SMAR’ın yapay zekâ kullanım politikası, akademik yayın süreçlerinde üretken yapay zekâ ve yapay zekâ destekli araçların şeffaf, etik ve sorumlu biçimde kullanımına ilişkin esasları belirlemektedir. Bu kapsamda yazarların, hakemlerin ve editörlerin sorumlulukları, zorunlu beyan yükümlülükleri, gizlilik ilkeleri ve politika ihlallerine ilişkin uygulamalar açıklanmaktadır.
1. Yazarlar Tarafından Yapay Zekâ Kullanımı
SMAR, akademik çalışmaların hazırlanması ve yayımlanması süreçlerinde üretken yapay zekâ ve yapay zekâ destekli araçların kullanımında şeffaflık, insan sorumluluğu ve araştırma bütünlüğü ilkelerini esas almaktadır.
Üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli araçlar yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez. Yazarlık; çalışmanın bilimsel içeriği, doğruluğu, özgünlüğü ve bütünlüğü için hesap verebilir olmayı gerektirir ve bu sorumluluk yalnızca insanlar tarafından üstlenilebilir.
Yapay zekâ araçları, yazarların bilimsel muhakemesinin, eleştirel değerlendirmesinin, yorumunun veya özgün akademik katkısının yerine geçecek şekilde kullanılamaz. Yazarlar, yapay zekâ destekli araçlardan yararlandıkları durumlarda bu araçların ürettiği veya önerdiği içeriğin doğruluğunu, bütünlüğünü, kaynaklarını, özgünlüğünü ve etik uygunluğunu kontrol etmekle yükümlüdür. Yapay zekâ araçlarının ürettiği yanlış, eksik, yanıltıcı veya uydurma içeriklerden nihai olarak yazarlar sorumludur.
SMAR’a gönderilen her çalışma, yapay zekâ kullanımına ilişkin bir Yapay Zekâ Kullanım Beyanı içermelidir. Yazarlar, üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli araçlardan herhangi bir amaçla yararlanıp yararlanmadıklarını bu beyan altında açıkça belirtmekle yükümlüdür. İmla, yazım, dilbilgisi, noktalama, çeviri, biçimlendirme, metin düzenleme, yeniden yazma, özetleme, içerik üretme veya benzeri amaçlarla gerçekleştirilen kullanımlar da dâhil olmak üzere yapay zekâ destekli araçların her türlü kullanımı beyan edilmelidir.
Yapay zekâ veya yapay zekâ destekli bir araç kullanılmışsa beyanda kullanılan aracın veya hizmetin adı, uygulanabilir olduğu durumlarda model ve/veya sürüm bilgisi, kullanım amacı ve kullanımın kapsamı belirtilmelidir. Çalışmanın hazırlanması veya araştırmanın yürütülmesi sürecinde herhangi bir üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli araç kullanılmamışsa bu durum da açıkça beyan edilmelidir.
Yapay zekâ veya yapay zekâ destekli araçların araştırma tasarımı, kod geliştirme, veri üretimi, veri işleme, veri analizi, kodlama, sınıflandırma, modelleme veya araştırmanın diğer yöntemsel aşamalarında kullanılması durumunda, bu kullanım ayrıca Yöntem bölümünde çalışmanın bilimsel olarak değerlendirilebilmesini ve gerektiğinde tekrarlanabilmesini sağlayacak yeterli ayrıntıyla açıklanmalıdır.
Yapay zekâ araçları araştırma verilerini, bulguları, sonuçları, kaynakları veya diğer bilimsel içerikleri uydurmak, değiştirmek, çarpıtmak ya da gerçekte bulunmayan bilimsel kanıtlar oluşturmak amacıyla kullanılamaz.
Üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli araçlar yazar veya bilimsel kaynak olarak gösterilemez ve bu araçlara bilimsel kaynak olarak atıf yapılamaz. Yapay zekâ araçlarının ürettiği veya önerdiği kaynakların, atıfların, verilerin ve bilimsel iddiaların gerçekliğini ve doğruluğunu bağımsız olarak kontrol etmek yazarların sorumluluğundadır.
Yazarlar, yapay zekâ araçlarını kullanırken kişisel verilerin, gizli bilgilerin, fikrî mülkiyet haklarının ve üçüncü taraflara ait içeriklerin korunmasından sorumludur.
2. Hakemler Tarafından Yapay Zekâ Kullanımı
Hakemlik sürecindeki makaleler ve bu makalelere ilişkin değerlendirme materyalleri gizli belge niteliğindedir. Hakemler, değerlendirmek üzere kendilerine gönderilen yayımlanmamış bir makalenin tamamını veya herhangi bir bölümünü, şekillerini, tablolarını, ek dosyalarını ya da makaleye ilişkin gizli bilgileri üçüncü taraf üretken yapay zekâ sistemlerine yükleyemez veya bu sistemlerle paylaşamaz.
