Sınıf Öğretmenlerinin Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hazırlarken Karşılaştıkları Güçlükler ile Yeterlik Algıları Arasındaki İlişki

Öz

Bu araştırma, sınıf öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlama sürecinde karşılaştıkları güçlükler ile yeterlik algıları arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Bu araştırmada nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma küme örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen ve Van ili merkez ilçelerinde bulunan ilkokullarda görev yapan 335 sınıf öğretmeniyle yürütülmüştür. Araştırmada veri toplama araçları olarak “Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hazırlamada Karşılaşılan Güçlükleri Belirleme Ölçeği” ve “Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Öğretmen Yeterlik Ölçeği” kullanılmıştır. Araştırmada verilerin analizinde; betimsel istatistikler (ortalama standart sapma), Pearson Çarpım Momentler Korelasyon Katsayısı ve basamaklı regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, sınıf öğretmenlerinin BEP hazırlarken genel olarak orta düzeyde güçlük yaşadıkları, BEP’e ilişkin yeterlik algılarının ise düşük olduğu tespit edilmiştir. Sınıf öğretmenlerinin BEP hazırlarken karşılaştıkları güçlükler ile yeterlik algıları arasında orta düzeyde, negatif yönlü ve anlamlı bir ilişkinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuç sınıf öğretmenlerinin BEP’e ilişkin yeterlik algıları artıkça BEP hazırlarken karşılaştıkları güçlüklerin azaldığını göstermektedir. Ayrıca, sınıf öğretmenlerinin BEP yeterlik algıları, BEP hazırlama sürecindeki güçlüklerin önemli bir yordayıcısıdır. BEP’in özel gereksinimli bireylerin eğitim öğretim sürecindeki önemi düşünüldüğünde, sınıf öğretmenlerine BEP hazırlamaya yönelik destek verilmesi, BEP hazırlanırken tüm paydaşların sürece daha fazla dâhil edilmesi önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Bireyselleştirilmiş eğitim programı
• özel eğitim
• yeterlik algısı.

The Relationship between Challenges Encountered by Primary School Teachers in Preparing Individualized Education Programs and Their Efficacy Perceptions

Öz

This study examines the relationship between the difficulties primary school teachers encounter when preparing Individualized Education Programs (IEPs) and their self-efficacy perceptions regarding IEPs. The study employed a correlational survey design, a quantitative research design. The study group consisted of 335 primary school teachers in the central districts of Van, selected using cluster sampling. Data were collected using the “Scale for Identifying Difficulties Encountered in Preparing Individualized Education Programs” and the “Individualized Education Program Teacher Self-Efficacy Scale.” The study used descriptive statistics (mean and standard deviation), the Pearson product-moment correlation coefficient, and stepwise regression analysis to analyze the data. The findings revealed that, in general, primary school teachers experienced moderate difficulty preparing IEPs, whereas their self-efficacy regarding IEPs was low. A moderate, negative, and statistically significant relationship was found between the difficulties primary school teachers encountered in preparing IEPs and their perceptions of self-efficacy regarding IEPs. This finding indicates that as primary school teachers’ perceptions of self-efficacy regarding IEPs increase, the difficulties they experience in preparing IEPs decrease. Furthermore, primary school teachers’ perceptions of self-efficacy regarding IEPs were found to be a significant predictor of the difficulties encountered in the IEP preparation process. Given the importance of IEPs in the educational process for individuals with special educational needs, it is recommended that primary school teachers receive support in preparing IEPs and that all stakeholders be more actively involved in the IEP preparation process.

Anahtar Kelimeler

• Individualized educational program
• special education
• self-efficacy

Kaynakça

1. Adıgüzel, S., Kizir, M. ve Eratay, E. (2017) Ağır ve çoklu yetersizliği olan bireylerle çalışan özel eğitim öğretmenlerinin yaşadıkları sorunların belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 18(1), 45-59.
2. Akdemir, O. D. (2015). Kaynaştırma sınıflarına devam eden işitme engeli olan öğrencilere ve sınıf öğretmenlerine sağlanan özel eğitim hizmetlerinin belirlenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
3. Akkın, A. (2019). Öğretmenlerin bireyselleştirilmiş eğitim programlarının geliştirilmesi uygulanması ve değerlendirilmesinde yaşadığı güçlüklerin belirlenmesi ve çözüm önerileri [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
4. Akkoyunoğlu, Ö. (2019). Müzik öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlamada karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi ve kaynaştırma uygulamalarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
5. Avcıoğlu, H. (2012). Rehberlik ve araştırma merkez (RAM) müdürlerinin tanılama, yerleştirme-izleme, bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) geliştirme ve kaynaştırma uygulamasında karşılaşılan sorunlara ilişkin algıları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(3), 2009-2031.
6. Bafra, T., L. ve Kargın, T (2009). Sınıf öğretmenleri, rehber öğretmenler ve rehberlik araştırma merkezi çalışanlarının bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama sürecine ilişkin tutumları ve bu süreçte karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 9(4), 33-72.
7. Batık, M. V. ve Gözüm, A. I. (2020). Sınıf öğretmenlerinin BEP hazırlama ilişkin görüşleri. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 8(1), 59-75.
8. Berkant, H. G. ve Atılgan, G. (2017). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Eğitim Yansımaları, 1(1), 13-25.

