An Examination of the Activities in the 5th Grade Turkish Textbook Prepared According to the Maarif Education Model Based on the Revised Bloom’s Taxonomy

Öz

Turkish textbooks, which are used as the main source of mother tongue teaching in schools, are constantly renewed in the light of today's educational understanding and developments. Updates in education programmes and changing learning-teaching approaches bring the quality of these activities and which cognitive processes they should support to the agenda again. In this context, determining the extent to which the activities in the textbooks correspond to the cognitive processes in the Revised Bloom's Taxonomy is important in terms of revealing the potential of the textbooks to develop students' thinking skills. In this study, it was aimed to examine the activities in the 5th grade Turkish textbooks (Books 1 and 2) prepared according to the 2024-2025 Education Model and published by the Ministry of National Education in terms of the cognitive process dimension of the Revised Bloom's Taxonomy. Qualitative research method was used in the study; data on the activities were collected through document analysis and content analysis was used to analyse the data. The distribution of the steps in the revised Bloom's Taxonomy was presented in the form of percentage and frequency values. As a result of the study, it was found that 283 (35%) of the 798 activities were in the comprehension, 153 (19%) in the analysis, 116 (15%) in the evaluation, 105 (13%) in the application, 87 (11%) in the recall and 54 (7%) in the creation stages. When the distribution according to lower level and higher level cognitive processes was analysed, it was concluded that 475 (60%) of 798 activities were for lower level steps and 323 (40%) were for higher level cognitive steps. In the 5th grade Turkish textbooks (1st and 2nd books), it was determined that the comprehension step was the most intensively involved in both books. However, the fact that the analysing and evaluating steps are the most common after the comprehension level reveals that students frequently encounter activities that can support high-level thinking processes in textbooks. However, it is also seen that cognitive processes cannot be distributed in a balanced manner among all steps. 

Anahtar Kelimeler

• Renewed Bloom Taxonomy
• Maarif Model
• Turkish Textbook
• Activity

Maarif Modele Göre Hazırlanan 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabındaki Etkinliklerin Yenilenmiş Bloom Taksonomisine Göre İncelenmesi

Öz

Okullarda ana dili öğretiminde temel kaynak olarak kullanılan Türkçe ders kitapları, günümüzdeki eğitim anlayışı ve gelişmeler ışığında sürekli yenilenmektedir. Eğitim programlarındaki güncellemeler ve değişen öğrenme–öğretme anlayışları, bu etkinliklerin niteliğini ve hangi bilişsel süreçleri desteklemesi gerektiğini yeniden gündeme getirmektedir. Bu bağlamda ders kitaplarında yer alan etkinliklerin Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ndeki bilişsel süreçlere ne ölçüde karşılık geldiğinin belirlenmesi, kitapların öğrenci düşünme becerilerini geliştirme potansiyelini ortaya koymak açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada 2024-2025 Maarif Eğitim Modeline göre hazırlanmış ve MEB yayınları 5. Sınıf Türkçe ders kitaplarındaki (1 ve 2. Kitap) etkinliklerin Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’nin bilişsel süreç boyutu açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış; etkinliklere ilişkin veriler, doküman incelemesi yapılarak toplanmış ve verilerin çözümlenmesinde içerik analizi kullanılmıştır. Yenilenmiş Bloom Taksonomisindeki basamakların dağılımı yüzde ve frekans değerleri biçiminde sunulmuştur. Çalışmanın sonucunda İki kitabın toplamına bakıldığında 798 etkinliğin 283’ünün (%35) anlama, 153’ünün (%19) çözümleme, 116’sının (%15) değerlendirme, 105’inin (%13) uygulama, 87’sinin (%11) hatırlama ve 54’ünün (%7) yaratma basamağında yer aldığı saptanmıştır. Alt düzey ve üst düzey bilişsel süreçlere göre dağılımlarına bakıldığında ise 798 etkinliğin 475’inin (%60) alt düzey bilişsel basamaklara yönelik, 323’ünün (%40) üst düzey bilişsel basamaklara yönelik olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki (1. ve 2. kitap) etkinliklerde anlama basamağının her iki kitapta da en yoğun şekilde yer aldığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte çözümleme ve değerlendirme basamaklarının anlama düzeyinin ardından en sık görülmesi öğrencilerin üst düzey düşünme süreçlerini destekleyebilecek etkinliklerle ders kitaplarında sıkça karşılaştığını ortaya koymaktadır. Ancak bilişsel süreçlerin tüm basamaklar arasında dengeli bir şekilde dağılım göstermediği de görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yenilenmiş Bloom Taksonomisi
• Maarif Model
• Türkçe Ders Kitabı
• Etkinlik