Hakemlik raporunun bilimsel değerlendirme içeriği üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli sistemlere devredilemez. Hakem görüşleri, ilgili hakemin kendi uzmanlığını, eleştirel değerlendirmesini ve akademik muhakemesini yansıtmalıdır. Yapay zekâ araçları hakemin bilimsel değerlendirmesinin yerine geçemez ve hakem, sunduğu raporun tamamından sorumludur.
Hakemler, makaleye veya hakemlik sürecine ilişkin herhangi bir gizli bilgi paylaşılmaması koşuluyla, yalnızca kendi hazırladıkları hakem raporunun dilini veya anlatımını iyileştirmek amacıyla yapay zekâ destekli araçlardan yararlanabilir. Böyle bir kullanımın bulunması durumunda kullanılan araç ve kullanım amacı editöre açıklanmalıdır.
3. Editörler Tarafından Yapay Zekâ Kullanımı
Editörler, değerlendirme sürecindeki makalelerin, yazar bilgilerinin, hakem kimliklerinin ve raporlarının, editoryal yazışmaların ve diğer gizli belgelerin gizliliğini korumakla yükümlüdür. Bu içerikler üçüncü taraf üretken yapay zekâ sistemlerine yüklenemez veya bu sistemlerle paylaşılamaz.
Bir çalışmanın bilimsel niteliği, özgünlüğü, derginin amaç ve kapsamına uygunluğu, yöntemsel yeterliliği veya etik durumu ile kabul, revizyon ya da ret kararına ilişkin bilimsel ve editoryal değerlendirmeler yapay zekâ sistemlerine devredilemez. Yapay zekâ araçları editörün bağımsız değerlendirmesinin veya nihai karar verme sorumluluğunun yerine geçemez.
Editörler, gizli makale veya hakemlik bilgilerini paylaşmamak koşuluyla, editoryal yazışmaların dilinin veya anlatımının iyileştirilmesi gibi destekleyici işlemlerde yapay zekâ araçlarından yararlanabilir. Bununla birlikte nihai editoryal değerlendirme, karar ve yazarlara iletilen kararın içeriği ilgili editörün sorumluluğundadır.
4. Beyan Yükümlülüğü ve Politika İhlalleri
Yapay zekâ kullanımına ilişkin beyanın sunulmaması, eksik veya yanıltıcı biçimde sunulması ya da kullanılan yapay zekâ araçlarının ve kullanım kapsamının gerçeğe aykırı biçimde açıklanması SMAR’ın araştırma ve yayın etiği ilkeleri kapsamında değerlendirilir.
Yapay zekâ araçlarının veri, kaynak, atıf, bulgu, analiz, görsel veya diğer bilimsel içerikleri uydurmak, değiştirmek, çarpıtmak veya yanıltıcı biçimde üretmek amacıyla kullanılması araştırma ve yayın etiği ihlali olarak değerlendirilebilir.
Bir çalışmada yapay zekâ kullanımına ilişkin otomatik tespit araçlarından elde edilen sonuçlar tek başına politika ihlalinin kanıtı olarak değerlendirilmez. Şüpheli durumlar editoryal inceleme kapsamında ele alınır ve gerekli görülmesi hâlinde yazarlardan açıklama, ek bilgi veya destekleyici belge talep edilebilir.
Politikaya aykırı kullanımın değerlendirme sürecinde tespit edilmesi durumunda, ihlalin niteliği ve ağırlığı dikkate alınarak yazardan açıklama veya düzeltme istenebilir, değerlendirme süreci durdurulabilir veya çalışma reddedilebilir. İhlalin yayımdan sonra tespit edilmesi hâlinde ise gerekli durumlarda SMAR’ın düzeltme, endişe bildirimi veya geri çekme süreçleri uygulanabilir.
Örnek Yapay Zekâ Kullanım Beyanı
Yapay zekâ kullanılmışsa:
“Bu çalışmanın hazırlanması ve/veya araştırmanın yürütülmesi sürecinde yazar(lar), [araç/hizmet adı, uygulanabilir ise model ve/veya sürüm] aracını [kullanım amacı] amacıyla [kullanım kapsamı veya bölümü] kapsamında kullanmıştır. Yapay zekâ destekli aracın ürettiği çıktılar yazar(lar) tarafından gözden geçirilmiş, doğrulanmış ve gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Çalışmanın bilimsel içeriği, doğruluğu, özgünlüğü ve bütünlüğüne ilişkin tüm sorumluluk yazarlara aittir.”
Yapay zekâ kullanılmamışsa:
“Bu çalışmanın hazırlanması ve araştırmanın yürütülmesi sürecinde herhangi bir üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli araç kullanılmamıştır.”