9. Bingöl, İ. (2024). Sınıf öğretmenlerinin ve branş öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama sürecinde karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi.
10. Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
11. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, K. E., Akgün, E. Ö., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
12. Camadan, F. (2012). Sınıf öğretmenleri ve sınıf öğretmeni adaylarının kaynaştırma eğitimine ve BEP hazırlamaya ilişkin öz-yeterliklerinin belirlenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(39), 128-138.
13. Cankaya, Ö. ve Korkmaz, İ. (2012). İlköğretim 1. kademede kaynaştırma eğitimi uygulamalarının sınıf öğretmenlerinin görüşlerine göre değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi. 13(1). 1-16.
14. Carswell, E. M. (2020). Teaching exceptional kids: Exploring professional development, teacher efficacy, and differentiating instruction for elementary students with individualized education plans [Doctoral dissertation]. The Johns Hopkins University.
15. Cavkaytar, A. (2021). Özel eğitime gereksinim duyan çocuklar ve özel eğitim (ed. İbrahim Halil Diken). Özel eğitime gereksinimi olan öğrenciler ve özel eğitim. Pegem Akademi.
16. Concepcion, R. M., Abaya, D. O., & Magaya, A. D. K. (2025). Bridging knowledge and practice: Special education teachers’ role in individualized education plan Development. Journal of Education, Learning, and Management, 2(1), 92-99.
17. Çıkılı, Y., Gönen, A., Bağcı, Ö. A. ve Kaynar, H. (2020). Özel eğitim alanında görev yapan öğretmenlerin bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlama konusunda yaşadıkları güçlükler. OPUS International Journal of Society Researches, 15(1), 5121-5148.
18. Çıngı, H. (1994). Örnekleme kuramı. Hacettepe Üniversitesi Basımevi.
19. Çuhadar, Y. (2006). İlköğretim 1-5 sınıflarda kaynaştırma eğitimine tabi olan öğrenciler için bireyselleştirilmiş eğitim programlarının hazırlanması, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi ile ilgili olarak sınıf öğretmenleri ve yöneticilerin görüşlerinin belirlenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Karaelmas Üniversitesi.
20. Diken, İ. H. ve Batu, S. (2021). Kaynaştırmaya giriş. İ. H. Diken (Ed.), İlköğretimde Kaynaştırma içinde. Pegem Akademi.
21. Fidan, E. (2022). Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ve bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlamasına yönelik öz yeterliklerinin incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Bülent Ecevit Üniversitesi.
22. Fu, W., Lu, S., Xiao, F., & Wang, M. (2020). A social-cultural analysis of the individual education plan practice in special education schools in China. International Journal of Developmental Disabilities, 66(1), 54–66.
23. Güleryüz, B. (2014). Sınıf öğretmenlerinin ve sınıf öğretmeni adaylarının kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşlerinin belirlenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Karaelmas Üniversitesi.
24. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis. Pearson.
25. Ifrocha, T., Subiyantoro, S., & Santosa, E. B. (2026). Teachers’ perceptions and competencies in implementing individualized education program in inclusive primary schools. DWIJA CENDEKIA: Jurnal Riset Pedagogik, 10(1), 56-67.
26. İlik, Ş.Ş. (2015). Bireyselleştirilmiş eğitim programı eğitiminin. kaynaştırma öğretmenlerinin BEP yeterliliklerine etkisi [Yayımlanmış doktora tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
27. İlik, Ş.Ş. ve Sarı, H. (2018). Öğretmenler için bireyselleştirilmiş eğitim programı yeterlik ölçeği (ÖBEPYÖ): Ölçek geliştirme çalışması. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 1467-1483.
28. Karakış, H. (2023). Ortaokul öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimindeki yeterlilik düzeyleri ile bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama ve uygulama süreçlerinin incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
29. Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Akademi.
30. Kargın, T. (2007). Eğitsel değerlendirme ve bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama süreci. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8(1), 1-13.
31. Kargın, T. (2021). Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlama ve öğretimin bireyselleştirilmesi. İ. H. Diken (Ed.), Özel eğitime gereksinimi olan öğrenciler ve özel eğitim içinde. Pegem Akademi.
32. Kayıran, K. B. ve Özyurt, M. (2020). Sınıf öğretmenlerinin özel alan yeterliklerini kazanma durumlarının öğretmenlik eğitimlerine ve mesleki deneyimlerine göre incelenmesi. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 10(1), 337-363.
