Göçmen Ebeveynlerin Eğitim Sürecine Katılım Deneyimleri: Nitel Bir Analiz

Öz

Bu araştırma, Türkiye'de ikamet eden göçmen ebeveynlerin çocuklarının eğitim süreçlerine katılım deneyimlerini, karşılaştıkları engelleri ve bu sürece ilişkin beklentilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Göç hareketlerinin artışıyla birlikte Türkiye eğitim sisteminin çok kültürlü bir yapıya dönüşmesi, göçmen öğrencilerin akademik ve sosyal uyumunda ebeveyn katılımının kritik önemini vurgulamaktadır. Çalışma fenomenolojik desen çerçevesinde yürütülmüş olup, Düzce ilinde ikamet eden Suriye, Afganistan, İran ve Irak kökenli 12 göçmen ebeveynle yarı yapılandırılmış görüşmeler şeklinde gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, göçmen ebeveynlerin çocuklarının eğitimine yüksek değer atfettiklerini ve sürece etkin katılım iradesi taşıdıklarını göstermektedir. Buna karşın dil bariyerleri, bilgi yetersizlikleri, ekonomik zorluklar ve toplumsal önyargılar bu katılımı önemli ölçüde sınırlamaktadır. Dil eksikliği öğretmenler ve okul idaresiyle iletişimi güçleştirirken, bilgi eksikliği eğitim sürecine aidiyet duygusunu zayıflatmaktadır. Uzun çalışma saatleri ve ekonomik koşullar fiziksel katılımı engellerken, toplumsal dışlanma velilerin okul ortamına yönelik mesafeli tutum geliştirmesine yol açmaktadır. Araştırma sonuçları, dil destek programlarının yaygınlaştırılması, bilgilendirme faaliyetlerinin yoğunlaştırılması, kapsayıcı okul politikalarının hayata geçirilmesi ve esnek iletişim mekanizmalarının kurulması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, göçmen ebeveynlerin eğitim süreçlerine aktif katılımını teşvik edecek politika ve uygulamalara teorik ve pratik katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çok Kültürlü Eğitim
• Ebeveyn Katılımı
• Eğitim Süreci
• Göçmen Ebeveynler.

Immigrant Parents Experiences of Participation in the Education Process: A Qualitative Analysis

Öz

This research aims to examine the experiences of immigrant parents residing in Türkiye regarding their children's participation in the education process, the obstacles they face, and their expectations regarding this process. The transformation of the Turkish education system into a multicultural structure with the increase in migration movements highlights the critical importance of parental participation in the academic and social integration of immigrant students. The study was conducted within a phenomenological framework, through semi-structured interviews with 12 immigrant parents of Syrian, Afghan, Iranian, and Iraqi origin residing in Düzce province. The data obtained were analyzed using thematic analysis. The findings show that immigrant parents highly value their children's education and have a willingness to actively participate in the process. However, language barriers, lack of information, economic difficulties, and social prejudices significantly limit this participation. Language deficiencies hinder communication with teachers and school administration, while a lack of information weakens the sense of belonging to the educational process. Long working hours and economic conditions prevent physical participation, while social exclusion leads parents to develop a distant attitude towards the school environment. The research findings highlight the need to expand language support programs, intensify awareness campaigns, implement inclusive school policies, and establish flexible communication mechanisms. This study aims to provide theoretical and practical contributions to policies and practices that will encourage the active participation of immigrant parents in the education process.

