Becoming a Special Education Teacher: Practicum as a Reflective Space of Professional Formation

Öz

This study examined how pre-service special education teachers experienced and made sense of the teaching practicum as part of their professional formation. Using a qualitative research design, data were collected through semi-structured interviews with 10 pre-service special education teachers who had completed their practicum in a teacher education program in Türkiye, Antalya. The data were analysed thematically to explore how candidates interpreted the practicum in relation to professional learning, teacher identity, theory-practice connections, mentoring, and institutional conditions. The findings demonstrated that the practicum was experienced not merely as a setting for applying theoretical knowledge or developing technical competencies, but as a multi-layered professional learning space. Five interrelated themes had emerged. The study highlights that practicum quality depends not only on duration or task completion, but also on continuity, meaningful responsibility, systematic feedback, diverse student experiences, and strong university-school collaboration. The findings suggest that special education practicums should be reimagined as reflective professional learning ecosystems that support candidates in developing pedagogical reasoning, ethical responsibility, and a stronger sense of teacher identity.

Anahtar Kelimeler

• teaching practicum
• special education teacher education
• pre-service teachers
• reflective practice
• teacher identity

Destekleyen Kurum

yok

Proje Numarası

yok

Etik Beyan

The research was conducted in accordance with ethical principles. Participants were informed about the purpose of the study, how the interviews would be used, the voluntary nature of participation, and their right to withdraw at any time. Informed consent was obtained before the interviews. To protect the identities of participants and practicum schools, all personal information was anonymized, and code names were used in direct quotations. Audio recordings and transcripts were used only for research purposes and stored securely. Ethical approval for this study was obtained from the Scientific Research and Publication Ethics Committee of Çankırı Karatekin University, with the decision numbered 55 at its meeting dated 16 February 2026.

Özel Eğitim Öğretmeni Olmak: Mesleki Oluşumun Reflektif Bir Alanı Olarak Öğretmenlik Uygulaması

Öz

Bu çalışma, özel eğitim öğretmeni adaylarının öğretmenlik uygulaması sürecini mesleki gelişimlerinin bir parçası olarak nasıl deneyimlediklerini ve bu deneyimlere nasıl anlam yüklediklerini incelemeyi amaçlamıştır. Nitel araştırma deseninin kullanıldığı çalışmada veriler, Türkiye’nin Antalya ilindeki bir öğretmen yetiştirme programında öğretmenlik uygulamasını tamamlamış 10 özel eğitim öğretmeni adayıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Veriler, öğretmen adaylarının uygulama sürecini mesleki öğrenme, öğretmen kimliği, teori-uygulama ilişkisi, mentorluk ve kurumsal koşullar açısından nasıl anlamlandırdıklarını ortaya koymak amacıyla tematik olarak analiz edilmiştir. Bulgular, öğretmenlik uygulamasının yalnızca kuramsal bilgilerin uygulamaya aktarıldığı veya teknik yeterliklerin geliştirildiği bir süreç olarak değil, çok boyutlu bir mesleki öğrenme ortamı olarak deneyimlendiğini göstermiştir. Analiz sonucunda birbiriyle ilişkili beş tema ortaya çıkmıştır. Çalışma, öğretmenlik uygulamasının niteliğinin yalnızca uygulama süresine veya verilen görevlerin tamamlanmasına değil; aynı zamanda sürekliliğe, anlamlı sorumluluklar üstlenmeye, sistematik geri bildirime, farklı öğrenci gruplarıyla deneyim kazanmaya ve üniversite-okul iş birliğinin güçlendirilmesine bağlı olduğunu vurgulamaktadır. Bulgular, özel eğitim alanındaki öğretmenlik uygulamalarının, öğretmen adaylarının pedagojik akıl yürütme becerilerini, etik sorumluluk bilincini ve öğretmen kimliğini geliştirmelerini destekleyen yansıtıcı mesleki öğrenme ekosistemleri olarak yeniden yapılandırılması gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Öğretmenlik uygulaması
• özel eğitim öğretmenliği eğitimi
• öğretmen adayları
• refleksif pratik
• öğretmenlik kimliği

Proje Numarası

yok

Kaynakça

1. Aktan, O. (2023). Özel eğitim öğretmenliği programı öğretmenlik uygulaması dersinin öğretmen adayları ve uygulama öğretmenleri tarafından değerlendirilmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 56, 974–1003. https://doi.org/10.53444/deubefd.1269632
2. Allen, J. M., & Wright, S. E. (2014). Integrating theory and practice in the pre-service teacher education practicum. Teachers and Teaching, 20(2), 136–151. https://doi.org/10.1080/13540602.2013.848568
3. Anderson, J. (2019). In search of reflection-in-action: An exploratory study of the interactive reflection of four experienced teachers. Teaching and Teacher Education, 86, 102879.
4. Ayvacı, H. Ş., Özbek, D., & Bülbül, S. (2019). Bir öğretmenlik uygulaması sürecinin farklı katılımcılar tarafından değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 57–66. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.43815-487564
5. Batmaz, O., & Ergen, Y. (2020). İlkokul öğretmenleri ve öğretim üyelerinin öğretmenlik uygulaması dersine yönelik görüşleri. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 53(2), 549–576. https://doi.org/10.30964/auebfd.541079
6. Bektaş, M., & Ayvaz, A. (2013). Öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması dersinden beklentileri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(3), 209–232. https://doi.org/10.17860/efd.27551
7. Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 11(4), 589–597.
8. Braun, V., & Clarke, V. (2021). One size fits all? What counts as quality practice in (reflexive) thematic analysis? Qualitative Research in Psychology, 18(3), 328–352.

