21. Yüzyıl Ekonomisinin Yeni Paradigması: Bilgi Temelli Büyümenin Mikro ve Makro Etkileri ve Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme

Yıl 2025, Sayı: 19, 195 - 222, 28.12.2025

Sevim Akgül

https://doi.org/10.21733/ibad.1773685

Öz

21. yüzyıl ekonomisinin temel dinamikleri, bilgi temelli büyüme anlayışı çerçevesinde yeniden şekillenmektedir. Bilgi, klasik üretim faktörlerinin ötesine geçerek hem mikro düzeyde firma stratejilerini hem de makro düzeyde ulusal kalkınma politikalarını dönüştüren stratejik bir unsur hâline gelmiştir. Bu bağlamda dijitalleşme, Araştırma-Geliştirme yatırımları, beşeri sermaye gelişimi ve inovasyon yetkinliği, bilgi ekonomisinin taşıyıcı kolonlarını oluşturmaktadır. Bu çalışmada, bilgi temelli büyümenin firma davranışları üzerindeki yansımaları, girişimcilik, yenilikçilik ve rekabet avantajı gibi mikro düzey etkilerle birlikte; ekonomik büyüme, dış ticaret yapısı, istihdam ve sürdürülebilir kalkınma gibi makro göstergeler üzerindeki etkileri Türkiye örneği üzerinden analiz edilmiştir. Ayrıca bilgi ekonomisinin finansal sistem, eğitim politikaları, çevresel sürdürülebilirlik ve kurumsal altyapı üzerindeki yansımaları incelenmiş; Türkiye’nin bilgi odaklı kalkınma sürecine yönelik politika önerileri sunulmuştur. Çalışma, hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeler için bilgi ekonomisinin sunduğu fırsatları değerlendirirken, özellikle Türkiye’nin küresel rekabet gücünü artırabilmesi, dijital dönüşümü hızlandırabilmesi ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşabilmesi için ihtiyaç duyduğu yapısal dönüşüm gereksinimlerine dair bütüncül bir bakış açısı ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilgi Ekonomisi , Bilgi Temelli Büyüme , Mikroekonomik Etkiler , Makroekonomik Dönüşüm , Dijitalleşme , Sürdürülebilir Kalkınma

Etik Beyan

Bu makale, insan katılımcılarla yapılan herhangi bir süreç içermemektedir. Bu yüzden etik kurul izni alınmasına gerek yoktur.

Destekleyen Kurum

Sorumlu yazar, bu çalışmanın herhangi bir finansal destek almadığını beyan etmiştir.

The New Paradigm of the Twenty-First Century Economy: Micro- and Macro-Level Impacts of Knowledge-Based Growth with an Evaluation of Türkiye

Öz

The dynamics of the twenty-first-century economy are increasingly shaped by knowledge-based growth. Knowledge has surpassed traditional production factors, becoming a strategic asset that influences firm-level strategies—such as entrepreneurship and competitive advantage—as well as national development policies. Within this framework, digitalization, research and development investments, human capital development, and innovation capacity constitute the foundational pillars of the knowledge economy. This study examines how knowledge-based growth affects firm behavior at the micro level and analyzes its macroeconomic impacts—including economic growth, the structure of foreign trade, employment, and sustainable development—using Türkiye as a case study. Additionally, the study explores the influence of the knowledge economy on the financial system, educational policies, environmental sustainability, and institutional infrastructure, offering policy recommendations to support Türkiye’s knowledge-oriented development strategy. The aim is to provide a comprehensive perspective on both the opportunities and the structural transformation requirements associated with the knowledge economy, not only for developed and developing countries but also specifically for Türkiye’s efforts to enhance its global competitiveness.

Anahtar Kelimeler

Knowledge Economy , Knowledge-Based Growth , Microeconomic Effects , Macroeconomic Transformation , Digitalization , Sustainable Development

Etik Beyan

This article does not contain any studies with human participants performed by any of the authors.

Destekleyen Kurum

The author declared that this study has received no financial support.

