Sporun gücüyle geleceğe yön vermek: Üniversite öğrencilerinin liderlik yönelimleri ve kariyer adanmışlığı üzerine bir inceleme

Öz

Bu araştırmanın spor bilimleri öğrencilerin liderlik yönelimleri ve proaktif kariyer adanmışlık düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenerek, liderlik yönelimleri ile proaktif kariyer adanmışlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmaya Selçuk Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde öğrenim gören 289 öğrenci katılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak demografik bilgi formu, “Çok Yönlü Liderlik Yönelimleri Ölçeği (ÇYLYÖ)” ve “Proaktif Kariyer Adanmışlığı Davranışları Ölçeği” kullanılmıştır. Veri analizine geçilmeden önce normallik analizi yapılmış ve verilerin normal dağılıma sahip olduğu için parametrik testlerden t- testi ve pearson korelasyon analizi yapılmıştır. Verilerin iç tutarlılık değerlerini belirlemek için Cronbah’s Alpha analizi uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 24.00 paket programı kullanılmıştır. Bu araştırma için Selçuk Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulundan onay alınmıştır. Sonuç olarak; Sonuç olarak, cinsiyetin ve yaşın liderlik yönelimi ve proaktif kariyer adanmışlık davranışı üzerinde bir etkisinin olmadığı, lisanslı spor yapanların liderlik yönelim düzeyleri ve kariyer adanmışlık davranışlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, spor türü ile liderlik yönelimi ve kariyer adanmışlığı arasında anlamlı farklılık bulunmazken, spor yaşı ile liderlik yönelimi ve kariyer adanmışlığı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki bulunmuştur. Son olarak, liderlik yönelimi ile proaktif kariyer adanmışlık davranışları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Liderlik
• liderlik yönelimleri
• kariyer adanmışlığı
• spor

Directing the future with the power of sport: A study on leadership orientations and career dedication of university students

Abstract

The aim of this research is to examine the relationship between leadership orientations and proactive career dedication levels of sport sciences students by examining their leadership orientations and proactive career dedication levels in terms of different variables. Relational research model, one of the quantitative research methods, was used in the study. A total of 289 students studying at Selçuk University Faculty of Sport Sciences participated in the study. Demographic information form, “Multifaceted Leadership Orientations Scale (MLAS)” and “Proactive Career Dedication Behaviours Scale” were used as data collection tools. Before the data analysis, normality analysis was performed and since the data had normal distribution, t-test and Pearson correlation analysis were performed from parametric tests. Cronbah's Alpha analysis was applied to determine the internal consistency values of the data. SPSS 24.00 package programme was used for data analysis. Approval for this study was obtained from Selcuk University, Faculty of Sport Sciences, Non-Interventional Clinical Research Ethics Committee. As a result, it was determined that gender and age had no effect on leadership orientation and proactive career dedication, and that the leadership orientation levels and career dedication behaviours of licensed sportsmen were higher. In addition, while there was no significant difference between sport type and leadership orientation and career dedication, there was a significant positive relationship between sport age and leadership orientation and career behaviour. Finally, a significant positive relationship was found between leadership orientation and proactive career dedication behaviours.

Keywords

• Leadership
• leadership orientations
• career dedication
• sport

Kaynakça

1. Akçakanat, T., & Uzunbacak, H. H. (2017). Proaktif kişiliğin politik beceri üzerindeki etkisi. Business & Management Studies: An International Journal, 5(3), 786–807. https://doi.org/10.15295/bmij.v5i3.177
2. Alpar, R. (2013). Uygulamalı çok değişkenli istatistiksel yöntemler. Detay Yayıncılık.
3. Arraya, M. (2022). The relationship between the distinctive capabilities system, learning orientation, leadership, and performance. European Journal of Management Studies, 27(2), 205–227. https://doi.org/10.1108/EJMS-11-2021-0109
4. Arslan, H., & Uslu, B. (2014). Öğretmen adaylarının liderlik yönelimlerinin incelenmesi. International Journal of Educational Research, 5(1), 42–60. https://doi.org/10.19160/e-ijer.69648
5. Avcı, U., & Topaloğlu, C. (2009). Hiyerarşik kademelere göre liderlik davranışlarını algılama farklılıkları: Otel çalışanları üzerinde bir araştırma. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 1(1), 1–20. [URL doğrulanmalı]
6. Aydın, R. (2016). Beden eğitimi ve spor yüksekokullarında eğitim gören bireysel ve takım sporlarıyla uğraşan öğrencilerin liderlik özelliklerinin karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bartın Üniversitesi.
7. Bolman, L. G., & Deal, T. E. (2017). Reframing organizations: Artistry, choice, and leadership (6th ed.). Jossey-Bass.
8. Büyüköztürk, Ş., Çakmak Kılıç, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.

