Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve Öğretmen Yetiştirme Süreci: Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin felsefi hedefleri ile Türkiye'deki mevcut öğretmen yetiştirme süreci arasındaki uyumu karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Nitel araştırma yaklaşımlarından durum çalışmasına göre tasarlanan araştırmada, veriler doküman incelemesi yöntemi ile toplanmıştır. Bu kapsamda; Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortak Metni ve Erdem Değer Eylem Çerçevesi'nde sunulan yetkin ve erdemli insan profili, ulaşılmak istenen ideal hedef olarak incelenmiştir. Mevcut öğretmen yetiştirme süreci ise girdi, süreç ve sistem kapsamında ilgili literatür ve dokümanlar ışığında incelenmiştir. Bulgular, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin Erdem Değer Eylem Çerçevesi’ne dayalı yetkin ve erdemli insan profili hedeflerken bu idealin öğretmenden bilişsel yetkinliklerin ötesinde derin duyuşsal ve değer temelli yeterlilikler beklediğini göstermektedir. Ancak mevcut öğretmen yetiştirme sisteminin girdi ve süreç boyutlarında bu idealle henüz örtüşmediği tespit edilmiştir. Mevcut seçme sistemlerinin modelin gerektirdiği duyuşsal özellikleri ölçmede yetersiz kalarak bilişsel becerilere odaklandığı ilgili literatür çerçevesinde belirlenmiştir. Benzer şekilde üniversite eğitim sürecinin, modelin eylem vurgusunun aksine teorik ağırlıklı olduğu ve uygulama sürelerinin yetersiz kaldığı saptanmıştır. Araştırma, modelin felsefi hedeflerine ulaşılabilmesi için öğretmen niteliğinin henüz girdi aşamasından itibaren bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin hedeflediği paradigma değişiminin bilhassa öğretmen yetiştirme sürecine yansıtılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• Yetkin ve Erdemli İnsan
• Erdem Değer Eylem
• Öğretmen Seçimi
• Değer Temelli Eğitim

The Turkish Century Education Model and Teacher Training Process: A Comparative Evaluation

Abstract

The purpose of this study is to comparatively evaluate the compatibility between the philosophical objectives of the Turkey Century Education Model and the current teacher training process in Turkey. Adopting a qualitative research approach, the study employed document analysis. In this context, the Turkey Century Education Model Common Text, the Virtue-Value-Action Framework, and the competent and virtuous human profile were analyzed as idealized goals. The current teacher training process was examined in terms of input, process, and system in light of relevant literature and documents. The findings show that while the Turkey Century Education Model aims for a competent and virtuous human profile based on the Virtue Value Action Framework, this ideal expects deep affective and value-based competencies from teachers beyond cognitive competencies. However, it was observed that the current teacher training system does not align with this ideal in terms of input and process dimensions. Within the framework of the relevant literature, it has been determined that current selection systems focus on cognitive skills and are insufficient in measuring the affective characteristics required by the model. Similarly, it has been found that the university education process is theory-heavy and lacks sufficient practical application, contrary to the model's emphasis on action. The research reveals that in order to achieve the philosophical goals of the model, teacher quality must be addressed holistically from the very beginning, starting with the input stage. The paradigm shift targeted by Turkey Century Education Model must be reflected in the teacher training process in particular.

Keywords

• The Turkish Century Education Model
• Competent and Virtuous Individuals
• Virtuous Values and Actions
• Teacher Selection
• Values-Based Education

Kaynakça

1. Akdemir, A. S. (2013). Türkiye'de öğretmen yetiştirme programlarının tarihçesi ve sorunları. Electronic Turkish Studies, 8(12), 15-28.
2. Akgün Kaya, E. (2023). Arkaik Dönem’den Hellenistik-Roma Dönemi’ne Antik Yunan eğitim anlayışı. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö13), 719-740.
3. Akpınar, B. & Köksalan, B. (2024). Eğitimde maarif ve müfredat yenileme ihtiyacı: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli üzerinden teorik bir analiz. Tarih Okulu Dergisi, 17(68), 27-48.
4. Akyüz, Y. (2014). Türk eğitim tarihi (M.Ö.1000–M.S.2014). Pegem Akademi Yayıncılık.
5. Aristoteles (2014). Nikomakhos’a etik (Çev. Z. Özcan). Sentez Yayınları.
6. Arslankara, V. B. & Arslankara, E. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin felsefi temelleri: Ontolojik, epistemolojik ve aksiyolojik bakış açılarından bir değerlendirme. İstanbul Eğitim Dergisi, 1(1), 121-145. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1557889
7. Avcı, N. (2024). Enformatik cehalet. Ketebe Yayınevi.
8. Barber, M. & Mourshed, M. (2007). How the world's best-performing school systems come out on top. McKinsey & Company.