Anahtar Kelimeler

• Educational Process
• Migrant Parents
• Multicultural Education
• Parental İnvolvement

Kaynakça

1. Aguayo, D., ve Dorner, L. M. (2017). Assessing Spanish-speaking immigrant parents’ perceptions of climate at a New Language Immersion School: A critical analysis using “Thinking with Theory.” Education Policy Analysis Archives, 25, 112. https://doi.org/10.14507/epaa.25.2862
2. Akgün, A. (2023). Türkiye’deki göçmen çocuklarin eğitim sorunlari konusunda tarihsel bir çerçeve. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 27(2), 395-406. https://izlik.org/JA99JW24AK
3. Akman, Y. (2020). Öğretmenlerin mülteci öğrencilere yönelik tutumlari ile çokkültürlü eğitim algılari arasindaki ilişkinin incelenmesi. Pamukkale University Journal of Education, 49, 247. https://doi.org/10.9779/pauefd.442061
4. Akman, Y. ve Akman, G. İ. (2017). Öğretmenlerin çokkültürlü eğitim tutumunun sosyal zekâ algısına göre incelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 34. https://doi.org/10.19126/suje.306954
5. Altunay, E., ve Dede, M. (2019). Göçmen öğrencilerin eğitim süreci açısından okullar arası işbirliğine ilişkin okul yöneticilerinin görüşleri. Ege Eğitim Dergisi, 20(1), 127-144. https://doi.org/10.12984/egeefd.474018
6. Antony‐Newman, M. (2018). Parental involvement of immigrant parents: a meta-synthesis. Educational Review, 71(3), 362. https://doi.org/10.1080/00131911.2017.1423278
7. Aydeniz, S., ve Sarıkaya, B. (2021). Göçmen çocukların eğitiminde yaşanan sorunlar ve çözüm önerilerine ilişkin öğretmen görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 385-404. https://doi.org/10.37669/milliegitim.959700
8. Blanchard, S., and Muller, C. (2014). Gatekeepers of the American Dream: How teachers’ perceptions shape the academic outcomes of immigrant and language-minority students. Social Science Research, 51, 262. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2014.10.003

