Öz
Bu çalışma, astrofizik ve ısı iletimi gibi birçok fizik ve mühendislik modelinde ortaya çıkan genelleştirilmiş Emden–Fowler denklemi ile tanımlanan tekil başlangıç değer problemlerinin (TBVP) sayısal yaklaşık çözümüne odaklanmaktadır. Önerilen yöntem, türevleri ayrık noktalardaki fonksiyon değerlerinin ağırlıklı toplamları ile yaklaşık hesaplayan güçlü bir alan ayrıştırma tekniği olan Diferansiyel Kuadratur Metodu’na (DKM) dayanmaktadır. Nispeten az sayıda kollokasyon noktası kullanılarak, DKM tekillikler veya ani değişim gösteren çözüm profillerine sahip problemler için bile yüksek doğrulukta yaklaşık çözümler sunmaktadır. Bu çalışmada, DKM’den elde edilen doğrusal olmayan cebirsel denklem sistemi, doğrusal olmayan terimleri etkili şekilde ele alan basit ancak etkili bir yöntem olan Picard yinelemesi ile çözülmüştür. Yöntem, üstel ve logaritmik gibi farklı kaynak terimler ve doğrusal olmayan yapıların bulunduğu çeşitli test problemlerine uygulanmıştır. Sayısal deneyler, yaklaşık çözümleri bilinen analitik çözümlerle karşılaştırmak ve yöntemin performansını değerlendirmek amacıyla maksimum ve minimum mutlak hata değerleri hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, önerilen DKM–Picard yaklaşımının, birçok geleneksel sayısal teknikten daha az sayıda ayrık noktaya ihtiyaç duyarak yüksek doğrulukta çözümler verdiğini doğrulamaktadır. Bu da yöntemi, Emden–Fowler tipi denklemlerle tanımlanan geniş bir doğrusal olmayan tekil problem sınıfının verimli bir şekilde çözümü için umut verici bir araç haline getirmektedir. Genel olarak, çalışma, yöntemin çeşitli karmaşıklıklara sahip doğrusal olmayan tekil modelleri başarılı ve güvenilir şekilde ele aldığını göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Diferansiyel kuadratur yöntemi Genelleştirilmiş Emden-Fowler denklemleri Doğrusal olmayan tekil başlangıç değer problemleri Nümerik yöntemler Picard yinelemesi
Kaynakça
- Alkan, S. (2017). Haar wavelet collocation method for the approximate solutions of Emden-Fowler type equations. Natural and Engineering Sciences, 2(3), 37-44. https://doi.org/10.28978-nesciences.349267-358999
- Aslan B. B., Gurbuz B., & Sezer M. (2015) A Taylor matrix collocation method based on residual error for solving Lane-Emden type differential equation, New Trends in Mathematical Sciences, 3(2), 219-224.
- Bellman, R., & Casti J. (1971). Differential quadrature and long term integration, Journal of Mathematical Analysis and Applications, 34(2), 235-238. https://doi.org/10.1016/0022-247X(71)90110-7
- Bellman, R., Kashef B. G.& Casti J. (1972). Differential quadrature: a technique for the rapid solution of nonlinear partial differential equations, Journal of Computational Physics, 10(1), 40-52. https://doi.org/10.1016/0021-9991(72)90089-7
- Chowdhury, M.S.H., & Hashim, I. (2009). Solutions of Emden-Fowler equations by homotopy-perturbation method, Nonlinear Analysis: Real World Applications, 10(1), 104-115. https://doi.org/10.1016/j.nonrwa.2007.08.017
- Doha, E. H., Abd- Elhameed W. M., & Youssri Y. H. (2013). Second kind Chebyshev operational matrix algorithm for solving differential equations of Lane-Emden type, New Astronomy, 23-24, 113-117. http://dx.doi.org/10.1016/j.newast.2013.03.002
- Düz M. (2022). Solution of Lane-Emden equation with Fourier decomposition method, Suleyman Demirel University Faculty of Arts and Sciences Journal of Science, 17(2), 247-260. https://doi.org/10.29233/sdufeffd.978260
- Ghorbani A., Bakherad M. (2017). A variational iteration method for solving nonlinear Lane-Emden problems, New Astronomy, 54, 1-6. https://doi.org/10.1016/j.newast.2016.12.004
- Iqbal, S., & Javed A. (2011). Application of optimal homotopy asymptotic method for the analytic solution of singular Lane-Emden type equation. Applied Mathematics and Computation, 217(19), 7753-7761. https://doi.org/10.1016/j.amc.2011.02.083
- Meral G. (2025) Differential quadrature solution of Lane-Emden equations using Newton linearization, International Journal of Computational Methods, https://doi.org/10.1142/S0219876225500264
- Parand K., Dehghan M., Rezaei A. R., & Ghaderi S. M. (2010). An approximation algorithm for the solution of the nonlinear Lane–Emden type equations arising in astrophysics using Hermite functions collocation method, Computer Physics Communications, 181(6), 1096-1108. https://doi.org/10.1016/j.cpc.2010.02.018
- Ravi Kanth A.S.V., & Aruna K. (2010). He’s variational iteration method for treating nonlinear singular boundary value problems, Computers and Mathematics with Applications, 60, 821-829. https://doi.org/10.1016/j.camwa.2010.05.029
- Rismani A. M., Monfared H. (2012). Numerical solution of singular IVPs of Lane–Emden type using a modified Legendre-spectral method, Applied Mathematical Modelling, 36(10), 4830-4836. https://doi.org/10.1016/j.apm.2011.12.018
- Saha, N., & Singh R. (2024). Numerical and mathematical analysis of nonliocal singular Emden-Fowler type BVPs by improved Taylor-wavelet method, Computational and Applied Mathematics, 43(280), 1-19. https://doi.org/10.1007/s40314-024-02808-1
- Shu, C. (2000). Differential quadrature and its application in engineering, Springer.