9. Baş, H. & Nural, E. (2023). Türkiye’de öğretmen yetiştirme uygulamalarında yaşanan sorunların belirlenmesi ve çözüm önerilerine ilişkin öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi, 4(1), 16-46.
10. Chul Han, B. (2024). Anlatının krizi. Ketebe Yayınevi.
11. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches. SAGE Publications.
12. Çağrıcı, M. (1995). Fazilet. TDV İslam Ansiklopedisi (DİA) içinde (c.12, ss. 268-271). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
13. Çelik, Z. & Bozgeyikli, H. (2019). Dünyada ve Türkiye’de öğretmen yetiştirme istihdam ve mesleki gelişim politikaları. EBSAM.
14. Delice, D. (2017). Heidegger’in tekniğin kökenine ilişkin soruşturması. Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 23, 307-328.
15. Descartes, R. (2020). Yöntem üzerine konuşma. (Çev. M. Erşen). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
16. Dodurgalı, A. (2002). İbn Sina'ya göre metafizik dünya eğitimi. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 7, 299-314.
17. Duyul, S., Duyul, Y., Kesman, M. & Kesman, M. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli konusunda öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 5(3). https://doi.org/10.5281/zenodo.15002346
18. Ellul, J. (2021). Sözün düşüşü. (Çev. H. Arslan). Paradigma Yayınları.
19. Erdem, A. R. (2013). Öğretmen yetiştirmenin bugünü ve geleceği sorunlar ve çözüm önerileri. Pegem Akademi Yayınları.
20. Farabi (2013). İdeal devlet (El-medinetü'l fazıla). (Çev. A. Arslan). Divan Kitap.
21. Farabi (2023). Mutluluğu kazanma (Tahsîlu’s-sa’ade): Platon felsefesi-Aristoteles felsefesi. (Çev. H. Atay). Meltem Kabalcı Yayınları.
22. Güneş, F. (2016). Öğretmen yetiştirme yaklaşım ve modelleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(3), 413-435.
23. Gür, B.S., Çelik, Z., Bozgeyikli, H. & Yurdakul, S. (2018). Eğitime bakış 2018: İzleme ve değerlendirme raporu. EBSAM.
24. Gürbüz, S. & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
25. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi (2017). Türkiye’de öğretmen eğitimi ve istihdamı: Mevcut durum ve öneriler. https://yunus.hacettepe.edu.tr/~sadi/yayin/HUEF_OgretmenEgitimi-istihdam_Raporu-2017.pdf
26. Hanaba, S., Voitiuk, O. & Goliardyk, N. (2020). Methodological potential of the complexity concept in education modernization. Postmodern Openings, 11(2), 238-254.
27. Horkheimer, M. (2023). Akıl tutulması. (Çev. O. Koçak). Metis Yayınları.
28. Hoepfl, M. C. (1997). Choosing qualitative research: A primer for technology education researchers. Journal of Technology Education, 9(1), 47-63.
29. Illich, I. (2021). Şenlikli toplum. (Çev. A. Kot). Ayrıntı Yayınları.
30. İbn Tufeyl (2019). Hay Bin Yakzan. (Çev. M. Ş. Yaltkaya & B. Reşid). Yapı Kredi Yayınları.
31. İbni Bacce (2017). Tedbiru’l-mütevahhid: Bireysel yönetim okumaları. (Çev. M. Uyanık & A. Akyol). Elis Yayınları.
32. Kabaran, G. G. & Görgen, İ. (2016). Güney Kore, Hong Kong, Singapur ve Türkiye’deki öğretmen yetiştirme sistemlerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 478-495.
33. Kala, A. & Çakır, M. (2016). 2013 Kamu Personeli Seçme Sınavı biyoloji alan bilgisi sorularının biyoloji öğretmenliği alan bilgisi yeterliklerine ve yenilenmiş bloom taksonomisine göre analizi. International Journal of Human Sciences, 13(1), 243-260.
34. Kant, I. (2023). Eğitim üzerine. (Çev. S. E. Bekman). İz Yayıncılık.
35. Kaya, M. (2014). İslam filozoflarından felsefe metinleri. Klasik Yayınları.
36. Kindi. (2021). Kindi felsefi risaleler. (Çev. Der. M. Kaya). Klasik Yayınları.
37. Korkmaz, F. & Ünsal, S. (2016). Bloom’un yenilenmiş taksonomisine göre bir sınav analizi. Turkish Journal of Education, 5(3), 170-183.
38. Kuhn, T. S. (2021). Bilimsel devrimlerin yapısı. (Çev. N. Kuyaş). Kırmızı Yayınları.
39. Kulaksızoğlu, A. (2020). Ergenlik psikolojisi. Remzi Kitabevi.
40. Levent, F. & Yazıcı, E. (2014). Singapur eğitim sisteminin başarısına etki eden faktörlerin incelenmesi. Eğitim Bilimleri Dergisi, 39, 121-143.
41. MEB (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