9. Ceylan Çapar, M., ve Ceylan, M. (2022). Durum çalışması ve olgubilim desenlerinin karşılaştırılması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 295-312. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227359
10. Çelebi, M., ve Çopur, K. D. (2019). Öğrencilerin okula yönelik tutumlari ile ailenin sosyoekonomik yapısı arasındaki ilişkinin belirlenmesi: Niğde İli örneği. Opus Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 1. https://doi.org/10.26466/opus.590974
11. Chan, Y. W., and Gao, X. (2014). Pre-service English teachers’ perceptions of newly arrived children from Mainland China. Journal of Education for Teaching International Research and Pedagogy, 40(2), 140. https://doi.org/10.1080/02607476.2013.869966
12. Daniels, D. (2017). Initiating a different story about immigrant Somali parents’ support of their primary school children’s education. South African Journal of Childhood Education, 7(1), 8. https://doi.org/10.4102/sajce.v7i1.461
13. Dartan, M., Ersoy, İ. S., Şirin, N. A., ve Deniz, P. (2023). Marmara Üniversitesi’ndeki Suriyeli öğrencilerin pandemi döneminde uygulanan hibrit eğitimde yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Marmara Üniversitesi Avrupa Araştırmaları Enstitüsü Avrupa Araştırmaları Dergisi, 31(1), 1-36. https://doi.org/10.29228/mjes.439
14. Dere, İ., ve Demirci, E. (2023). Türkiye’de göçmen öğrencilerin eğitimde karşılaştıkları sorunlar. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11(INCSOS VIII Özel Sayısı), 108-135. https://doi.org/10.20304/humanitas.1239654
15. Dumancı, V., ve Gür, C. (2022). Türkiye’de göç, entegrasyon ve eğitim hakkına erişim üzerine bir değerlendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 10(1), 29-44. https://izlik.org/JA92AH36NL
16. Düzen, N., ve Memduhoğlu, H. B. (2023). İki dilli çocukların yaşadığı bölgelerde çalışan ilkokul öğretmenlerinin karşılaştıkları zorluklar ve buna dair çözüm önerileri. YaşadıkçaEğitim, 37(1), 65. https://doi.org/10.33308/26674874.2023371530
17. Erdoğan, Ç., ve Demirkasımoğlu, N. (2010). Ailelerin eğitim sürecine katılımına ilişkin öğretmen ve yönetici görüşleri.Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 3(3), 399-431. https://izlik.org/JA69ZW46PX
18. Eren, Z. (2019). Yönetici ve öğretmen görüşlerine göre göçmen çocukların eğitim sorunları ve çözüm önerileri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 213-234. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.43815-476805
19. Erol, S. İ. (2016). Küresel bir sorun olarak demografik dönüşüm: Nedenleri, etkileri ve alınması gereken önlemler. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 37, 75-123. https://izlik.org/JA52WF49AT
20. Ertem, H. Y., ve Gökalp, Y. (2020). Velilerin okul iklimi ve veli katılımı algılarnın velilerin eğitim durumu ve çocuklarının öğrenim kademesine göre incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(1), 78-91. https://izlik.org/JA39JT35CJ
21. Eskici, M. (2019). Turkish background families live in germany and education: in term of families, students, teachers. Educational Research and Reviews, 14(6), 206-216. https://doi.org/10.5897/ERR2019.3703
22. Falcón, I. G., González, M. J. A., Berzosa-Ramos, I., and Dusi, P. (2022). I do the best i can: The role of immigrant parents in their children’s educational inclusion. Frontiers in Education, 7. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.1006026
23. Fidan, M. S., ve Taş, A. (2023). Türkiye’de geçici koruma statüsünde yaşayan Suriyeli sığınmacıların eğitim sorunları. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 137-156. https://izlik.org/JA89SN64XR
24. Guo, Y. (2006). Why didn’t they show up? Rethinking ESL parent involvement in k-12 education. TESL Canada Journal, 24(1), 80. https://doi.org/10.18806/tesl.v24i1.29
25. Güler, A. (2021). Göç olgusunun çok boyutlu etkileri ve Türkiye’ye yansımaları. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2), 218. https://doi.org/10.53306/klujfeas.943416
26. Güler, H. (2020). Göç ve entegrasyon: Türkiye’de ‘‘uyum’’ ama nasıl? KAÜİİBFD, 11(Ek Sayı 1), 245-268. https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2020.ek1.012
27. Güllü, İ. (2015). Yeni çocuk sosyolojisi bağlamında Almanya’daki göçmen Türk çocuklarının dini toplumsallaşması, Sosyoloji Divanı 3(6), 85–105.
28. Haan, M. de. (2011). The reconstruction of parenting after migration: a perspective from cultural translation. Human Development, 54(6), 376. https://doi.org/10.1159/000334119
29. Hartas, Dimitra. (2014). Family policy and the capability approach to parents’ and children’s well-being. 10.1057/9781137319555_9.
30. Isik‐Ercan, Z. (2018). Rethinking “Parent Involvement”: Perspectives of immigrant and refugee parents. Occasional Paper Series, 2018(39). https://doi.org/10.58295/2375-3668.1178