- Singh, R., & A-M. Wazwaz (2022). Analytical approximations of three-point generalized Thomas-Fermi and Lane-Emden-Fowler type equations, The European Physical Journal Plus, 137(63), 1-19. https://doi.org/10.1140/epjp/s13360-021-02301-2
Öz
This study focuses on the numerical approximation of singular initial value problems (SIVPs) defined by the generalized Emden–Fowler equation, which appears in many physical and engineering models such as astrophysics and heat conduction. The proposed method is based on the Differential Quadrature Method (DQM), a powerful domain discretization technique that approximates derivatives by weighted sums of function values at discrete points. By employing a relatively small number of collocation points, DQM offers highly accurate approximations even for problems with singularities or steep solution profiles. In this work, the resulting nonlinear system of algebraic equations derived from DQM is solved using Picard iteration, which provides a simple yet effective approach to handle the nonlinear terms. The method is applied to a range of test problems that involve different types of nonlinearities and source terms, including exponential and logarithmic forms. Numerical experiments are conducted to compare the approximate solutions with known exact solutions, and the maximum and minimum absolute errors are calculated to evaluate the performance of the method. The results confirm that the proposed DQM–Picard approach yields highly accurate solutions using significantly fewer discretization points than many traditional numerical techniques. This makes it a promising tool for efficiently solving a broad class of nonlinear singular problems governed by Emden–Fowler type equations. Overall, the study demonstrates the reliability and effectiveness of the method in handling nonlinear singular models with various complexities.
Anahtar Kelimeler
Differential quadrature method Generalized Emden-Fowler equations Nonlinear singular initial value problems Numerical methods Picard iteration
Kaynakça
- Alkan, S. (2017). Haar wavelet collocation method for the approximate solutions of Emden-Fowler type equations. Natural and Engineering Sciences, 2(3), 37-44. https://doi.org/10.28978-nesciences.349267-358999
- Aslan B. B., Gurbuz B., & Sezer M. (2015) A Taylor matrix collocation method based on residual error for solving Lane-Emden type differential equation, New Trends in Mathematical Sciences, 3(2), 219-224.
- Bellman, R., & Casti J. (1971). Differential quadrature and long term integration, Journal of Mathematical Analysis and Applications, 34(2), 235-238. https://doi.org/10.1016/0022-247X(71)90110-7
- Bellman, R., Kashef B. G.& Casti J. (1972). Differential quadrature: a technique for the rapid solution of nonlinear partial differential equations, Journal of Computational Physics, 10(1), 40-52. https://doi.org/10.1016/0021-9991(72)90089-7
- Chowdhury, M.S.H., & Hashim, I. (2009). Solutions of Emden-Fowler equations by homotopy-perturbation method, Nonlinear Analysis: Real World Applications, 10(1), 104-115. https://doi.org/10.1016/j.nonrwa.2007.08.017
- Doha, E. H., Abd- Elhameed W. M., & Youssri Y. H. (2013). Second kind Chebyshev operational matrix algorithm for solving differential equations of Lane-Emden type, New Astronomy, 23-24, 113-117. http://dx.doi.org/10.1016/j.newast.2013.03.002
- Düz M. (2022). Solution of Lane-Emden equation with Fourier decomposition method, Suleyman Demirel University Faculty of Arts and Sciences Journal of Science, 17(2), 247-260. https://doi.org/10.29233/sdufeffd.978260
- Ghorbani A., Bakherad M. (2017). A variational iteration method for solving nonlinear Lane-Emden problems, New Astronomy, 54, 1-6. https://doi.org/10.1016/j.newast.2016.12.004
- Iqbal, S., & Javed A. (2011). Application of optimal homotopy asymptotic method for the analytic solution of singular Lane-Emden type equation. Applied Mathematics and Computation, 217(19), 7753-7761. https://doi.org/10.1016/j.amc.2011.02.083
- Meral G. (2025) Differential quadrature solution of Lane-Emden equations using Newton linearization, International Journal of Computational Methods, https://doi.org/10.1142/S0219876225500264
- Parand K., Dehghan M., Rezaei A. R., & Ghaderi S. M. (2010). An approximation algorithm for the solution of the nonlinear Lane–Emden type equations arising in astrophysics using Hermite functions collocation method, Computer Physics Communications, 181(6), 1096-1108. https://doi.org/10.1016/j.cpc.2010.02.018
- Ravi Kanth A.S.V., & Aruna K. (2010). He’s variational iteration method for treating nonlinear singular boundary value problems, Computers and Mathematics with Applications, 60, 821-829. https://doi.org/10.1016/j.camwa.2010.05.029
- Rismani A. M., Monfared H. (2012). Numerical solution of singular IVPs of Lane–Emden type using a modified Legendre-spectral method, Applied Mathematical Modelling, 36(10), 4830-4836. https://doi.org/10.1016/j.apm.2011.12.018
- Saha, N., & Singh R. (2024). Numerical and mathematical analysis of nonliocal singular Emden-Fowler type BVPs by improved Taylor-wavelet method, Computational and Applied Mathematics, 43(280), 1-19. https://doi.org/10.1007/s40314-024-02808-1
- Shu, C. (2000). Differential quadrature and its application in engineering, Springer.
- Singh, R., & A-M. Wazwaz (2022). Analytical approximations of three-point generalized Thomas-Fermi and Lane-Emden-Fowler type equations, The European Physical Journal Plus, 137(63), 1-19. https://doi.org/10.1140/epjp/s13360-021-02301-2
Ayrıntılar
| Birincil Dil | İngilizce |
|---|---|
| Konular | Diferansiyel ve İntegral Denklemlerin Sayısal Çözümü |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 8 Eylül 2025 |
| Kabul Tarihi | 2 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 9 Ocak 2026 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Sayı: 1 |
Amaç ve Kapsam
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi (GUFBD), Gümüşhane Üniversitesi'nin yayın organıdır. Dergi kapsamında bütün Fen, Teknoloji ve Mühendislik alanlarında daha önce başka yerlerde yayınlanmamış, özgün, araştırma makaleleri, derlemeler ve editöre mektuplar yayınlanır (anket çalışmaları dergimizin konu kapsamına uygun değildir). Dergi bilimsel ve hakemli bir dergi olup, Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında olmak üzere yılda dört kez çevrimiçi ortamda yayımlanır.