9. Caymaz, E., Erenel, F., & Gürer, B. (2013). Liderlik karizması, adanmışlık ve gruba aidiyetin gönüllü çalışma performansına etkileri: AKUT Arama Kurtarma Derneği örneği. International Journal of Human Sciences, 10(1), 129–147. https://www.j-humansciences.com/index.php/IJHS/article/view/2311
10. Cengiz, R., & Güllü, S. (2018). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin liderlik yönelimleri ve fiziksel saygı düzeylerinin incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(4), 94–108. https://doi.org/10.31680/gaunjss.474908
11. Cevahircioğlu, B., & Çakıcı, H. A. (2022). Sporcuların karakter özelliklerine göre liderlik yönelimlerinin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(2), 688–701. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1118583
12. Chalip, L. (2006). Toward a distinctive sport management discipline. Journal of Sport Management, 20(1), 1–21. https://doi.org/10.1123/jsm.20.1.1
13. Chen, J., & Zhang, X. (2023). The impact of career calling on higher vocational nursing students’ learning engagement: The mediating roles of career adaptability and career commitment. Frontiers in Psychology, 14, Article 1111842. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1111842
14. Christensen, L. B., Johnson, B. R., & Turner, L. A. (2015). Araştırma yöntemleri: Desen ve analiz (A. Aypay, Çev. Ed.). Anı Yayıncılık.
15. Cotterill, S. T. (2013). Team psychology in sports: Theory and practice. Routledge.
16. Delice, M. (2014). Liderlik eğitiminin öğrencilerin liderlik tutumlarına etkilerinin incelenmesi. Türk İdare Dergisi, 478, 235–261.
17. Dereceli, Ç., Dereceli, E., & Yıldız, T. (2023). Spor yapan ve spor yapmayan spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin kişisel uyum düzeyleri ile liderlik yönelimlerinin karşılaştırılması. Uluslararası Dağcılık ve Tırmanış Dergisi, 6(2), 38–51. https://doi.org/10.36415/dagcilik.1359180
18. Dumangöz, P. D. (2024). Spor yönetimi bağlamında görev ve ilişki yönelimli liderlik davranışları ile iletişimde çözüm odaklılık ilişkisinin incelenmesi. The Online Journal of Recreation and Sports, 13(3), 299–309. https://doi.org/10.22282/tojras.1481665
19. Durgut, A. İ., & Günay, G. Y. (2020). Etik liderlik, işe adanmışlık ve yönetsel yaratıcılık arasındaki ilişki: Yapı malzemeleri sektöründe bir uygulama. Journal of Organizational Behavior Review, 2(2), 149–171. [URL doğrulanmalı]
20. Dursun, E., & Göksel, A. (2022). Öğrencilerin liderlik yönelimlerinin incelenmesi (Spor bilimleri fakültesi örneği). Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 111–123. https://doi.org/10.33468/sbsebd.275
21. Dursun, M., & Günay, M. (2024). Investigation of the relationship between leadership orientations, emotional intelligence levels, and decision-making styles of manager candidates. Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(2).
22. Dursun, M., & Tozoğlu, E. (2024). Öğretmen adaylarının mental iyi oluş ve kariyer adanmışlık düzeyleri arasındaki ilişki. Herkes için Spor ve Rekreasyon Dergisi, 6(3), 254–261. https://doi.org/10.56639/jsar.1527399
23. Dursun, M., Arı, Ç., Kocamaz Adaş, S., & Ulun, C. (2019). Spor örgütlerinde çalışan bireylerin lider kavramına ilişkin metaforik algıları. İçinde Spor bilimleri alanında araştırma makaleleri (ss. 199–214). Gece Akademi.
24. Dursun, M., Günay, M., & Yenel, İ. F. (2019). Çok yönlü liderlik yönelimleri ölçeği (ÇYLYÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 2(2), 333–347. https://doi.org/10.33712/mana.596370
25. Dursun, M., Tozoğlu, E., & Kan, E. (2024). Öğretmen adaylarının proaktif kişilik düzeyleri ile liderlik yönelimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 29(4), 258–266. https://doi.org/10.53434/gbesbd.1516065
26. Efekan, H. (2007). Kara Harp Okulu olimpik spor branşlarında yapılan bireysel sporlar ile takım sporlarının Harbiyelilerin liderlik özelliklerine sağladığı etkilerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
