Derleme

Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık

Sayı: 20 25 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık

Öz

Günümüz bilgi toplumu çağında dijital teknolojiler, kurumların veri toplama ve izleme kapasitesini genişletirken bireylere de kamusal olayları akıllı telefonlar ve sosyal medya aracılığıyla kaydetme olanağı sunmaktadır. Türkiye’de internet kullanımının yaygınlığı, kişisel verilerin korunmasına ilişkin hukuki düzenlemeler ve gündelik kayıt-paylaşım pratikleri, bu çift yönlü açıklık düzenini güncel bir sosyal bilim problemi haline getirmektedir. Gözetim yazını çoğunlukla denetim ve mahremiyete, tersine gözetim çalışmaları ise yurttaş gazeteciliği ve hesap verebilirliğe yoğunlaşırken iki hattın toplumsal güven içindeki ortak işleyişi sınırlı ölçüde ele alınmaktadır. Bu teorik çalışma, ölçüt temelli kaynak seçimine dayalı amaçlı teori sentezi ve kavramsal çözümleme yoluyla gözetim, tersine gözetim, güven, mahremiyet ve yurttaş kanıtı yazınını bir araya getirmektedir. Çalışma, kurumsal izleme pratiklerinin meşruiyetinin orantılılık ve denetlenebilirlik koşullarına, yurttaş kayıtlarının kanıt değerinin ise teknik doğrulama, bağlamsal bütünlük, kamusal erişim ve gerekçeli kurumsal yanıta bağlı olduğunu savunmaktadır. Makalenin katkısı, kurumsal, epistemik ve prosedürel güven katmanlarını kayıt-kanıt ayrımıyla birleştiren “orantılı ve hesap verebilir kamusal açıklık” modelini önermesidir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu makale, insan katılımcılarla yapılan herhangi bir süreç içermemektedir. Bu yüzden etik kurul izni alınmasına gerek yoktur.

Kaynakça

  1. Akyüz, S. S., & Öztat, F. (2025). Yurttaş gazeteciliği ve sosyal medya kavramları üzerine bibliyometrik bir analiz. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, 7(1), 182-211. https://doi.org/10.53281/kritik.1682623
  2. Albrechtslund, A. (2008). Online social networking as participatory surveillance. First Monday, 13(3). https://doi.org/10.5210/fm.v13i3.2142
  3. Allan, S. (2013). Citizen witnessing: Revisioning journalism in times of crisis. Polity Press.
  4. Amnesty International. (2019, December 11). Amnesty International updates Citizen Evidence Lab for cutting-edge open-source human rights investigations. https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2019/12/amnesty-international-updates-citizen-evidence-lab-for-cutting-edge-open-source-human-rights-investigations/
  5. Ananny, M., & Crawford, K. (2018). Seeing without knowing: Limitations of the transparency ideal and its application to algorithmic accountability. New Media & Society, 20(3), 973-989. https://doi.org/10.1177/1461444816676645
  6. Andrejevic, M. (2004). The work of watching one another: Lateral surveillance, risk, and governance. Surveillance & Society, 2(4), 479-497.
  7. Baier, A. (1986). Trust and antitrust. Ethics, 96(2), 231-260. https://doi.org/10.1086/292745
  8. Bakir, V. (2010). Sousveillance, media and strategic political communication: Iraq, USA, UK. Continuum.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İletişim Sosyolojisi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

25 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

30 Haziran 2026

Kabul Tarihi

19 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 20

Kaynak Göster

APA
Çelebi, E. (2026). Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 191-209. https://doi.org/10.21733/ibad.1982874
AMA
1.Çelebi E. Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık. IBAD. 2026;(20):191-209. doi:10.21733/ibad.1982874
Chicago
Çelebi, Erdi. 2026. “Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık”. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, sy 20: 191-209. https://doi.org/10.21733/ibad.1982874.
EndNote
Çelebi E (01 Ağustos 2026) Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi 20 191–209.
IEEE
[1]E. Çelebi, “Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık”, IBAD, sy 20, ss. 191–209, Ağu. 2026, doi: 10.21733/ibad.1982874.
ISNAD
Çelebi, Erdi. “Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık”. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi. 20 (01 Ağustos 2026): 191-209. https://doi.org/10.21733/ibad.1982874.
JAMA
1.Çelebi E. Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık. IBAD. 2026;:191–209.
MLA
Çelebi, Erdi. “Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık”. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, sy 20, Ağustos 2026, ss. 191-09, doi:10.21733/ibad.1982874.
Vancouver
1.Erdi Çelebi. Dijital Gözetimden Tersine Gözetime: Toplumsal Güven, Yurttaş Kanıtı ve Hesap Verebilir Kamusal Açıklık. IBAD. 01 Ağustos 2026;(20):191-209. doi:10.21733/ibad.1982874