42. MEB (2024). Mayıs 2024 yayınlanacak kontenjan. https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_05/07100535_MayYs-2024_YayYnlanacak_Kontenjan.pdf
43. MEB (2025). Sözleşmeli öğretmenliğe başvuru duyurusu (Nisan 2025). https://personel.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_04/18182111_sozlesmeliogretmenligebasvuruduyurusunisan2025.pdf
44. MEB (2025b). Türk eğitim sistemi. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
45. Merriam, S. B. (1998). Qualitative research and case study applications in education. Jossey-Bass Publishers.
46. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber. (Çev. Ed. S. Turan). Nobel Yayın Dağıtım.
47. Millî Eğitim Akademisi Başkanlığı Yönetmeliği. (Resmî Gazete, 19 Mart 2025, Sayı 32846). https://www.resmigazete.gov.tr/
48. Mikitovics, A. & Crehan, D. K. (2002). Pre-professional skills test scores as college of education admission criteria. The Journal of Educational Research, 95(4), 215-223.
49. Newton, I. (2016). Doğa felsefesinin matematiksel ilkeleri. (Çev. A. Yardımlı). İdea Yayınevi
50. O’Leary, Z. (2017). The essential guide to doing your research project. SAGE Publications.
51. Oruç, C. (2010). İmam Gazali’nin yaşadığı döneme kadar İslam eğitiminin yapısı ve Gazali’de eğitimin imkânı. Ekev Akademi Dergisi, 14, 95-115.
52. Öğretmenlik Mesleği Kanunu, Kanun No. 7528 (Resmî Gazete, 18 Ekim 2024, Sayı 32693). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/10/20241018-1.htm
53. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı. (2025a). 2025 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) Kılavuzu. https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2025/YKS/kilavuz11062025.pdf
54. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı. (2025b). 2025-YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu. https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2025/YKS/TERC%C4%B0H/tkilavuz_d09082025i.pdf
55. Önal, M. (2006). Sokrates'e göre erdem ve erdem eğitimi. Felsefe Dünyası, (44), 133-145.
56. Özcan, H. (2014). Farabi'nin iki eseri. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
57. Özsoy, S. & Ünal, L. I. (2005). Türkiye’de eğitim bilimleri ve öğretmen yetiştirme: Bir yol ayrımının öyküsü. Eğitim Bilim Toplum, 3(11), 78-101.
58. Platon. (2019). Devlet. (Çev. S. Eyüboğlu & M. A. Cimcoz). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
59. Ritzer, G. (2024). Dijital çağda toplumun Mcdonaldlaştırılması. Ayrıntı Yayınları.
60. Sağlam, M. & Kürüm, D. (2005). Türkiye ve Avrupa birliği ülkelerinde öğretmen eğitiminde yapısal düzenlemeler ve öğretmen adaylarının seçimi. Milli Eğitim, 33(167), 53-70.
61. Smith, A. (2024). Milletlerin zenginliği. (Çev. H. Derin). Ketebe Yayınevi.
62. Spinoza, B. (2019). Etika. (Çev. H. Z. Ülken). Dost Kitabevi.
63. Şara, P. & Kocabaş, A. (2012). Sınıf öğretmeni adaylarının sınıf öğretmenliğini tercih nedenleri ve aldıkları eğitimle ilgili görüşleri. Turkish International Journal of Special Education and Guidance & Counceling, 1(2), 8-17.
64. Taşköprîzâde, A. (2014). Şerhu'l-ahlâki'l-adudiyye. E. İçöz & M. Arıcı (Yay. Haz.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
65. Tatar, B. (2024). Din, ilim ve sanatta hermenötik. İSAM Yayınları.
66. Taşkın, S. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde değerler eğitimi yaklaşımının analizi. İstanbul Eğitim Dergisi, (2), 160-180. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1640604
67. Temizkan, M. (2008). Türkçe öğretmeni adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları üzerine bir araştırma. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(3), 481-486.
68. Topçu, N. (2016). Türkiye’nin maarif davası. Dergâh Yayınları.
69. Travers, M. (2001). Qualitative research through case studies. SAGE Publications.
70. TYMM (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Ortak metin. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
71. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
72. Yin, R. (1984). Case study research: Design and methods. Sage Publications.
73. YÖK (2018). Öğretmen yetiştirme lisans programları uygulama yönergesi. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi, 81(2729), 2000-2046.