27. Eren, E. (2006). Örgütsel davranış ve yönetim psikolojisi. Beta Basım Yayım Dağıtım.
28. Gravetter, F. J., & Forzano, L.-A. B. (2012). Research methods for the behavioral sciences (4th ed.). Wadsworth.
29. Güler, B., Dursun, M., & Günay, M. (2020). Spor lisesi öğrencilerinin liderlik yönelimlerinin incelenmesi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 576–587. [URL doğrulanmalı]
30. Hall, D. T. (1994). Career development. Dartmouth Publishing.
31. Hamarat, M. (2010). Liderlik ve liderlik davranışı: Polis okulunda bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
32. Hirschi, A. (2014). Hope as a resource for self-directed career management: Investigating mediating effects on proactive career behaviors and life and job satisfaction. Journal of Happiness Studies, 15(4), 1495–1512. https://doi.org/10.1007/s10902-013-9488-x
33. Hirschi, A., & Freund, P. A. (2014). Career engagement: Investigating intra-individual predictors of weekly fluctuations in proactive career behaviors. The Career Development Quarterly, 62(1), 5–20. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2014.00066.x
34. Hirschi, A., Freund, P. A., & Herrmann, A. (2014). The career engagement scale: Development and validation of a measure of proactive career behaviors. Journal of Career Assessment, 22(4), 575–594. https://doi.org/10.1177/1069072713514819
35. Hirschi, A., Lee, B., Porfeli, E. J., & Vondracek, F. W. (2013). Proactive motivation and engagement in career behaviors: Investigating direct, mediated, and moderated effects. Journal of Vocational Behavior, 83(1), 31–40. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2013.02.003
36. Ilgın, H. (2024). Dönüştürücü liderlik ile işe adanmışlık arasındaki ilişkide lider-üye etkileşiminin aracılık rolü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Kültür Üniversitesi.
37. Joo, M. T. H., Hee, T. F., & Piaw, C. Y. (2014). Leadership orientations of an educational leader in a private university in Malaysia. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 114, 681–686. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.12.767
38. Kalfa, M. (2019). Yönetim ve spor. İçinde Z. F. Dinç (Ed.), Spor bilimleri araştırmaları. Akademisyen Kitabevi.
39. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayıncılık.
40. Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayıncılık.
41. Kellett, P. (1999). Organisational leadership: Lessons from professional coaches. Sport Management Review, 2(2), 150–171. https://doi.org/10.1016/S1441-3523(99)70094-X
42. Kiriş, V. (2018). 11. ve 12. sınıf öğrencilerinin sosyal beceri düzeylerinin liderlik özelliklerine etkisinin spor yapma durumu açısından incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi.
43. Küçük, V., & Koç, H. (2004). Psiko-sosyal gelişim süreci içerisinde insan ve spor ilişkisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9. [URL doğrulanmalı]
44. Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (1994). Toward a unifying social cognitive theory of career and academic interest, choice, and performance. Journal of Vocational Behavior, 45(1), 79–122. https://doi.org/10.1006/jvbe.1994.1027
45. McEwan, D., & Beauchamp, M. R. (2014). Teamwork in sport: A theoretical and integrative review. International Review of Sport and Exercise Psychology, 7(1), 229–250. https://doi.org/10.1080/1750984X.2014.932423
46. Mujtaba, B. G., & Isomura, K. (2012). Examining the Japanese leadership orientations and their changes. Leadership & Organization Development Journal, 33(4), 401–420. https://doi.org/10.1108/01437731211229322
47. Muslu, A., & Temur, A. (2021). Proaktif kariyer adanmışlığı davranışları ölçeğinin Türkçeye uyarlama ve doğrulayıcı faktör analizi çalışması. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 15–28. https://doi.org/10.17336/igusbd.681944
48. Özan, M., Güneş, N., & Güneş, Ö. C. (2023). Algılanan sorumlu liderlik, öğretmenlerin kariyer tatmini ve işe adanmışlık arasındaki ilişki. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(2), 485–495. https://uleder.com/index.php/uleder/article/view/186
