Bilimsel dergilerin yayın sürecine dahil olan tüm paydaşların (yazarlar, okuyucular, araştırmacılar, yayıncılar, hakemler ve editörler) etik standartlara uyması çok önemlidir. Turkish History Education Journal (TUHED), araştırma ve yayın etiğiyle ilgili hem ulusal hem de uluslararası yönergelere sıkı bir şekilde bağlıdır. Dergimiz yayın sürecinde, Basın Kanunu,¹ Fikri ve Sanat Eserleri Kanunu,² Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi³ ve Türkiye Editörler Çalıştayı kararlarına⁴ uymaktadır. Ayrıca, TUHED, Yayın Etiği Komitesi (COPE),⁵ Açık Erişim Dergileri Dizini (DOAJ)⁶ ve Budapeşte Açık Erişim Girişimi (BOAI)⁷ tarafından belirlenen Uluslararası Etik Yayıncılık İlkelerini benimsemiştir.

Yayın etiği ve yayın suistimali beyanı esas olarak COPE'un Temel Uygulamalarına dayanmaktadır. Buna göre, TUHED dergisi, insan denekler ve hayvanlar kullanılarak yapılan etik araştırma uygulamaları, yayın onayı, gizli verilerin işlenmesi ve etik iş ve pazarlama uygulamalarını ele alan etik gözetim politikalarını uygular. Dergi, dikkatine sunulan tüm suiistimal iddialarını ele almak için açık bir sürece sahiptir. Suiistimal iddialarını, yayın öncesinde ve sonrasında ciddiyetle ele alır.

Dergi Uygulamaları

• Yazarlık ve Katkıda Bulunma: TUHED, yazarlık ve katkıda bulunma gereklilikleri hakkında net politikalara sahiptir. Bu politika kapsamında, çok yazarlı çalışmaların yazarlarının, makalenin sonunda bir katkı beyanı eklemesi gerekmektedir. Bu politikalar, çalışmaya kimin ve hangi sıfatla katkıda bulunduğu konusunda şeffaflık sağlar ve olası anlaşmazlıkların yönetilmesi için süreçler içerir.
• Çıkar Çatışması: Derginin çıkar çatışmalarıyla ilgili net tanımları vardır. Yayın öncesinde veya sonrasında belirlenen yazarlar, hakemler, editörler ve yayıncılar için çıkar çatışmalarını ele almak için süreçlere sahiptir.
• Şikayet ve İtiraz Hakkı: TUHED, dergiye, yayıncısına, çalışanlarına veya yayın kuruluna yönelik şikayetleri ele almak için açıkça tanımlanmış bir sürece sahiptir.
• Veri Kullanılabilirliği ve Tekrarlanabilirlik: TUHED, COPE tarafından belirlenen veri kullanılabilirliği ve tekrarlanabilirlik ilkelerini desteklemektedir. Sonuç olarak, yazarlardan, araştırmalarının tekrarlanabilirliğini kolaylaştırmak için doğru ve kapsamlı veri, yöntem ve materyalleri sunmaları istenir. Yazarları, etik ve yasal standartlara bağlı kalarak verilerini mümkün olduğunca açık bir şekilde erişilebilir kılmaya teşvik eder.
• Yapay Zeka Politikası: Yazarlar belli şartlar altında yapay zeka araçlarından faydalanabilirler. Bu konuda detaylı bilgi için "Üretken Yapay Zeka Kullanım Politikası" sayfamızı ziyaret ediniz.
• Fikri Mülkiyet: TUHED, telif hakkı ve yayın lisansları da dahil olmak üzere fikri mülkiyetle ilgili tüm politikaları açıkça belirtir. Yayıncılıkla ilişkili tüm maliyetler yazarlar ve okuyucular için açıktır. 
• Hakem Değerlendirmesi: Derginin hakem değerlendirme süreci şeffaf bir şekilde tanımlanmakta ve yönetilmektedir. Dergimiz ekibe yeni katılan editörler ve hakemler için eğitim sağlar. 
• Yayın Sonrası Kritik ve Düzeltmeler: TUHED, sitesinde, editöre yazılan mektuplar aracılığıyla yayın sonrası kritiğe zin verir. Yayın sonrası makalelerin düzeltilmesi, revize edilmesi veya geri çekilmesi için gerekli mekanizmalara sahiptir.⁵