Kaynakça

• Aghion, P., & Howitt, P. (1998). Endogenous growth theory. MIT Press.
• Audretsch, D. B. (2007). The entrepreneurial society. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195183504.001.0001
• Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108
• Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The second machine age: Work, progress, and prosperity in a time of brilliant technologies. W. W. Norton & Company.
• Castells, M. (1996). The rise of the network society. Blackwell Publishers.
• Castells, M. (2000). The rise of the network society (2nd ed.). Blackwell Publishing.
• Doz, Y. L., & Kosonen, M. (2010). Embedding strategic agility: A leadership agenda for accelerating business model renewal. Long Range Planning, 43(2–3), 370–382. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2009.07.006
• Drucker, P. F. (1969). The age of discontinuity. Harper & Row.
• Drucker, P.F. (1993). Post-capitalist society. Harper Business. https://doi.org/10.1002/9781444319514
• Erçakar, M. E., & Çolakoğlu, H. (2019). Bilgi ekonomisinin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri: BRICS ülkeleri ve Türkiye için bir analiz. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 17(4), 248–268. https://doi.org/10.11611/yead.608595
• Etzkowitz, H., & Leydesdorff, L. (2000). The dynamics of innovation: From national systems and “Mode 2” to a triple helix of university–industry–government relations. Research Policy, 29(2), 109–123. https://doi.org/10.1016/S0048-7333(99)00055-4
• Flew, T. (2012). The creative industries: Culture and policy. SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781446288412
• IPCC. (2022). Climate change 2022: Mitigation of climate change. Intergovernmental Panel on Climate Change. https://doi.org/10.1017/9781009157926
• Kagermann, H., Wahlster, W., & Helbig, J. (2013). Recommendations for implementing the strategic initiative INDUSTRIE 4.0. German National Academy of Science and Engineering (acatech).
• Kaynak, S., & Yaylalı, M. (2009). Bilgi toplumuna geçiş sürecinde bilgi ekonomisi ve bilgi ekonomisi indeksi modeli ile Türkiye üzerine bir uygulama. Marmara Üniversitesi İİBF Dergisi, 27(2), 49–68. https://dergipark.org.tr/tr/pub/muiibd/article/4155
• Kevük, S. (2006). Bilgi ekonomisi. Journal of Yaşar University, 1(4), 319–350. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jyasar/article/202862
• Lev, B. (2001). Intangibles: Management, measurement, and reporting. Brookings Institution Press.
• Machlup, F. (1962). The production and distribution of knowledge in the United States. Princeton University Press.
• OECD. (1996). The knowledge-based economy. OECD. https://www.oecd.org/sti/sci-tech/1913021.pdf
• OECD. (2000). A new economy? The changing role of innovation and information technology in growth. OECD. https://doi.org/10.1787/9789264033856-en
• OECD. (2020). Digital economy outlook 2020. OECD. https://doi.org/10.1787/bb167041-en
• OECD. (2021). OECD SME and entrepreneurship outlook 2021. OECD. https://doi.org/10.1787/97a5bbfe-en
• OECD, & Eurostat. (2005). Oslo manual: Guidelines for collecting and interpreting innovation data (3rd ed.). OECD. https://www.oecd.org/sti/inno/oslo-manual-guidelines-for-collecting-and-interpreting-innovation-data-9789264013100-en.htm
• Özay, M. A., & Mirgen, Ç. (2021). Kripto para yatırımcılarının bilgi düzeylerine etki eden faktörler ve algı düzeyleri üzerine bir inceleme. International Journal of Economics and Political Science Academic Research, 5(13), 39–55. https://dergipark.org.tr/en/pub/joecopol/article/1022580
• Öztürk, L. (2002). Dijital uçurumun küresel boyutları. Ege Akademik Bakış, 2(1), 129–139. https://dergipark.org.tr/tr/pub/eab
• Porter, M. E., & Heppelmann, J. E. (2014). How smart, connected products are transforming competition. Harvard Business Review, 92(11), 64–88. https://hbr.org/2014/11/how-smart-connected-products-are-transforming-competition
• Porter, M. E., & van der Linde, C. (1995). Toward a new conception of the environment–competitiveness relationship. Journal of Economic Perspectives, 9(4), 97–118. https://doi.org/10.1257/jep.9.4.97
• Rennings, K. (2000). Redefining innovation—Eco-innovation research and the contribution from ecological economics. Ecological Economics, 32(2), 319–332. https://doi.org/10.1016/S0921-8009(99)00112-3
• Romer, P. M. (1990). Endogenous technological change. Journal of Political Economy, 98(5), S71–S102. https://doi.org/10.1086/261725
• Sarı, Y. (2006). Bilgi ekonomisinin maliyetler üzerindeki etkisinin teorik analizi. In Akademik Bilişim 2006: IV. Bilgi Teknolojileri Kongresi Bildirileri (pp. 1–5), 9–11 Şubat, Denizli, Türkiye.
• Şaf, M. Y. (2015). Bilgi ve iletişim teknolojileri sektörünün makroekonomik etkileri: Uluslararası karşılaştırma ve Türkiye değerlendirmesi (Uzmanlık tezi). T.C. Kalkınma Bakanlığı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Bilgi-ve-Iletisim-Teknolojileri-Sektorunun-Makroekonomik-Etkileri-Uluslararasi-Karsilastirma-ve-Turkiye-Degerlendirmesi-Mehmet-Yasar-Saf.pdf
• Stiglitz, J. E. (2000). Economics of the public sector (3rd ed.). W. W. Norton & Company.
• Teece, D. J. (2018). Business models and dynamic capabilities. Long Range Planning, 51(1), 40–49. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2017.06.007
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019–2023).https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf
• Taymaz, E. (2018). Dijital teknolojiler ve ekonomik büyüme: Dijital teknoloji sektörlerinde Türkiye’nin konumu, fırsatları ve seçenekleri. TÜSİAD. https://tusiad.org/tr/basin-bultenleri/item/10132-tusiad-dijital-teknolojiler-ve-ekonomik-buyume-raporunu-tanitti
• Türkoğlu Üstün, K. (2023). Açık devlet verileri ve bilgi edinme hakkıyla ilişkisi. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13(1), 301–338. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1282696
• UNCTAD. (2021). Technology and innovation report 2021: Catching technological waves, innovation with equity. https://digitallibrary.un.org/record/3926808?v=pdf
• UNEP. (2020). Emissions gap report 2020. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/emissions-gap-report-2020
• UNESCO Institute for Statistics. (2021). A global framework of reference on digital literacy skills for indicator 4.4.2. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265403
• World Bank. (2021). World development report 2021: Data for better lives. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1600-0 https://www.worldbank.org/en/publication/wdr2021
• Yumuşak, İ. G. (2014). Bilgi ekonomisinin bir unsuru olarak yenilik ekonomisi ve Türkiye üzerine bir değerlendirme. İktisadi Yenilik Dergisi, 1(2), 1–6. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iy/article/241953