49. Özbezek, B. D. (2022). Hizmetkâr liderlik ve işe adanmışlık: Psikolojik güçlendirmenin aracılık rolü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 17(2), 584–602. [URL doğrulanmalı]
50. Özdamar, K. (2002). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi: Cilt 1. Güvenirlik ve soru analizi (4. baskı). Etam AŞ.
51. Özdenk, S. (2015). Bireysel ve takım sporuyla uğraşan sporcular ile spor yapmayan bireylerin duygusal zekâ ve liderlik özelliklerinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
52. Özmusul, M. (2018). Okul yönetiminde karar sürecine öğrenci, veli ve personelin katılması: Paylaşımcı liderlik bakımından bir analiz. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 1(2), 94–103.
53. Öztürk, K. E. (2017). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin liderlik yönelimleri ve özgüven davranışlarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi.
54. Presbitero, A. (2015). Proactivity in career development of employees: The roles of proactive personality and cognitive complexity. Career Development International, 20(5), 525–538. https://doi.org/10.1108/CDI-03-2015-0043
55. Roddy, T. (2010). Frame analysis of the self-perceived leadership orientations of headmasters of the Independent Schools Association of the Southwest, Southern Association of Independent Schools, and the Association of Independent Schools of Greater Washington member schools [Doktora tezi, University of San Diego]. ProQuest Dissertations & Theses.
56. Seibert, S. E., Kraimer, M. L., & Crant, J. M. (2001). What do proactive people do? A longitudinal model linking proactive personality and career success. Personnel Psychology, 54(4), 845–874. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2001.tb00234.x
57. Semiz, H. (2011). Ortaöğretim öğrencilerinde sporun liderlik üzerine etkisi (Hendek örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
58. Sharma, S. K., & Akram, U. (2024). Assessing subjective career success: The role of career commitment, career resilience and self-efficacy: Evidence from the hospitality industry. International Journal of Quality and Service Sciences, 16(1), 44–62. https://doi.org/10.1108/IJQSS-02-2023-0022
59. Siyahtaş, A., Çavuşoğlu, S. B., & Kantar, A. N. (2023). Spor gönüllülerinin motivasyonları ile kariyer gelecekleri ve adanmışlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Araştırmaları Dergisi, 15(1), 49–63. https://doi.org/10.55929/besad.1243177
60. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı (M. Baloğlu, Çev.). Nobel Yayın Dağıtım.
61. Tozoğlu, E., & Dursun, M. (2020). Spor bilimlerinde bilimsel araştırma süreci. İçinde Ö. Gökmen (Ed.), Spor & bilim. Efe Akademi Yayınevi.
62. Tunç, E., & Tunç, M. F. (2022). Rehber öğretmenler ile psikolojik danışman adaylarının kariyer adanmışlıkları ve kariyer kararı pişmanlıkları. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 5(2), 34–50. https://doi.org/10.58501/kpdd.1108991
63. Turhal, S. N., Tutkun, E., & Çelik, A. (2019). Spor yöneticisi adaylarının liderlik yönelimleri ve sosyal zekâ düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(4), 193–202. https://doi.org/10.33689/spormetre.744157
64. Ulun, C. (2023). Spor Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin kariyer kararlılığı düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Spor Bilimleri Öğrenci Çalışmaları, 5(2), 106–115.
65. Yalçın, E. (2019). Duygusal zekâ ile işe adanmışlık arasındaki ilişki: Kuşaklar bağlamında bankacılık sektöründe bir çalışma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
66. Zhu, D., Kim, P. B., Milne, S., & Park, I. J. (2024). How does the career commitment of hospitality employees change across career stages? A multilevel investigation into occupational self-efficacy and family support. International Journal of Hospitality Management, 120, Article 103748. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2024.103748