Dergi Bilgileri ve İş Uygulamaları

• Sahiplik ve Yönetim: TUHED'in web sitesi, derginin sahipliği ve yönetimi hakkındaki bilgileri açıkça belirtir.
• Yayın Ücretleri: TUHED, yazarlardan yayın öncesinde veya sonrasında herhangi bir ücret talep etmez. Bu durum, derginin web sitesindeki "Ücret Politikası" sayfasında açıkça belirtilmiştir.
• Diğer Gelir Kaynakları: TUHED'in herhangi bir abonelik, sponsorluk veya reklam modeli şeklinde ilave bir gelir kaynağı yoktur ve bu durum derginin web sitesinde açıkça belirtilmiştir.
• Erişim: TUHED, tüm kullanıcılar için üyelik gerektirmeden içeriğine tam ve sınırsız açık erişim sağlar. Bu durum, derginin web sitesindeki Açık Erişim Politikası sayfasında açıkça belirtilmiştir.
• Lisanslama ve Telif Hakkı: Dergi, yayınlanan içerik için telif hakkı koşullarını web sitesinde ve yayınlanan tüm makalelerde açıkça belirtir.
• Web Sitesi: TUHED, HTTPS kullanan güvenli ve iyi desteklenen bir web sitesi bulundurmaktadır. Web sitesi, yanıltıcı bilgiler içermez veya başka bir derginin sitesini, tasarımını veya logosunu kopyalamaz. Derginin amaçlarını, kapsamını, hedef kitlesini ve dikkate aldığı makale türlerini açıkça sergiler.⁵

Paydaşların Etik Sorumlulukları

a) Editörlerin Sorumlulukları

• Editörler kurulu, sunulan makalelerden hangilerinin dergide yayınlanacağına karar verme sorumluluğunu taşır. Editörler kurulu bu kararı hakemlerden ve sorumlu alan editöründen gelen olumlu geri bildirimleri değerlendirerek alır. Yayınlanmaya uygun görülen makalelerin yayınlanma zamanını belirleme yine editörler kurulunun sorumluluğundadır.
• Şeffaflık ve hesap verebilirliği sağlamak için, yayın kurulu üyelerinin, yazarlarla veya diğer üyelerle iletişim kurarken yalnızca dergi tarafından sağlanan formları ve iletişim araçlarını kullanmaları gerekmektedir.
• Yayın kurulu üyeleri, makaleleri yazarların cinsiyeti, dini inancı, etnik kökeni, vatandaşlığı, siyasi felsefesi veya çalıştığı kuruma bakılmaksızın değerlendirecektir. Karar, makalenin önemine, özgünlüğüne ve netliğine, çalışmanın geçerliliğine ve derginin kapsamına uygunluğuna dayanacaktır. Şeffaflık ilkesi uyarınca bu süreçte standart formlar kullanılır. 
• Editör ve yayın kurulu üyeleri, sunulan bir makale hakkında ilgili yazar, hakemler, potansiyel hakemler, diğer editöryal danışmanlar ve yayıncı dışında hiç kimseye bilgi ifşa etmemelidir.
• Sunulan bir makalede ifşa edilen yayınlanmamış materyaller, yazarın açık yazılı izni olmadan editör veya yayın kurulu üyeleri tarafından kendi araştırma amaçları için kullanılmayacaktır.⁵

b) Hakemlerin Sorumlulukları

• Hakem değerlendirme süreci, editör ve yayın kurulunun editöryal konularda karar vermesine yardımcı olur ve ayrıca yazarın makalenin kalitesini artırmasına da yardımcı olabilir.
• Değerlendirme için seçilen herhangi bir hakem, bir makalede sunulan araştırmayı değerlendirmek için yetersiz olduğunu düşünüyorsa veya zamanında bir değerlendirmenin mümkün olmadığını fark ederse, editöre bilgi vermeli ve değerlendirme sürecinden çekilmelidir.
• Değerlendirme için sunulan tüm makaleler gizli belgeler olarak kabul edilmelidir. Editör tarafından izin verilmedikçe başkalarıyla paylaşılmamalı veya tartışılmamalıdır.
• Değerlendirmeler tarafsız bir şekilde yapılmalıdır. Yazara yönelik kişisel saldırılar kabul edilemez. Hakemler, görüşlerini uygun argümanlarla destekleyerek açıkça ifade etmelidir.
• Hakemler, makalede bahsedilen ilgili yayınlanmış çalışmaların kaynakça listesine dahil edilmediği durumları tespit etmelidir. Diğer kaynaklardan türetilen gözlemlerin veya argümanların uygun şekilde atıfta bulunulup bulunmadığını belirtmelidirler.
• Hakemler, inceleme altındaki makale ile bildikleri diğer yayınlanmış çalışmalar arasında önemli benzerlikler veya çakışmalar varsa editörü bilgilendirecektir. Hakem değerlendirme süreci aracılığıyla elde edilen gizli bilgiler veya fikirler gizli kalmalı ve kişisel kazanç için kullanılmamalıdır.
• Hakemler, makalelerle bağlantılı herhangi bir yazar, şirket veya kurumla rekabetçi, işbirlikçi veya diğer ilişkilerden kaynaklanan çıkar çatışmaları olduğunda makaleleri değerlendirmekten kaçınmalıdır.
• Makaleler ve/veya yazarlarla ilgili gizli bilgileri korumak için, hakemler bu tür bilgileri yapay zeka (AI) araçlarına yüklemekten kaçınmalı ve inceleme süreci sırasında yapay zeka araçlarından yardım almamalıdır.⁵

