Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Türkiye’nin Güncel Enerji Politikalarına İlişkin Yaklaşımları

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin enerji ihtiyacı, bu ihtiyacın karşılanmasına yönelik çözüm arayışları ve mevcut enerji politikaları konusunda Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin değerlendirmelerini ortaya koymaktır. Öğretmen görüşlerindeki farklılıkların, Sosyal Bilgiler dersinin işlenişine ve öğrencilerde enerji okuryazarlığı bilincinin gelişimine nasıl yansıdığını incelemek bu çalışmayı önemli kılmaktadır. Konu Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve Türk toplumunun enerjiye ilişkin güncel sorun ve ihtiyaçlarıyla doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle enerji politikalarına yönelik algı ve tutumların, özellikle geleceğin yurttaşlarını yetiştiren Sosyal Bilgiler öğretmenleri üzerinden değerlendirilmesi; ülkenin sosyal, ekonomik ve çevresel dinamiklerini anlamaya, mevcut sorunları tespit etmeye ve çözüm önerileri geliştirmeye olanak tanımaktadır. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’nin güncel toplumsal gerçeklerine odaklanarak enerji konusunun kültürel ve sosyal yapıya etkilerini bilimsel bir çerçevede ele almaktadır. Araştırmada, İstanbul’un Esenler ve Güngören ilçelerinde görev yapan 13 öğretmenle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Çalışma, yenilenebilir enerji, enerji tasarrufu ve yerli kaynakların etkin kullanımı temaları üzerine odaklanmıştır. Öğretmenler, artan nüfus ve ekonomik kalkınmanın Türkiye’nin enerji ihtiyacını artırdığını, fosil yakıt ithalatının ise enerji politikalarında dışa bağımlılığı yükselttiğini belirtmiştir. Yenilenebilir enerjiye yatırım yapılması, enerji verimliliğinin sağlanması ve yerli kaynakların işlenerek kullanılması gerektiği vurgulanmıştır. Katılımcılar, nükleer enerji konusunda çevresel ve güvenlik riskleri nedeniyle farklı görüşler bildirmiş; hidroelektrik santrallerin çevresel etkilerini ise eleştirel bir bakışla değerlendirmiştir. Enerjiyle ilgili bilgi kirliliği ve dezenformasyon, öğretmenlerin dikkat çektiği önemli bir sorun olarak öne çıkmıştır. Bu nedenle kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi ve farkındalık düzeyinin artırılması gerektiği ifade edilmiştir. Araştırma bulguları, öğretmen görüşleri ile ulusal enerji politikaları arasında genel hedefler düzeyinde belirli bir uyum olduğunu göstermektedir. Özellikle enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kaynaklarının önemi ve sürdürülebilir kalkınma vurgusu hem politika belgelerinde hem de öğretmenlerin eğitimsel yaklaşımlarında ortak değerler olarak öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, politika belgelerinde yer alan stratejik hedeflerin sınıf içi uygulamalara yeterince yansıtılamadığı, öğretmenlerin enerji konusunu daha çok bireysel bilinç ve çevre duyarlılığı çerçevesinde ele aldıkları belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilirlik
• Enerji Politikaları
• Yenilenebilir Enerji
• Sosyal Bilgiler Eğitimi

Perspectives of Social Studies Teachers on Türkiye’s Energy Policies

Öz

This study aims to examine Social Studies teachers’ evaluations of Türkiye’s energy needs, efforts to meet these needs, and current energy policies. Understanding how differences in teachers’ views influence Social Studies instruction and students’ energy literacy enhances the significance of the research. As the topic relates directly to Türkiye’s sustainable development goals and ongoing energy challenges, teachers’ perspectives offer valuable insights into the country’s social, economic, and environmental dynamics. Data were collected through semi-structured interviews with 13 teachers working in the Esenler and Güngören districts of Istanbul. Content analysis was used to interpret the data, focusing on themes such as renewable energy, energy efficiency, conservation practices, and the use of domestic resources. Teachers stated that population growth and economic development increase Türkiye’s energy demand, while dependency on imported fossil fuels heightens external vulnerability. They emphasized the need for greater investment in renewable energy technologies, improvements in energy efficiency, and more effective utilization of domestic resources. Opinions on nuclear energy differed due to environmental and safety concerns, and participants critically evaluated the ecological impacts of hydroelectric power plants. Teachers also highlighted the prevalence of misinformation and disinformation on energy-related issues, underscoring the need for accurate and accessible public information. Findings suggest broad alignment between teachers’ views and national energy policies, particularly regarding the importance of renewable energy and sustainable growth. However, strategic objectives stated in policy documents are not fully reflected in classroom practice. Teachers tend to address energy topics primarily through individual awareness and environmental sensitivity rather than structured policy integration. The study underscores the need to more effectively incorporate national energy policies into educational settings to support the development of energy-literate future generations.