Derginin amacı araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin bilimsel yayına dönüştürülmesi, ulusal ve uluslararası indekslere girerek evrensel bilime katkı sağlamaktır.
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi (GUFBD), Gümüşhane Üniversitesi'nin yayın organıdır. Dergi kapsamında bütün Fen, Teknoloji ve Mühendislik alanlarında daha önce başka yerlerde yayınlanmamış, özgün, araştırma makaleleri, derlemeler ve editöre mektuplar yayınlanır (anket çalışmaları dergimizin konu kapsamına uygun değildir). Dergi bilimsel ve hakemli bir dergi olup, Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında olmak üzere yılda dört kez çevrimiçi ortamda yayımlanır.
Derginin amacı araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin bilimsel yayına dönüştürülmesi, ulusal ve uluslararası indekslere girerek evrensel bilime katkı sağlamaktır.
Yazım Kuralları
YAZAR REHBERİ
1. KAPSAM ve GENEL BİLGİ
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi (GUFBD), Gümüşhane Üniversitesi'nin yayın organıdır. Dergi kapsamında bütün Fen, Teknoloji ve Mühendislik alanlarında daha önce başka yerlerde yayınlanmamış, özgün, araştırma makaleleri, derlemeler ve editöre mektuplar yayınlanır (anket çalışmaları dergimizin konu kapsamına uygun değildir). Dergi bilimsel ve hakemli bir dergi olup Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında olmak üzere yılda dört kez çevrimiçi ortamda yayımlanır.
Derginin amacı araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin bilimsel yayına dönüştürülmesi, ulusal ve uluslararası indekslere girerek evrensel bilime katkı sağlamaktır.
2. YAYIN DİLİ ve ANLATIM
Dergide yayınlanacak tüm yazılar için yayın dili Türkçe ve İngilizce’dir. Anahtar kelimeler alfabetik sıralamaya uygun olarak verilir. İngilizce anahtar kelimeler (keywords) ise yine bu sıralama dikkate alınarak yazılır. Makale içerisinde yazar tarafından gerçekleştirilen çalışmalara yönelik (deneysel çalışmalar, analizler vb) anlatımlarda üçüncü şahıs kullanılmaya özen gösterilmelidir.
3. ELEKTRONİK ORTAMDA BAŞVURU
Dergi ile ilgili tüm yazışmalarda DergiPark tarafından sağlanan arayüz kullanılmalıdır. Dergi yazım kurallarına uygun olarak hazırlanmış makaleler, basılı kopyaya gerek olmaksızın, ULAKBİM DergiPark üzerinden https://dergipark.org.tr/tr/pub/gumusfenbil/ adresi kullanılarak gönderilmelidir. Dergiye makale göndermek isteyen yazarların yazım kuralları ile birlikte "Gönderi Kontrol Listesi"ndeki her maddeyi de kontrol etmeleri gerekmektedir. Makaledeki bilgilerin doğruluğunun sorumluluğu yazar(lar)a aittir.
Yayınlanacak makalelerde, araştırma ve yayın etiğine uygunluk esastır. "Makale Gönderimi ve Telif Hakkı Devir Formu" doldurulup bütün yazarlar tarafından imzalanmalıdır. Yayın ile ilgili işlemler bu formun tesliminden sonra başlar. Bu formun farklı kopyaları başka şehirlerde yaşayan yazar(lar) tarafından ayrı ayrı imzalanıp gönderilebilir. Dergi ana sayfasında yer alan “Etik İlkeler ve Yayın Politikası” yazarlar tarafından önemle dikkate alınmalıdır.
Hayvanların veya zararlı maddelerin kullanıldığı araştırmalarda “Etik Kurul İzin Belgesi”nin makaleye eklenmesi gerekir. İnsanların denek olarak kullanıldığı araştırma sonuçlarını içeren makalelerde yazar(lar), “insan denemeleri üzerinde yetkili kurul” etik standartlarına ve gözden geçirilmiş Helsinki bildirgesi 1983’e uygunluğunu belgelemeleri gerekir.
4. DEĞERLENDİRME SÜRECİ
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi’ne iletilen yazılar öncelikle dergi baş editörünün yönlendireceği alan editörü tarafından konu başlığı ve anahtar kelimelere dayanılarak biçimsel açıdan değerlendirilir. Ön kontrol aşamasında öncelikle intihal tespit yazılımları kullanılarak benzerlik raporları oluşturulur. Aday yayının benzerlik raporu toplamda %20 den az olmalı ve tek bir kaynaktan ise %4 oranından fazla olmamalıdır. Daha sonra incelenecek yayının dergi formatına uygun olup olmadığına karar verilir. “Makale Gönderimi ve Telif Hakkı Devir Formu” olmayan veya eksik olan aday yayınlar ile benzerlik oranı sınırlarını aşan aday yayınlar ön incelemeye alınmaz. Öninceleme aşamasını geçen yazılar dergi baş editörü tarafından inceleme sürecinin gerçekleştirilmesi için ilgili alan editörüne yönlendirilir.
Alan editörü bilimsel içerik bakımından değerlendirilmek üzere aday yayını, konusuna uygun olarak en az üç hakeme yönlendirir. Hakem seçiminde öncelikle konu ile ilgili dergi yayın danışma kurulu üyelerinden ya da alanında uzman başka bir bilim insanından yararlanılır. Hakemler değerlendirmeleri sonucunda, uygun, düzeltilerek yayınlanabilir, düzeltildikten sonra tekrar görmek isterim, istediğim düzeltmelerin kontrolünü derginin uzman bilimsel ekibi tarafından yapılması uygundur veya yayınlanamaz şeklinde kararları verebilirler.
Düzeltme istenen yazılarla ilgili olarak yazar gerekli düzeltmeleri yapar. Ayrıca katılmadığı hususlarla ilgili olarak gerekçeli yazısını dergiye gönderir.