c) Yazarların Sorumlulukları

• Yazar(lar) çalışmalarının TUHED’in kapsamı ile uygun ve özgün olduğundan emin olmakla yükümlüdürler. Bu kapsamda aşağda listelenen uygulamalar etik ihlali olarak kabul edilmektedir:
  - İntihal,
  - Çoğaltma (duplikasyon),
  - Hayalet veya hediye yazarlık,
  - Fabrikasyon,
  - Dilimleme,
  - Telif hakı ihlali,
  - Çıkar çatışmasının gizlenmesi,
  - Tamamen yapay zeka tarafından üretilen veya yapay zeka kullanımının açıkça belirtilmediği çalışmalar. 
• Çalışmada faydalanılan tüm eser ve şahıslara uygun şekilde atıf yapılmalıdır. Telif hakkı ihlali durumunda sorumluluk yazar(lar)a aittir.
• Üçüncü şahıslara ait ve telif hakkıyla korunan veri toplama aracı veya görseller için telif hakkı sabinin yazılı onayını almak yazar(lar)ın sorumluluğundadır.
• Yaza(lar) çalışmaya ait orijinal verileri 5 yıl süre ile saklamak ve talep edildiğinde sunmakla yükümlüdür. 
• Genel olarak, temelde aynı çalışmayı ele alan araştırma makaleleri birden fazla dergide yayınlanmamalıdır. Aynı makaleyi birden fazla dergiye göndermek etik olmayan bir yayıncılık davranışı olarak kabul edilir ve yasaktır. Başka bir yerde telif hakkı ile yayınlanmış veya şu anda yayın sürecinde olan makaleler gönderilemez. Ayrıca, TUHED tarafından incelenmekte olan makaleler, bu inceleme süreci tamamlanana kadar başka dergilere gönderilmemelidir.
• Yazarlık, rapor edilen çalışmanın tasarlanmasına, dizayn edilmesine, yürütülmesine veya yorumlanmasına önemli katkılarda bulunanlarla sınırlı olmalıdır. Önemli katkılarda bulunan herkesin ortak yazar olarak listelenmesi gerekir.
• Çok yazarlı çalışmaların yazarlarının, makalenin sonunda bir katkı beyanı eklemesi gerekmektedir. Çok yazarlı çalışmaların yazarlarının bir sorumlu yazar belirlemesi gerekmektedir. Sorumlu yazar, makale sürecini takip etmekten ve dergi ile diğer yazarlar arasındaki iletişimi kolaylaştırmaktan sorumludur. Sorumlu yazar, katkıda bulunan tüm ortak yazarların ve hiçbir ilgisiz kişinin yazar listesine dahil edilmediğinden emin olur.
• Sorumlu yazar ayrıca, tüm ortak yazarların makalenin son versiyonunu onayladığını ve yayın için sunulmasını kabul ettiğini doğrulayacaktır.
  
• Yazarlar, çalışma için aldıkları herhangi bir mali desteği açıklayan bir beyan eklemelidir.
• Yazarlar, makalelerinin sonuçlarını veya yorumunu etkilediği düşünülebilecek herhangi bir çıkar çatışmasını açıklayan bir beyan eklemelidir.
• Yazarlar, bu makaledeki metinlerin, görsellerin, grafiklerin, tabloların oluşturulmasında, verilerin analizinde ve ilgili literatürün (kaynakların) belirlenmesinde üretken yapay zeka (AI) kullanımını açıklayan bir beyan eklemelidir.
• Bir yazar, kendi yayınlanmış çalışmasında önemli bir hata veya yanlışlık keşfettiğinde, dergi editörünü veya yayıncıyı derhal bilgilendirmek ve makaleyi geri çekmek veya düzeltmek için editörle işbirliği yapmak yazarın yükümlülüğüdür.⁵

d) Yayıncının Sorumlulukları

• Editörlerin ticari çıkarların müdahalesi olmadan bağımsız kararlar almalarını destekler.
• Gerekli olduğunda editörlerle işbirliği yaparak makaleleri düzeltir veya geri çeker.
• Kötü davranış, çıkar çatışması ve etik ihlallerin ele alınmasına yönelik açık politikalar uygular.
• Yazarlık, akran değerlendirmesi ve editoryal süreçler için açık kılavuzlar oluşturur.
• Finansman kaynaklarını, çıkar çatışmalarını ve bağlantıları açıklar.
• Akran değerlendirmesi ve editoryal karar verme süreçlerinde en iyi uygulamaları teşvik eder.
• Araştırma verilerinde tekrarlanabilirliği ve şeffaflığı teşvik eder.
• Yayınlanan içeriğin uzun vadeli olarak korunmasını sağlar.
• Sürdürülebilir arşivleme çözümleri aracılığıyla içeriğe sorunsuz erişim sağlar.⁵

Referanslar:

1. Basın Kanunu

2. Fikri ve Sanat Eserleri Kanunu

3. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi

4. Türkiye Editörler Çalıştayı-4 Kararları

5. Committee on Publication Ethics (COPE), Core Practices

6. Directory of Open Access Journals (DOAJ), Principles of Transparency and best practice in scholarly publishing

7. Budapeşte Açık Erişim Girişimi (BOAI)