31. Ismail, A.A. (2018). Immigrant children, educational performance and public policy: a capability approach. Int. Migration & Integration 20, 717–734 (2019). https://doi.org/10.1007/s12134-018-0630-9
32. Koçyiğit, E., ve Şimşek, H. (2019). Kapsayıcı eğitim bağlamında Türkiye’de ortaöğretim programlarında çokkültürlülüğün izleri. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 75-90. https://izlik.org/JA79YC38TA
33. Kutlu Abu, N., ve Kaymaz, Z. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin aile katılımına yönelik görüşlerinin derinlemesine incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 54, 156-183. https://doi.org/10.21764/maeuefd.580721
34. Machaka, R., Barley, R., Serrant, L., Furness, P., and Dunham, M. (2021). Parenting among Settled Migrants from Southern Africa: A Qualitative Evidence Synthesis. Journal of Child and Family Studies, 30(9), 2264. https://doi.org/10.1007/s10826-021-02013-2
35. Marschall, MJ, Shah, PR, and Donato, K. (2012), parental involvement policy in established and new migrant destinations*. Journal of Social Sciences, 93: 130-151. https://doi.org/10.1111/j.1540-6237.2011.00833.x
36. Nacar, D., ve Ünsal, S. (2022). Okul yöneticilerinin Suriyeli mülteci velilerle yaşadıkları sorunlar sorunların nedenleri ve çözüm önerileri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(3), 1243-1256. https://izlik.org/JA35HK42NB
37. Podadera, M. del C. M., and Jiménez, A. J. G. (2023). Teachers’ perceptions of immigrant students and families: a qualitative study. Sustainability, 15(16), 12632. https://doi.org/10.3390/su151612632
38. Ruiz-de-Velasco, J., Fix, M., and Clewell, B. C. (2000). Overlooked and Underserved: Immigrant students in u.s. secondary schools.
39. Sims, Margaret and Omaji, Alice. (2014). Migration and Parenting: A pilot study*. Journal of Family Studies. 5. 84-96. 10.5172/jfs.5.1.84.
40. Sözer, A. (2019). Göç, toplumsal uyum ve aidiyet. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(28), 418-431. https://doi.org/10.35675/befdergi.643948
41. Şahin, H. (2020). Göç olgusu, mülteci çocukların eğitimi ve Suriyeli mülteci çocukların Türk eğitim sistemine entegrasyonu süreci. International Journal Of Turkish Literature Culture Education, 9, 377. https://doi.org/10.7884/teke.4745
42. Şengönül, T. (2019). Anne-baba ilgisinin çocukların okul başarısı üzerindeki etkisi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 268-292. https://doi.org/10,18026/cbayarsos.549463
43. Şengönül, T. (2022). A review of the relationship between parental involvement and children’s academic achievement and the role of family socioeconomic status in this relationship. Pegem Journal of Education and Instruction, 12(2), 32-57. https://doi.org/10.47750/pegegog.12.02.04
44. Tanrıkulu, F. (2018). Suriye krizi sonrası Türkiye’deki sığınmacılaın ve göçmenlerin eğitimi: Geçmiş, bugün ve gelecek perspektifleri. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 2585. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.450208
45. Temur, M., ve Özalp, M. T. (2022). Sınıf öğretmenlerinin penceresinden göçmen öğrencilerin sorunlarına bir bakış. Maarif Mektepleri Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 110-141. https://doi.org/10.46762/mamulebd.1210547
46. Turney, K., and Kao, G. (2009). Barriers to school involvement: are immigrant parents disadvantaged? The Journal of Educational Research, 102(4), 257. https://doi.org/10.3200/joer.102.4.257-271
47. Tümkaya, S., ve Yeşiloğlu, F. (2021). İlkokul eğitiminde aile katılımına ve engellerine ilişkin öğretmen ve veli görüşleri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30(3), 155-169. https://doi.org/10.35379/cusosbil.942173
48. Uslu, F., ve Demir, E. (2023). Nitel bir veri toplama tekniği: Derinlemesine görüşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 289-299. https://doi.org/10. 32600/huefd.1184085
49. Ünsal, Y., ve Baskan, G. (2021). The problems of teachers who have immigrant students in their classes and solutions. Journal of Computer and Education Research, 9(17), 199-224. https://doi.org/10.18009/jcer.838228
50. Yenen, E.T. ve Ulucan, P. (2020). Uzman görüşleri doğrultusunda Türkiye de yaşayan mülteci çocukların sorunlarına yönelik çözüm önerileri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10(1), 292. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.632175
51. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları.
52. Zengin, M., ve Akdemir, Ö. A. (2020). Teachers’ views on parent involvement for refugee children’s education. Journal of Computer and Education Research, 8(15), 75. https://doi.org/10.18009/jcer.649547