Hakem kurulu tarafından farklı türde değerlendirilen yazılar için alan editörü kendi görüşünü de ekleyerek değerlendirmenin sonuçlandırılması için baş editöre iletir. Değerlendirmede son karar baş editöre aittir. Baş editör gerekli görürse yeni bir hakem tayin eder veya yazı ile ilgili kararını sonuçlandırır.
Tüm değerlendirmeler sonucunda kabul ya da red kararı gerekçeleri ile birlikte DergiPark üzerinden yazışmadan sorumlu yazara iletilir.
Değerlendirme sonucu kabul kararı verilecek makaleler yazım ve dil editörüne yönlendirilerek ilgili makalenin yazım ve dil yönünden incelemesi ile dergi yazım kuralları açısından uygunluğu sağlanır. Kabul edilen makaleler dergi sekreteryası tarafından esasa bağlı kalınarak yayına uygun formata dönüştürülür.
Dergide yayımlanan makaleler başka hiç bir yerde yayımlanamaz veya bildiri olarak sunulamaz. Kısmen veya tamamen yayımlanan makaleler kaynak gösterilmeden hiçbir yerde kullanılamaz. Dergiye gönderilen makalelerin içerikleri özgün, daha önce herhangi bir yerde yayımlanmamış veya yayımlanmak üzere gönderilmemiş olmalıdır. Değerlendirmeye sunulacak çalışmaların bir başka dergiye gönderilmediği veya basılmadığı ön yazı ile belirtilmelidir.
Makale basım için kabul edilmezse “Makale Gönderimi ve Telif Hakkı Devir Formu” nun yasal bir önemi kalmaz ve hükümsüz olarak kabul edilir. Bu formun imzalanması ile yazarlar, makalenin “Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi” dergisi ve web sayfasında yayınlamasına ilaveten makalenin tamamı veya bir kısmının yasal olarak çoğaltılması ve dağıtılması hakkını Gümüşhane Üniversitesi’ne devrederek, kendi haklarından feragat etmektedirler.
5. MAKALE TÜRLERİ
Dergide yayınlanan farklı yayın formatları ile ilgili bilgiler ve yazı türlerine göre yazarların dikkat etmeleri gereken hususlar şu şekildedir:
5.1 Araştırma Makaleleri: Türkçe Başlık, İngilizce Başlık, Yazarlar, Adresler, Türkçe Öz, Türkçe Anahtar Kelimeler, İngilizce Öz, İngilizce Anahtar Kelimeler, Giriş, Amaç, Gereç ve Yöntem, Bulgular, Tartışma ve Sonuçlar, gerekli ise Etik konular, Katkı Belirtme ve Teşekkür, Kaynaklar, Şekil ve Tablolarla ilgili açıklamalar içermelidir. Makale konunun uzmanları tarafından tekrarlanabilecek şekilde yeterli bilgiyi içermelidir. Bu tür makalelerde ana metin 3500-4000 kelime arası olmalı, kaynak sayısı 40’ı aşmamalıdır.
5.2 Derlemeler: Yazar(lar)ın uzmanlık alanında yapılmış eski araştırmaların derlenip eleştirel bir şekilde yorumlanıp ortaya yeni bir görüş ileri süren çalışmaları kapsamalıdır. Bu tür makale öneren yazar(lar)ın en az 10 SCI-Expanded makalesi bulunmalı ve bunların en az 5 tanesi derleme yaptığı alanda olmalıdır. Derlemeler, Türkçe Başlık, İngilizce Başlık, Yazarlar, Adresler, Türkçe Öz, Türkçe Anahtar Kelimeler, İngilizce Öz, İngilizce Anahtar Kelimeler, Giriş, Ana Bölümler, Alt Bölümler, Sonuç, Katkı Belirtme ve Teşekkür, Kaynaklar, Şekil ve Tablolarla ilgili açıklamalar içermelidir. Ana metin en fazla 5000 kelime olup kaynak sayısında bir kısıtlama yoktur. Bu tür çalışmalar literatürle ilgili geniş bir tartışma ortaya koymalı ve kaynak sayısı en az 40 olmalıdır.
5.3 Editöre Mektup: Dergide yayınlanmış makaleler hakkında veya ilgili diğer konularda soru sormak, görüş bildirmek isteyenlerin yazıları bu türde değerlendirilir. Bu tür yazılarda kapsam ve etik kavramlar göz önünde bulundurulur. Ana metin en fazla 1000 kelime olup kaynak sayısı 10’u geçmemelidir.
6. MAKALENİN HAZIRLANMASI
Dergiye değerlendirilmek üzere yayın gönderecek yazarların dergimiz yazım şablonlarını dikkate alarak yayınlarını hazırlamaları ve gerekli olan diğer belgelerle birlikte sisteme yüklemeleri gerekmektedir.
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
ETİK İLKELER VE YAYIN POLİTİKASI
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi yayıncı, baş editör, editör, hakem ve yazarların bilimsel ve akademik sorumluluk bilincine sahip olarak gerek etik kural ve davranışlara gerekse bilimsel değer ve ilkelere uygun hareket etmeleri adına bu kılavuzu yayınlamıştır. Bu kılavuz genel ilkeleri ile Uluslararası Etik İlkeler ve Yayın Politikası Yayın Etiği Komitesinin (COPE-Committee on Publication Ethics) “Dergi Editörleri Uygulama Kılavuzuna” dayanmaktadır.