Anahtar Kelimeler

• Sustainability
• Energy Policies
• Renewable Energy
• Social Studies Education

Kaynakça

1. AN (Akkuyu Nuclear). (2023). Akkuyu nuclear power plant. https://akkuyu.com/en
2. EI (Energy Institute). (2023). Statistical review of world energy 2023 (72nd edition). Energy Institute. https://www.energyinst.org/__data/assets/pdf_file/0004/1055542/EI_Stat_Review_PDF_single_3.pdf
3. Bayram, F. Ö., & Çengelci Köse, T. (2023). Sosyal bilgiler ders kitaplarının sürdürülebilirlik bilinci açısından incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 7(3), 500-531. https://doi.org/10.34056/aujef.1201038
4. BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi). (2023). Natural gas storage projects. https://www.botas.gov.tr/pages/natural-gas/766
5. Boz, V., & Görgülü Arı, A. (2021). Enerji eğitimi ve enerji okuryazarlığı hakkında öğretmen görüşleri. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 229–247. https://doi.org/10.21733/ibad.953620
6. Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (4. bs.). Siyasal Kitabevi.
7. Çolak, K., Kaymakcı, S., & Akpınar, M. (2015). Sosyal bilgiler ders kitaplarında ve öğretmen adaylarının görüşlerinde yenilenebilir enerji kaynaklarının yeri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 41(41), 59-76. https://doi.org/10.15285/ebd.88939
8. Çolak, K., & Kaymakcı, S. (2015). Yenilenebilir enerji kaynaklarının Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer alma durumu: Öğretmen adaylarının görüşleri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 41, 59–76. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2250