9. Bulunuz, N., & Bulunuz, M. (2016). Öğretmen adaylarının mesleki gelişimi için iyi öğretmenlik uygulamaları: Klinik danışmanlık modeli. Journal of Uludag University Faculty of Education, 29(2), 401–429. https://izlik.org/JA24ZK77FG
10. Büyükköse, D., Turan, Z., & Tozak, E. (2024). Özel eğitim öğretmen adaylarının işitme kayıplı öğrencilerle gerçekleştirdiği öğretmenlik uygulaması hakkında görüşler. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 14(4), 2435–2455. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1522409
11. Cengiz, C. (2021). Öğretmenlik uygulaması dersinin değerlendirilmesi: Öğretmen adaylarının bakış açısı. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 48–62. https://izlik.org/JA66KP75PA
12. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE.
13. deBettencourt, L. U., & Nagro, S. A. (2019). Tracking special education teacher candidates’ reflective practices over time. Remedial and Special Education, 40(5), 277–288.
14. Görgen, İ., Çokçalışkan, H., & Korkut, Ü. (2012). Öğretmenlik uygulaması dersinin öğretmen adayları, uygulama öğretmenleri ve uygulama öğretim üyeleri açısından işlevselliği. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 56–73. https://izlik.org/JA58WF64NL
15. Gündoğdu, K., Altın, M., Üstündağ, N., & Altay, B. (2018). Öğretmen adayları öğretmenlik uygulamasında yeterli mi? (Bir olgubilim çalışması). Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 150–166. https://doi.org/10.30803/adusobed.338417
16. Ho, W. W., & Lau, Y. H. (2025). Role of reflective practice and metacognitive awareness in the relationship between experiential learning and positive mirror effects: A serial mediation model. Teaching and Teacher Education, 157, 104947.
17. İnan, B., Sönmez, R., & Güldenoğlu, B. (2025). Uygulama eğitimi deneyimlerinin özel eğitim öğretmen adaylarının mesleki gelişimine katkısı: Derinlemesine bir değerlendirme. Baskent University Journal of Education, 12(Özel Sayı), 233–252. https://izlik.org/JA66XC85ZY
18. Jay, J. K., & Johnson, K. L. (2002). Capturing complexity: A typology of reflective practice for teacher education. Teaching and Teacher Education, 18(1), 73–85.
19. Kandemir, A. (2022). Öğretmen adaylarının gözünden öğretmenlik uygulaması: Bir durum çalışması. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31, 419–438. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1131863
20. Kırksekiz, A., Uysal, M., İşbulan, O., Akgün, Ö., Kıyıcı, M., & Horzum, M. (2015). Okul deneyimi ve öğretmenlik uygulaması derslerine eleştirel bir bakış: Problemler, beklentiler ve çözüm önerileri. Bartın University Journal of Faculty of Education, 4(2), 433–451. https://doi.org/10.14686/buefad.v4i2.1082000250
21. Kvale, S., & Brinkmann, S. (2009). InterViews: Learning the craft of qualitative research interviewing (3rd ed.). SAGE.
22. Nagro, S. A., deBettencourt, L. U., Rosenberg, M. S., Carran, D. T., & Weiss, M. P. (2017). The effects of guided video analysis on teacher candidates’ reflective ability and instructional skills. Teacher Education and Special Education: The Journal of the Teacher Education Division of the Council for Exceptional Children, 40(1), 7–25.
23. O’Brien, K. M., Nagro, S. A., Binkert, G. D., Szocik, K., & Gerry, M. (2024). Field experiences in special education teacher preparation: A review of the literature. Teacher Education and Special Education: The Journal of the Teacher Education Division of the Council for Exceptional Children, 47(1), 5–25.
24. Öksüz, Y., & Coşkun, K. (2012). Öğretmenlik uygulaması I-II derslerinin zihin engelliler öğretmen adaylarının öz-yeterlilik algılamaları üzerindeki etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 131–155. https://izlik.org/JA87MM58MY
25. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE.
26. Schön, D. A. (1992). The reflective practitioner: How professionals think in action. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315237473
27. Taşdemir, H., & Gümüşok, F. (2023). Self-evaluation as a form of reflective practice in the practicum. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 9(2), 515–534. https://doi.org/10.31464/jlere.1252480
28. Tisdell, E. J., Merriam, S. B., & Stuckey-Peyrot, H. L. (2025). Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley & Sons.
29. Yıldırım, H., & Şimşek, A. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık.
30. Yıldırım Yakar, Z., Uzun, E., & Tekerek, B. (2021). Öğretmenlik uygulaması dersi kapsamında karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 220–245. https://doi.org/10.33437/ksusbd.655590
31. Yılmaz Atman, B., Altun, N., Elçi, A. N., & Karaahmetoğlu, B. (2023). Sınıfa girmeden öğretmenliği deneyimlemek: Özel eğitim öğretmen adayları ve uygulama öğretim elemanları neler söylüyor? Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 21(3), 1257–1287. https://doi.org/10.37217/tebd.1217143
32. Yılmaz, Y., Küpeli, S., Kaya, S., & Yıldırım, H. İ. (2026). Özel eğitimde öğretmen yetiştirme: Türkiye’deki araştırmalar. Ege Eğitim Dergisi, 27(2), 93-110. https://doi.org/10.12984/egeefd.1817420
33. Yücel, A. M., & Mızıkacı, F. (2023). Eğitim fakültelerindeki öğretmenlik uygulaması dersinin öğrenci uygulamaları açısından değerlendirilmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 56(1), 246–281. https://doi.org/10.30964/auebfd.932517