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, araştırma ve yayın etiğine tam uyum sağlamayı ilke edinmiş olup, bu kapsamda değerlendirilmek üzere dergimize gönderilen çalışmalarda, etik kurul izni gerektiren durumlarda ilgili etik kurul onayının alınmış olması zorunludur. Etik kurul onayına ilişkin olarak, kurulun adı, onay tarihi ve karar veya belge numarası gibi bilgilerin açıkça belirtilmesi gerekmekte; bu bilgiler, makale dosyası ile birlikte ilk yükleme aşamasında sisteme eklenmelidir. Ayrıca, editör kurulu tarafından talep edilmesi hâlinde etik kurul onay belgesi de paylaşılmalıdır. İnsanlar üzerinde yapılan anket, görüşme, odak grup çalışması, gözlem gibi nitel veya nicel araştırmalar, klinik araştırmalar, hayvan deneyleri, özel veri gerektiren biyomedikal çalışmalar ile kişisel verilerin korunması kapsamına giren araştırmalarda etik kurul izni alınması zorunludur. Buna ilaveten, fikir ve sanat eserlerinin kullanıldığı çalışmalarda, ilgili telif hakkı düzenlemelerine tam olarak uyulması zorunludur. Bu kapsamda, kullanılan görsel, işitsel, yazılı ya da dijital materyallerin telif haklarına ilişkin gerekli izinlerin alınmış olması ve bu durumun çalışmada açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
Dergimize gönderilen bir çalışma, daha önce herhangi bir dilde başka bir dergide yayımlanmamış ve eşzamanlı olarak başka bir dergide değerlendirme sürecinde bulunmamalıdır. Dergiye gönderilen tüm çalışmalar COPE (Committee on Publication Ethics) tarafından belirlenen genel etik kurallar dikkate alınarak hazırlanmalıdır. Yazarlar, hakemler ve editörler COPE’un önerileri ve genel yayın gereksinimleri doğrultusunda, uluslararası standartlara bağlı kalmak zorundadır. Bu kapsamda bazı önemli hususlar aşağıda açıkça belirtilmiştir.
Baş Editör ve Editörlerin Özellikleri ve Sorumlulukları
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, yayımlanacak makalelerde özgünlük, bilimsel katkı, yöntemsel sağlamlık ve anlatım netliğini esas alır. Editöryal kararlar tarafsızlık ilkesi doğrultusunda, derginin amaç ve kapsamı ile uyum içinde verilir. Baş Editör, Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi'ne gönderilen her çalışmayı, yazarın ırkı, cinsiyeti, dini inancı, etnik kökeni, vatandaşlığı veya siyasi felsefesine bakılmaksızın bilimsel içeriği açısından incelenmesini sağlamalıdır. Baş Editör ve editörler dergiye gönderilen yayınları öncelikle çalışmanın özgünlüğü, bilimselliği, alanına katkısı, dil bakımından anlaşılabilirliği gibi akademik nitelikler ile dergi kapsamına uygunluklarını dikkate alarak değerlendirirler. Baş Editör ve editörler dergiye gelen çalışmanın kabulünden, reddinden ya da yazardan iyileştirmeler istemekten sorumludur. Bazı durumlarda editörler karar vermeden önce yazardan birden fazla turda düzeltmeler isteyebilir. Editörler değerlendirme sonuçlarını olabildiğince kısa sürede baş editöre iletirler. Baş editör karar aşamasında tüm süreci dikkatle ele alır ve nihai değerlendirmesini sonuçlandırır.
Editörler, etik kurallar ve yayın politikalarına sıkı sıkıya bağlı kalır; düşünce özgürlüğünü ve bilimsel çeşitliliği destekler. Yazar, hakem ve okuyucuların kişisel verileri ile fikri mülkiyet haklarını korur. Hakem atamalarında uzmanlık uyumu gözetilir, kimlik bilgileri gizli tutulur ve çıkar çatışmalarına izin verilmez. Bilimselliği olmayan veya nezaket sınırlarını aşan değerlendirmelere müdahale edilir. Tüm değerlendirme süreci şeffaf, adil ve zamanında yürütülür. Etik kurul onayı gerektiren çalışmalar belgelendirilmediği takdirde reddedilir. Olumsuz sonuç içeren çalışmalar da bilimsel katkı kapsamında değerlendirilir. Editör, yayın kurulu ile etkili bir iletişim içinde çalışır, süreci yönlendirir ve derginin niteliğini artıracak katkılar sunar.
Baş Editör ve editörler kurulu üyeleri, gönderilen bir makale hakkında herhangi bir bilgiyi ilgili yazar, hakemler, potansiyel hakemler, dil editörleri, mizanpaj editörü ve diğer editör danışmanları dışında kimseyle paylaşamaz.
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Baş Editör ve editörler kurulu üyeleri, gönderilen bir çalışmada verilen yayınlanmamış materyalleri, yazarın açık yazılı izni olmadan kendi araştırması için kullanamaz. Baş editör, editörlerin, yazar/lar, şirket/ler veya kurum/lardan herhangi biri ile işbirliği veya bağlantılardan kaynaklanan çıkar çatışmalarının olduğu durumlarda yayının ön inceleme ve değerlendirme aşamalarını yapmaları için yayın kurulunun başka bir üyesini görevlendirir.
Baş editör, yayıncı ile beraber, yayın etiğine aykırı olduğu rapor edilen her davranışı yayın tarihine bakmaksızın inceler. COPE prosedürlerine göre etik olmayan bir durumun tespiti halinde ilgili yayınla alakalı bir hata, tutarsızlık ya da yanlış yönlendirme olduğuna dair bildiri yayınlamaktan sorumludur.
Hakemlerin Görev ve Sorumlulukları
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisinde değerlendirme süreci çift taraflı kör hakemlik ilkesiyle yürütülür. Hakemler, yazarlar ile doğrudan iletişime geçmez. Değerlendirme formları ve hakem raporları editör sayesinde dergi yönetim sistemi aracılığıyla yazar(lar)a iletilir. Hakem değerlendirmesi, yazarla editör aracılığı ile sağlanan iletişim yoluyla makaleyi geliştirmede ve editörün çalışma hakkında karar almasında yardımcı olur.
Hakemler, değerlendirme sürecinde yapıcı ve nazik bir dil kullanmalı, aşağılayıcı veya kırıcı ifadelerden kaçınmalıdır. Yorumlar, nesnel ve çalışmanın kapsamıyla sınırlı olmalı; din, dil, ırk, siyasi görüş veya ticari kaygılar gibi unsurların değerlendirmeyi etkilemesine kesinlikle izin verilmemelidir. Tarafsızlık ve gizlilik esastır. Hakem, çıkar çatışması söz konusuysa değerlendirme yapmamalı ve durumu editöre bildirmelidir. Çalışma, uzmanlık alanı dışında ise değerlendirme davetini reddetmelidir. Değerlendirme daveti zamanında olumlu ya da olumsuz olarak yanıtlanmalı; kabul edilen değerlendirmeler süre içinde tamamlanmalıdır.
