Araştırma Makalesi

Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme

Sayı: 1 26 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme

Öz

1991 yılında bağımsızlığını ilan eden Azerbaycan'da millî kimlik inşası; post-Sovyet dönemin entelektüel, kurumsal ve siyasal dönüşüm süreçlerinin en stratejik alanlarından biri olmuştur. 70 yıl boyunca etkili olan Marksist-Leninist tarihyazımı paradigmasının çözülmesi, Azerbaycan tarihçiliğinde önemli bir ideolojik ve metodolojik boşluk meydana getirmiştir. Bu boşluk, etnik temelli Türkçülük ile coğrafi ve siyasal aidiyeti merkeze alan Azerbaycancılık yaklaşımları arasında yeni kuramsal tartışmaların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu çalışmanın amacı, bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin nasıl kurgulandığını, meşrulaştırıldığını ve zaman içinde hangi yönlerde dönüştüğünü önde gelen tarihçilerin yaklaşımları üzerinden analitik bir çerçevede değerlendirmektir. Nitel araştırma desenine dayanan çalışmada doküman incelemesi ve tarihyazımı söylem analizi kullanılmıştır. Veri kaynağını, Azerbaycan Türkçesi, Rusça, Türkçe ve İngilizce literatürden derlenen birincil ve ikincil nitelikteki metinler oluşturmuştur. Bu kapsamda Sovyet tarihyazımından epistemolojik kopuş; etnogenez, kadimlik ve süreklilik tartışmaları, modern uluslaşma sürecinin akademik ve ideolojik boyutları, egemenliğin tarihselleştirilmesi, resmî tarih söylemi ve kurumsal tarihyazımı çerçevesinde, akademik ve kurumsal aidiyetleri ile paradigmatik temsiliyetleri gözetilerek belirlenen on Azerbaycan Türkü tarihçinin temel eserleri, kuramsal yaklaşımları ve metodolojik yönelimleri beş tematik katman dâhilinde incelenmiştir. Elde edilen bulgular, bağımsızlık sonrası Azerbaycan tarihyazımının homojen ve tek merkezli bir yapıdan ziyade, akademik üretim ile siyasal söylem arasında şekillenen çok boyutlu bir tartışma alanı olduğunu göstermektedir; Türkçülük ile Azerbaycancılık arasında ara konumlar da belirginleşmiştir. Sonuç olarak çağdaş Azerbaycan tarihyazımında etnik köken merkezli tartışmaların yerini, devlet geleneği, toprak bütünlüğü ve jeopolitik meşruiyeti önceleyen daha pragmatik ve kapsayıcı bir Azerbaycancılık üst kimlik sentezine bıraktığı; bununla birlikte eleştirel entelektüel tarihçilik ve arşiv temelli diplomatik okumaların resmî anlatıya alternatif yorumlar eklemeyi sürdürdüğü görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Azerbaycan tarih yazımı, post-Sovyet tarih yazımı, millî kimlik, Türkçülük, Azerbaycancılık

Etik Beyan

Bu çalışma bütünüyle basılı ve dijital ortamlarda kamusal erişime açık akademik metinlerin incelenmesine dayandığından etik kurul onayı gerektirmemektedir. Makale, tüm etik ve telif hakkı kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

  1. Achugar, M. (2017). Critical discourse analysis and history. In J. Flowerdew & J. E. Richardson (Eds.), The Routledge handbook of critical discourse analysis (pp. 298-311). Routledge.
  2. Ağasıoğlu, F. (2000). Azər xalqı. Ağrıdağ.
  3. Ağasıoğlu, F. (2014). Azərbaycan türklərinin islamaqədər tarixi (I. Bitik): Tarixi qaynaqlar. Ağrıdağ Neşriyyatı.
  4. Ağasıoğlu, F. (2019). Azərbaycan türklərinin islamaqədər tarixi (III. Bitik): Ön Asiyada qədim türk dövlətləri. Ötüken Neşriyat.
  5. Ağasıoğlu, F. (2022). Azərbaycan türklərinin islamaqədər tarixi (IV.-IX. Bitik) (6 vols.). Ağrıdağ Neşriyyatı.
  6. Alekperov, A. (2016). Etnogenz azerbaydzhantsev: Uroki Igrara Aliyeva [The ethnogenesis of the Azerbaijanis: The lessons of İqrar Əliyev]. Avestatalysh.com. https://avestatalysh.com/2016/08/11/этногенз-азербайджанцев-уроки-играр/
  7. Altstadt, A. L. (1992). The Azerbaijani Turks: Power and identity under Russian rule. Hoover Institution Press.
  8. Altstadt, A. L. (2016). The politics of culture in Soviet Azerbaijan, 1920-1940. Routledge.
  9. Anderson, B. (1991). Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism (Rev. ed.). Verso.
  10. APA.az. (2025, September 26). Sattar Khan, Khiyabani, or Pishevari: Whose side was history on? https://en.apa.az/south-azerbaijan/sattar-khan-khiyabani-or-pishevari-whose-side-was-history-on-research-478932

Kaynak Göster

APA
Yakar, S., & Hayta, N. (2026). Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme. Turkish History Education Journal, 1, 317-336. https://doi.org/10.17497/tuhed.1973983
AMA
1.Yakar S, Hayta N. Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme. TUHED. 2026;(1):317-336. doi:10.17497/tuhed.1973983
Chicago
Yakar, Selen, ve Necdet Hayta. 2026. “Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme”. Turkish History Education Journal, sy 1: 317-36. https://doi.org/10.17497/tuhed.1973983.
EndNote
Yakar S, Hayta N (01 Eylül 2026) Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme. Turkish History Education Journal 1 317–336.
IEEE
[1]S. Yakar ve N. Hayta, “Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme”, TUHED, sy 1, ss. 317–336, Eyl. 2026, doi: 10.17497/tuhed.1973983.
ISNAD
Yakar, Selen - Hayta, Necdet. “Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme”. Turkish History Education Journal. 1 (01 Eylül 2026): 317-336. https://doi.org/10.17497/tuhed.1973983.
JAMA
1.Yakar S, Hayta N. Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme. TUHED. 2026;:317–336.
MLA
Yakar, Selen, ve Necdet Hayta. “Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme”. Turkish History Education Journal, sy 1, Eylül 2026, ss. 317-36, doi:10.17497/tuhed.1973983.
Vancouver
1.Selen Yakar, Necdet Hayta. Bağımsız Azerbaycan tarihyazımında millî kimliğin temel unsurları: Azerbaycan Türkü tarihçilerin yaklaşımları üzerine bir değerlendirme. TUHED. 01 Eylül 2026;(1):317-36. doi:10.17497/tuhed.1973983