33. Kılıç, B. N. G. (2024). Kaynaştırma öğrencisi bulunan beden eğitimim ve spor dersi öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlamaya (BEP) ilişkin öz yeterlikleri [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi.
34. Koca, K. (2022). İlköğretim öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama yeterlilikleri ve uygulama sürecine ilişkin görüşlerinin incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
35. Kozikoğlu, İ. ve Albayrak, E. N. (2022). Teachers’ attitudes and the challenges they experience concerning individualized education program (IEP): A mixed method study. Participatory Educational Research, 9(1), 98–115.
36. Kuyumcu, Z. (2011). Bireyselleştirilmiş eğitim planı (BEP) geliştirilmesi ve uygulanması sürecinde öğretmenlerin yaşadıkları sorunlar ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
37. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Sayı: 30471.
38. Mangongon, F. A. A. (2022). Challenges encountered by special educators: Inputs for the improvement of the individualized education program. AIDE Interdisciplinary Research Journal, 2, 136-150.
39. Öztürk, C. Ç. (2009). Eğitim uygulama okuluna devam eden zihinsel engelli öğrencilerin öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı hakkında görüşlerin belirlenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
40. Öztürk, C. Ç. ve Eratay, E. (2010). Eğitim uygulama okuluna devam eden zihin engelli öğrencilerin öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı hakkında görüşlerinin belirlenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 10(2), 145-159.
41. Pektaş, H. (2008). Özel eğitim programlarından ve faklı programlardan mezun öğretmenlerin bireyselleştirilmiş eğitim programı kullanma durumlarının saptanması [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
42. Rashid, S. M. M., & Wong, M. T. (2023). Challenges of implementing the individualized education plan (IEP) for special needs children with learning disabilities: Systematic literature review (SLR). International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 22(1), 15-34.
43. Sacks, L. H., & Halder, S. (2017). Challenges in implementation of individualized educational plan (IEPs): Perspectives from India and the United States of America. Indian Journal of Health and Wellbeing, 8(9), 958–965.
44. Sanderson, K. A., & Goldman, S. E. (2021). Understanding the Characteristics and Predictors of Student Involvement in IEP Meetings. The Journal of Special Education. The Journal of Special Education 1–11. Hammill Institute on Disabilities.
45. Scruggs, T., & Mastropieri, M. A. (1996). Teacher Perceptions of Mainstreaming/Inclusion 1958-1995: A Research Synthesis. Exceptional Chidren, 63, 59-74.
46. Söğüt, D. A. ve Deniz. S. (2018). Sınıf öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlamada karşılaştıkları güçlükler ve kaynaştırma uygulamalarına ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 423-443.
47. Şahbaz, Ü. ve Güder, O. (2022). Özel gereksinimli öğrencisi olan sınıf öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlamadaki yeterlikleri. Trakya Eğitim Dergisi. 12(2). 1133-1149.
48. Thompson, A. (2010). Barriers to Iindividualized education planning in the Appalachian of Ohio [Unpublished master’s thesis]. Ohio University.
49. Timuralp, T. ve Akbayır, Z. (2023). Kaynaştırma uygulamaları ve BEP hazırlama konusunda öğretmen yeterlilikleri. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 9(33), 46-53.
50. Yıldız, A. (2022). Bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama sürecinde öğretmen yeterlikleri: Bir değerlendirme. Eğitim ve Toplum Dergisi 30(3), 123-140.
51. Yılmaz. M. F. (2013). Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının (BEP) uygulanmasında ilköğretim kurumlarında görev yapan yöneticilerin karşılaştıkları engellerin incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
52. Yılmaz, E. ve Batu, E. S. (2016). Farklı branştan ilkokul öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı, yasal düzenlemeler ve kaynaştırma uygulamaları hakkındaki görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(3), 247-268.
53. Yücetürk, A. (2022). Sınıf öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı BEP yeterlikleri ile tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Dicle Üniversitesi.
54. Zeybek, Ö. (2015). İlköğretim okullarındaki İngilizce öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarına ilişkin görüş ve önerileri [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.