İncelenmek üzere alınan tüm çalışmalar gizli belgeler olarak değerlendirilmelidir. Baş editör ya da editör tarafından yetki verilmedikçe başkalarına gösterilmemeli veya başkalarıyla tartışılmamalıdır. Baş Editör ya da editör, bu yetkiyi ancak hakem incelemesine katkı sağlayabilecek istisnai bir koşul olması durumda verebilir.
Hakem değerlendirmesi yoluyla elde edilen bilgiler veya fikirler gizli tutulmalı ve kişisel avantaj için kullanılmamalıdır. Hakemler yazarlardan herhangi biri ile rekabetçi, işbirliğine dayalı veya diğer ilişkilerden veya bağlantılardan kaynaklanan çıkar çatışmalarının olduğu makaleleri değerlendirmeyi kabul etmemelidir.
Hakemler tarafından yapılan incelemeler objektif bir şekilde yapılmalıdır. Yazarlara kişisel eleştiri kabul edilemez. Hakemler, uygun destekleyici argümanlarla görüşlerini açıkça ifade etmelidir.
Çalışmayı gözden geçirme konusunda yeterli olmadığını düşünen veya zamanında gözden geçirmenin mümkün olmayacağını bilen davet edilen herhangi bir hakem, alternatif hakemlerle iletişime geçilebilmesi için olabildiğince kısa sürede editöre haber vermelidir.
Hakemler, daha önce yayınlanmış herhangi bir çalışmaya benzerliği olan yayınları fark etmesi durumunda editörleri bilgilendirmelidirler. Ayrıca çalışmada atıf olarak belirtilmeyen alıntılar varsa bunları yazarlara bildirmelidirler.
Yazar(lar) ın Görev ve Sorumlulukları
Yazarlar derginin yazım kurallarına ve makale hazırlama şablonlarına uymakla yükümlüdür. Yazarlar, gönderdikleri çalışmanın tamamen orijinal olduğundan emin olmalıdır. Yazarlar, makalenin daha önce başka bir yerde yayınlanmadığını onaylamalıdır. Yazarlar uygun bir şekilde istifade edilen çalışmalardan alıntı yapmalıdırlar. Yazarlar, çalışmanın orijinal olduğunu belirten ve telif hakkı ihlalini önleyen Makale Telif Hakkı ve Devir Formunu ıslak imza ile imzalayarak göndermelidir. Bir araştırmanın sonuçları, bilimsel bütünlük ve kalite korunarak tek bir yayında sunulmalıdır. Editörlük tarafından talep edildiğinde bilgi ve ham veriler sunulmalıdır. Yazar katkıları, makale yazım kurallarında belirtilen bölüme açık ve doğru şekilde yazılmalıdır.
Makalede adı geçen tüm yazarlar araştırmaya önemli ölçüde katkıda bulunmuş olmalıdır. Makaleyi dergiye gönderen yazışmalardan sorumlu yazar, katkıda bulunan tüm ortak yazarların dahil edilmesi ve katkısı olmayan kişilerin yazar listesine dahil edilmemesini sağlar. Makalenin değerlendirme aşaması veya sonrasında yazar ekleme ya da çıkarma yapılmaz.
Yazarlar, makaleyi etkilediği şeklinde yorumlanabilecek herhangi bir çıkar çatışması konusunda editörleri bilgilendirmelidir. Makale hangi aşamada olursa olsun (değerlendirme, erken görünüm, yayımlanmış) bir hata tespit edildiğinde, düzeltme ya da geri çekme için editöre bilgi verilmelidir.
Çalışma, kullanımlarında herhangi bir olağandışı tehlikeye sahip kimyasallar, prosedürler veya ekipman içeriyorsa, yazarlar bunları yazıda açıkça belirtmelidir. Çalışma, denek ve kobayları içeriyorsa, yazarlar çalışmada yapılan tüm işlemler için ilgili kanunlara ve kurumsal yönergelere uygun olarak hareket etmeli ve ilgili komitelerin / kuruluşların onayını almış olmalıdırlar. Etik kurul izni, veri kullanım izni, katılımcı onayı gibi belgeler gereken çalışmalarda, bu izinler eksiksiz şekilde sunulmalı; etik kurul izninin gerekmediği durumlarda ise bu durum makalenin yöntem bölümünde ve son sayfasında açıkça beyan edilmelidir.
Yazar/lar kendi yayınlanmış çalışmasında önemli bir hata veya yanlışlık fark ettiğinde, yazışmalardan sorumlu yazar makaleyi geri çekmek veya uygun düzeltmeyle yayınlamak için ilgili durumu derhal Baş Editöre bildirmekle yükümlüdür. Yazarların, derginin web sayfasında ilan edilen ortalama değerlendirme süresi boyunca editörlükle gereksiz iletişim kurmamaları beklenmektedir.
Yayıncının Görev ve Sorumlulukları
Gümüşhane Üniversitesi, Fen Bilimleri Dergisi'nin yayıncısı olarak, bilginin serbestçe paylaşılmasını destekleyen açık erişim politikası doğrultusunda hareket eder. Dergide yayımlanan tüm makaleler, okuyuculara ücretsiz ve sınırsız erişim imkânı sunar. Bu sayede, bilimsel bilginin yaygınlaştırılması ve kamu yararına sunulması hedeflenmektedir.
Yayıncı, makalelerin başvuru, değerlendirme, yayımlama ve sonraki tüm süreçlerinde yazarlardan herhangi bir ücret (başvuru ücreti, işlem ücreti, sayfa ücreti, vb.) talep etmez. Yazarların bilimsel katkılarının hiçbir maddi engelle karşılaşmadan yayımlanması temel ilkelerdendir.
