eğitim Felsefesi ve Sosyolojisi Dergisi, 5(2), 106-123. https://doi.org/10.29329/jeps.2024.1105.2.
10. Bozkırlı, K. Ç. & Er, O. (2018). Türk dili ve edebiyatı öğretim programının uygulanabilirliğinin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(3), 1931-1946. https://izlik.org/JA46EG65XR.
11. Burgul-Adıgüzel F. & Karakuş -Aktan, E.(2025). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programına İlişkin Öğretmen Görüşleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 45(3), 819-840. https://doi.org/10.17152/gefad.1758777.
12. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri. PEGEM Akademi.
13. Calp, M. C. & Aslan, F. (2011). 2011 Dil-Anlatım ve Türk edebiyatı dersleri ile 2018 Türk dili ve edebiyatı dersi öğretim programlarının karşılaştırılması ve değerlendirilmesi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7(17), 357-393. https://doi.org/10.33692/avrasyad.590697.
14. Ceylan, T. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli DKAB Öğretim Programlarının Öğretmen Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, (63), 1-16. https://doi.org/10.29288/ilted.1598481.
15. Creswell, J. W. (2021). A concise introduction to mixed methods research. SAGE publications.
16. Çelik, T. (2018). Türkiye’de 1924-2017 arası dil ve edebiyat dersi öğretim programlarına bakış. Turkish Studies, 13(4), 245-274. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13019.
17. Çiftçi, F. (2019). Ortaöğretim 9. sınıf 2011 Türk edebiyatı dersi öğretim programının CIPP modeline göre değerlendirilmesi. [Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara, Türkiye.
18. Dağaşan, E. (2023). Türkçe/Türk dili ve edebiyatı eğitim programlarının “süreç” aşamasının cıpp modeli kapsamında öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. EKEV Akademi Dergisi, (Özel Sayı), 138-154. https://doi.org/10.17753/sosekev.1363887.
19. Demir, Ç. (2023). 1923–2018 yılları arasında uygulanan Türk dili ve edebiyatı dersi öğretim programlarının analizi. [Doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye.
20. Demir, M. & Gelişli, Y. (2020). 9. sınıf Türk dili ve edebiyatı öğretim programına yönelik öğretmen görüşleri. Sosyal Bilimler Dergisi, 7(47), 630–652. https://doi.org/10.29228/SOBIDER.44525.
21. Epçaçan, C. & Erzen, M. (2022). Türk dili ve edebiyatı dersi öğretim programının öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi (CIPP modeline göre bir değerlendirme). Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(22), 365-382. https://doi.org/10.55605/ejedus.1195202.
22. Erdem, C. (2017). Teaching Turkish language and literature: What teachers think? Universal Journal of Educational Research, 5(10), 1684–1694. https://doi.org/10.13189/ujer.2017.051003.
23. Eyüp, B., Yurt, S. U. & Stebler, M. Z. (2012). Türk dili ve edebiyatı öğretimine yönelik yapılan akademik çalışmalar üzerine bir inceleme. Turkish Studies, 7(1). 1119-1131. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.2984.
24. Güneş, E. (2024). Beceri temelli öğretim ve 2024 Maarif Modeli: farklı coğrafi bölgelerden Türk dili ve edebiyatı öğretmenlerinin bakış açısından bir değerlendirme. Multidisipliner Yaklaşımlarla Coğrafya Dergisi, 2(4), 232-243. https://doi.org/10.29329/mdag.2024.1095.2.
25. Hakan, K. & Seval, F. (2011). CIPP evaluation model scale: development, reliability and validity. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 15, 592-599. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.03.146.
26. Johnson, R. B. & Onwuegbuzie, A. J. (2004). Mixed methods research: A research paradigm whose time has come. Educational researcher, 33(7), 14-26. https://doi.org/10.3102/0013189X033007014.
27. Kayabaşı, B. & Karadağ, N. (2021). Türk dili ve edebiyatı derslerinin işlenişine ilişkin öğretmen görüşleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 10(3), 1105-1123. https://izlik.org/JA88FE38HB.
28. Kılıç, S. (2012). Örnek büyüklüğü, güç kavramları ve örnek büyüklüğü hesaplaması. Journal of Mood Disorders, 2(3), 140-142. https://doi.org/10.5455/jmood.20120921043306.
29. Kırçıl, R. U. & Sağır, Ş. U. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin Sınıf İçi Yansımaları: Öğretmen Görüşleri. Erciyes Journal of Education, 9(1), 24-46. https://doi.org/10.32433/eje.1673094.
30. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Ankara. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programturh9101112Onayli.pdf.
31. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). Öğretim Programları Ortak Metni. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Ankara. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin.
32. Özdemir, B. (2008). 9. sınıf öğrencilerinin Türk edebiyatı dersine yönelik tutumlarının Türk edebiyatı dersi akademik başarısına etkisi (Kütahya örneği). [Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara, Türkiye.
33. Pilav, S. (2016). 1992 Türk dili ve edebiyatı öğretim programı etrafında yapılan tartışmalar bağlamında 2005 ve 2015 programlarının getirdiği yenilikler. Turkish Studies (International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic), 11(15), 707–726. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.10015.
34. Stufflebeam, D. L. (2000). The CIPP model for evaluation. In Evaluation models: Viewpoints on educational and human services evaluation (pp. 279-317). Dordrecht: Springer Netherlands.
35. Tabachnick, B. & Fidel, L. S. (2014). Using Multivariate Statistics. (Sixth Edition). USA: Pearson Education Limited.
36. Toktaş, Z. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli çerçevesinde geliştirilen Türk Dili ve Edebiyatı dersi öğretim programının öğretmen görüşlerine göre incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Atatürk Üniversitesi, Erzurum, Türkiye.
37. Turan, S. (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri. Nobel.