9. Ekiz, D. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri (2. bs.). Anı Yayıncılık.
10. EPDK (Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu). (2023). Elektrik piyasası 2023 yılı piyasa gelişim raporu. https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-0-0-102/yillik-rapor-elektrik-piyasasi-gelisim-raporlari
11. EPT (Energy Policy Tracker). (2023). Coal phase-out policies. https://www.energypolicytracker.org/
12. ETKB (T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı). (2012). Enerji verimliliği strateji belgesi 2012–2023. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. https://enerji.gov.tr/e-arsiv-enerji-verimliligi-strateji-belgesi-2012-2023
13. ETKB (T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı). (2023). Ulusal enerji planı 2023–2035. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Enerji İşleri Genel Müdürlüğü. https://enerji.gov.tr/e-arsiv-ulusal-enerji-plani-2023-2035
14. ETKB (T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı). (2024). Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) modeli ve uygulamaları. https://enerji.gov.tr/eigm-yenilenebilir-enerji-uretim-faaliyetleri-yeka-modeli
15. EC (European Commission). (2024). Strategies and targets. https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies_en
16. Ezer, F., & Aksüt, S. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının enerji vatandaşlığı kavramına ilişkin metaforik algıları. Trakya Eğitim Dergisi, 14(Özel Sayı), 320-332. https://doi.org/10.24315/tred.1516230
17. Genç, M. (2019). Öğretmen adaylarının yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelik tutumlarının belirlenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 811-821. https://doi.org/10.33206/mjss.474079
18. Glesne, C. (2013). Nitel araştırmaya giriş (2. bs.). Anı Yayıncılık.
19. HSC (Hydropower Sustainability Council) & IHA (International Hydropower Association). (2021). Hydropower sustainability standard. https://www.hydropower.org/sustainability-standard
20. IAEA (International Atomic Energy Agency). (2023). Nuclear technology review 2023. https://www.iaea.org/sites/default/files/gc/gc67-inf4.pdf
21. IEA (International Energy Agency). (2021). Hydropower special market report: Analysis and forecast to 2030. https://iea.blob.core.windows.net/assets/83ff8935-62dd-4150-80a8-c5001b740e21/HydropowerSpecialMarketReport.pdf
22. IEA (International Energy Agency). (2023). Global energy outlook. https://media.rff.org/documents/Report_23-02_NPKKYws.pdf
23. IEA (International Energy Agency). (2024). Global energy outlook 2024: Peaks or plateaus? Resources for the Future. https://www.rff.org/publications/reports/global-energy-outlook-2024/
24. IHA (International Hydropower Association). (2021). 2021 Hydropower status report: Sector trends and insights. https://assets-global.website-files.com/5f749e4b9399c80b5e421384/60c37321987070812596e26a_IHA20212405-status-report-02_LR.pdf
25. IREA (International Renewable Energy Agency). (2021). Renewable energy targets in 2021. https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2022/Jan/IRENA_NDCs_RE_Targets_2022.pdf
26. IREA (International Renewable Energy Agency). (2024). Renewable energy statistics 2024. https://www.irena.org/Publications/2024/Jul/Renewable-energy-statistics-2024
27. IRENA (International Renewable Energy Agency). (2022). World Energy Transitions Outlook 2022: 1.5 °C Pathway. https://www.irena.org/publications/2022/Mar/World-Energy-Transitions-Outlook-2022
28. Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma yöntemi kavramlar ilkeler teknikler (32. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
29. Koca, S., & Bulut, M. (2015). Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının Türkiye'nin enerji kaynaklarına ilişkin görüşleri. Turkish Studies, 10(7), 499–516. https://turkishstudies.net/turkishstudies?makale_id=18758
30. Lyon, K. (2020). Using the hydropower sustainability tools in World Bank Group client countries: Lessons learned and recommendations. World Bank. https://documents1.worldbank.org/curated/en/948231610524820276/pdf/Using-the-Hydropower-Sustainability-Tools-in-World-Bank-Group-Client-Countries.pdf
31. McKinsey & Company. (2024, Şubat 4). The trends shaping the energy transition. McKinsey Insights. https://www.mckinsey.com/featured-insights/themes/the-trends-shaping-the-energy-transition
32. MEB (Millî Eğitim Bakanlığı). (2018). Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=354
33. MENR (Ministry of Energy and Natural Resources). (2017). National energy efficiency action plan (2017–2023). Republic of Turkey, Ministry of Energy and Natural Resources. https://enerji.gov.tr/Media/Dizin/Document/EnergyEfficiencyActionPlan_2017-2023_EN.pdf
34. NEA (National Energy Administration of China). (2024). Official website. http://www.nea.gov.cn/
35. Oluk, S., Kaya Şengören, S., & Babadağ, G. (2019). Öğretmen adaylarının enerji tasarrufuna yönelik tutum ve davranışlarının bazı değişkenler açısından değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (47), 1-13.
36. Özdemir, G., & Çobanoğlu, E. O. (2008). Öğretmen adaylarının nükleer enerji ve nükleer santraller ile ilgili tutumlarının değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34, 224–235. https://efdergi.hacettepe.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/532-published.pdf
37. Öztürk, D. (2019). Ortaokul öğrencilerinin enerji tasarrufu davranışlarının belirleyicileri: Değer-İnanç-Norm Kuramı açısından göstergeleri. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
38. REW (Renewable Energy World). (2022). The rise of small-scale hydropower. https://www.renewableenergyworld.com/hydro-power/small-hydro-power/
39. REN21. (2024). Renewables 2024 global status report. https://www.ren21.net
40. MoEUCC (Republic of Turkey Ministry of Environment and Urbanization). (2023). Updated first nationally determined contribution of Türkiye. United nations framework convention on climate change. https://unfccc.int/sites/default/files/NDC/2023-04/T%C3%9CRK%C4%B0YE_UPDATED%201st%20NDC_EN.pdf Robson, C. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri: Gerçek dünya araştırması (2. bs.). Anı Yayıncılık.
41. Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2013). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri (4. bs.). Anı Yayıncılık.
42. TPAO (Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı). (2023). Deniz alanlarında doğal gaz keşifleri [PDF]. https://www.tpao.gov.tr/file/2301/uc-yil-ust-uste-karadenizde-buyuk-kesif-118563b554e174a16.pd
43. DOE (U.S. Department of Energy). (2024). Solar Energy Technologies Office. https://www.energy.gov/eere/solar/articles/federal-solar-tax-credit-resources
44. UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change). (2023, November 30–December 12) About COP 28: UN Climate Change Conference – United Arab Emirates 2023. https://unfccc.int/process-and-meetings/conferences/un-climate-change-conference-united-arab-emirates-nov/dec-2023/about-cop-28
45. WCA (World Coal Association). (2023). Coal market overview and statistics. World Coal Association. https://worldcoal.org/coal-facts
46. WNA (World Nuclear Association). (2023). World nuclear performance report 2023. World Nuclear Association. https://world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/world-nuclear-performance-report.aspx
47. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. bs.). Seçkin Yayıncılık.