Dergide yayımlanan tüm içerikler, uzun vadeli korunma ve arşivleme amacıyla DergiPark altyapısı kullanılarak saklanmakta ve LOCKSS (Lots of Copies Keep Stuff Safe) sistemi aracılığıyla yedeklenmektedir. Bu sayede, dijital içeriklerin sürekliliği ve güvenliği garanti altına alınır.
Yayıncı kurum, dergi süreçlerinin şeffaf, tarafsız ve akademik etik ilkelere uygun şekilde yürütülmesini sağlamakla yükümlüdür. Aynı zamanda, derginin ulusal ve uluslararası yayıncılık standartlarına uygun olarak faaliyet göstermesi için gerekli teknik, idari ve etik altyapıyı sunar.
Şikâyet Politikası
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi’nde yayımlanmış ya da erken görünümde olan makaleler ile editör, hakem veya yazarlar hakkında etik ilkelere aykırı bir durumun tespiti halinde, bu durumun derhal editörlüğe bildirilmesi gerekmektedir. Etik ihlallere ilişkin bildirimler, gerekli değerlendirmelerin yapılabilmesi amacıyla gufbed@gumushane.edu.tr e-posta adresine iletilmelidir. Bildirimler gizlilik ilkesi çerçevesinde ele alınacak ve ilgili süreçler yayın etiği kuralları doğrultusunda şeffaf şekilde yürütülecektir.
Açık Erişim Politikası
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, bilimsel bilginin herkes için erişilebilir olmasını savunur. Bu doğrultuda, bilimsel araştırmaları kamuya ücretsiz sunmanın bilginin küresel ölçekte paylaşımını ve etkisini artıracağı ilkesini benimseyerek, dergi içeriğini açık erişim olarak yayımlar. Yayımlanan tüm makalelere dergi web sayfası üzerinden ve internetten ücretsiz ve sınırsız erişim sağlanmakta olup, okuyuculardan herhangi bir abonelik ya da erişim ücreti talep edilmez.
Ücret Politikası
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, bilimsel yayıncılıkta erişilebilirliği ve etik ilkelere uygunluğu esas alır. Bu kapsamda, dergiye gönderilen makaleler için herhangi bir gönderim, değerlendirme veya yayımlama ücreti talep edilmemektedir. Hakem değerlendirme süreci tamamlanmış ve yayıma kabul edilmiş tüm makaleler, ücretsiz olarak çevrimiçi biçimde erişime sunulmaktadır. Yazarlar, makalelerinin yayımlanması için hiçbir aşamada maddi bir yükümlülük altına girmezler. Ayrıca, makalelerin yayıma hazırlanması sürecinde gerçekleştirilen DOI ataması, sayfa düzenleme, dil kontrolleri, grafik işleme ve benzeri tüm işlemler de yazarlar açısından tamamen ücretsizdir. Bu politika, araştırmacılar arasında eşitliği teşvik etmek ve bilimsel bilgiye serbest erişimi desteklemek amacıyla uygulanmaktadır.
Kurum İçi Yazar Kotası Politikası
Dergimizin editoryal bağımsızlığını, tarafsızlığını ve uluslararası yayıncılık standartlarıyla uyumunu korumak amacıyla kurum içi yazar kotası uygulanmaktadır. Bu kapsamda, sorumlu yazarı veya ilk yazarı Gümüşhane Üniversitesi mensubu olan çalışmalar ile derginin yayın, danışma veya editörler kurulunda görev alan yazarların yer aldığı çalışmalar, ilgili cilt/yıl içinde yayımlanacak makalelerin en fazla %10’u ile sınırlandırılır.Belirlenen kota dolduğunda, bu kapsama giren yeni başvurular editoryal ön değerlendirme aşamasında sürece alınmadan iade edilir. Kota uygulaması, makalelerin bilimsel niteliğinden bağımsız olup dergimizin yayın politikası gereği yürütülmektedir.
Yapay Zekâ (AI) ve AI Destekli Teknolojilerin Kullanımına İlişkin Politika
1. Kapsam
Bu politika yalnızca makale yazım sürecinde yapay zekâ (AI) ve AI destekli teknolojilerin kullanımını kapsamaktadır. Veri analizi, modelleme veya araştırma kapsamında kullanılan AI temelli bilimsel yöntemler bu kapsamın dışındadır; bu tür kullanımlar, çalışmanın “Yöntem” bölümünde açıkça belirtilmelidir.
2. Yazım Sürecinde Kullanım İlkeleri
Yazar(lar), makale yazımında generatif AI veya AI destekli araçları yalnızca dilbilgisi, yazım denetimi, okunabilirlik veya biçem iyileştirme amacıyla kullanabilirler. Bu araçların kullanımı insan denetimi altında yapılmalı; yazar(lar) yapay zekâ tarafından üretilen içerikleri dikkatle gözden geçirmeli, doğruluğunu ve tutarlılığını kontrol etmelidir. Yapay zekâ araçları bağımsız yazar, ortak yazar veya kaynak olarak gösterilmemelidir. Yazarlık; bilimsel katkı, sorumluluk ve denetim gerektiren, yalnızca insana özgü bir niteliktir.
3. Beyan Zorunluluğu
Yazar(lar), makale yazım sürecinde herhangi bir generatif AI aracı (örneğin ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, vb.) veya AI destekli yazılım kullandıysa, bunu makalede açıkça beyan etmelidir. Dil bilgisi, yazım ve noktalama ile ilgili temel kontrollerin beyan edilmesine gerek yoktur. Bu beyan, Kaynaklar (References) bölümünden önce yer alacak şekilde aşağıdaki formatta eklenmelidir:
Yapay Zekâ ve AI destekli teknolojilerin yazım sürecinde kullanımına dair beyan
Bu çalışmanın hazırlanması sürecinde yazar(lar), [ARAÇ ADI / HİZMET ADI] aracını [KULLANIM AMACI] amacıyla kullanmıştır. Kullanım sonrasında üretilen içerik yazar(lar) tarafından gözden geçirilmiş, gerekli düzenlemeler yapılmış ve çalışmanın tüm içeriği için yazar(lar) tam sorumluluk taşımaktadır.
Eğer yazım sürecinde herhangi bir yapay zekâ aracı kullanılmadıysa, bu beyanın eklenmesine gerek yoktur.
4. Sorumluluk ve Denetim
Yazar(lar), makalenin tüm içeriğinden ve doğruluğundan tamamen sorumludur. Editörler, yapay zekâ araçlarının uygunsuz veya aşırı kullanımı şüphesi bulunan çalışmalarda ek bilgi veya açıklama talep etme hakkına sahiptir. Gerekli görülmesi hâlinde makale değerlendirme sürecinden çıkarılabilir veya yayımdan geri çekilebilir.
5. Politikanın Güncellenmesi
Yapay zekâ teknolojilerinin hızla gelişmesi nedeniyle bu politika düzenli olarak gözden geçirilecek ve gerektiğinde güncellenecektir. Yazar(lar), makale başvuru tarihinde yürürlükte olan en güncel politika hükümlerine uymakla yükümlüdür.
Ücret Politikası
Makale gönderim/süreç işlemleri ücretsizdir.
Dizinler
Dergi Kurulları
Baş Editörler
Editörler
DÖNEM GÖREV BİRİM KURUM
2023- Kurul Üyesi TÜSEB B Grubu Projeleri Değerlendirme Kurulu Üyesi TÜSEB
2020- Akreditasyon Denetçisi Sağlıkta Akredidasyon Denetçisi (TÜSKA-TÜSEB) TÜSEB-TÜSKA
2013-2017 Müdür Fen Bilimleri Enstitüsü Gümüşhane Üniversitesi
2011-2013 Müdür Kelkit Sağlık Hizmetleri MYO Gümüşhane Üniversitesi
2014-2018 Müdür Tıbbi Bitkiler, Geleneksel İlaçlar Uygulama ve Araştırma Merkezi Gümüşhane Üniversitesi
2009-2011 Müdür Yardımcısı Gümüşhane Sağlık Hizmetleri MYO Gümüşhane Üniversitesi
2018-2021 Bölüm Başkanı Genetik ve Biyomühendislik Bölümü-MDBF Gümüşhane Üniversitesi
2018-2021 Anabilim Dalı Bşk Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoteknoloji AbD Gümüşhane Üniversitesi
2018-2021 Komisyon Üyesi MDBF Staj Komisyonu Gümüşhane Üniversitesi
2017- Editör Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Bölüm Editörü Gümüşhane Üniversitesi
2017-2021 Kurul Üyesi FBE Biyoteknoloji AbD Yürütme Kurulu Üyesi Gümüşhane Üniversitesi
2018-2021 Komisyon Üyesi MDBF İç Kontrol Komisyonu Gümüşhane Üniversitesi
2018-2020 Kurul Üyesi Öğrenci Kulüpleri Denetim ve Koordinasyon Kurulu Gümüşhane Üniversitesi
2017-2019 Komisyon Başkanı Bölüm Staj Komisyon Başkanlığı Gümüşhane Üniversitesi
2016-2018 Komisyon Üyesi Bölüm Akademik Teşvik Komisyonu Gümüşhane Üniversitesi
2016-2018 Komisyon Üyesi Üniversite Akademik Teşvik Komisyonu Gümüşhane Üniversitesi
2014-2017 Danışman Merkezi Araştırma Laboratuvarı Gümüşhane Üniversitesi
2013-2017 Editör Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Baş Editörü Gümüşhane Üniversitesi
2014-2017 Komisyon Üyesi Eğitim Komisyonu Gümüşhane Üniversitesi
2013-2017 Komisyon Üyesi Bilimsel Araştırma Projeleri (GÜBAP) Komisyonu Üyesi Gümüşhane Üniversitesi
2013-2015 Komisyon Üyesi Engelli Öğrenci Komisyonu Üyesi Gümüşhane Üniversitesi
2012-2013 Yönetim Kur. Üye Kelkit Öğrenci Yurdu Gümüşhane Üniversitesi
2010-2013 Üye Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Koordinatörlüğü Gümüşhane Üniversitesi
2009-2012 Öğretim Görevlisi Gümüşhane Sağlık Hizmetleri MYO Tıbbi Laboratuvar Programı Gümüşhane Üniversitesi
2011-2013 Kurul Üyesi Meslek Yüksek Okulları Müdürler Kurulu (MEYOK) Üyesi Gümüşhane Üniversitesi
I've been working as full-time worker in the General Directorate and Mineral Research and Exploration (MTA) since December 2007. I also worked for the Structural Geology Research group of University of Tubingen (Germany) between 2005-2006 and Karadeniz Tecnical University (Trabzon-Turkey) between 2005-2007. My field of interests are; study and exploration of structural controlled of ore-formation systems including, porphyry, epithermal, VMS, iron and chromium deposits in Turkey.
I have been studying mineral deposits with the exploration and goverment companies (MTA) since 2007, and worked for goverment. I 've been actively studying mineral deposits, drillings, geochemistry and exploration geology at Department of Base Metal Unit in the General Directorate of Mineral Research and Exploration (MTA). My research interests are mapping hydrothermal alterations, deposit-scale modelling, target generation, epithermal and porphyry systems, and conducting drillings. I have involved in a new collaborative project on the European Tethys Belt, and I have been as full-time explorer of the Project (exploration pollymetalic ores associated with arc magmatism of the Eastern Black Sea region since 2017) . With this project, genetic processes of the newly discovered ore deposits such as porphyry Cu-Mo, epithermal-Au and VMS deposits will be revealed by the new analytical data obtained from rock samples and mineralized samples from the Eastern Pontides. It will provide new knowledge for the exploration of newly mineral deposits in this underexplored belt, which extends from Bulgaria to Azerbaijan. In addition, this study will allow us to combine the metallogenic and geodynamic setting of the European Tethys belt (Bulgaria, Serbia, Greece) with the Lesser Caucasus and Iranian belts, from an international perspective. I am also competent person (QP) at the National Resources and Reserves Reporting Committee (UMREK) since February-2021 in Turkey.