Kaynakça

1. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom's taxonomy of educational objectives. Longman.
2. Bektaş, O., Şahin, T. G., & Şen, M. (2023). Doküman. O. Bektaş & T. G. Şahin (Ed.), Nitel araştırma süreci ve uygulamaları ss. 243–254. Asos Yayınları.
3. Birgin, O. (2016). Bloom taksonomisi. In E. Bingölbali, S. Arslan, & İ. Ö. Zembat (Eds.), Matematik eğitiminde teoriler (ss. 839–860). Ankara: Pegem Akademi.
4. Brookhart, S. M. (2010). How to assess higher-order thinking skills in your classroom. ASCD.
5. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Çevik, A., & Güneş, F. (2017). Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(2), 272–286. https://doi.org/10.16916/aded.288848
7. Demirel, Ö. (2000). Planlamadan uygulamaya öğretme sanatı Ankara: Pegem Yayıncılık.
8. Dolunay, S. K., & Savaş, Ö. (2016). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki dinleme etkinliklerinin üst düzey bilişsel beceriler açısından değerlendirilmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 12(1), 122-157.

9. Durukan, E., & Demir, E. (2017). 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe dersi öğrenci çalışma kitaplarındaki etkinliklerin Bloom’un yenilenmiş taksonomisine göre sınıflandırılması. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 6(3), 1619–1629.
10. Eroğlu, D., & Sarar Kuzu, T. (2014). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki metin altı sorularının yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Başkent University Journal of Education, 1(1), 72–80.
11. Eroğlu, D. (2019). 8. sınıf Türkçe ders kitabındaki yazma etkinliklerinin yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 315–325. https://doi.org/10.16916/aded.675304 Halis, İ. (2002). Öğretim teknolojileri ve materyal geliştirme. Nobel Yayın Dağıtım.
12. Karagöl, E., & Yeşilyurt, S. (2025). Yenilenmiş Bloom Taksonomisi ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli bağlamında 5. sınıf Türkçe ders kitabı etkinliklerinin incelenmesi. Anadolu Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(1), 45–68.
13. Karakaş Yıldırım, Ö. (2020). 8. sınıf Türkçe ders kitabındaki yazma etkinliklerinin yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 315–325. https://doi.org/10.16916/aded.675304
14. Kıyagan, H. G. (2019). 5, 6 ve 7. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre yaratıcılık açısından değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bahçeşehir Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
15. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (Çev. Ed.: S. Turan). Nobel Akademik Yayıncılık.
16. Milli Eğitim Bakanlığı (2006). Türkçe dersi öğretim programı (s. 4). Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
17. Milli Eğitim Bakanlığı (2018). Türkçe dersi öğretim programı Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
18. Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Türkçe dersi öğretim programı (ss. 10–14). Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
19. Oryaşın, U. (2021). Türkçe ders kitaplarındaki (1–8. sınıf) etkinliklerin Yenilenen Bloom sınıflandırması’nın bilişsel süreç boyutuna göre incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(3), 820–832. https://doi.org/10.16916/aded.888116
20. Sallabaş, M. E., & Yılmaz, G. (2020). Türkçe ders kitabında bulunan metin altı sorularının yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 586–596. https://doi.org/10.16916/aded.679933
21. Sarar Kuzu, T. (2013). Türkçe ders kitaplarındaki metin altı sorularının yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ndeki hatırlama ve anlama bilişsel düzeyleri açısından incelenmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 37(1), 58–76. https://doi.org/10.16916/rumelide.59468
22. Sur, E. (2022). Türkçe ders kitaplarında yer alan metin altı soruların Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(1), 430–451. https://doi.org/10.15869/itobiad.952572
23. Ulum, M. (2017). İlkokul 2, 3 ve 4. sınıf Türkçe ders ve çalışma kitaplarında yer alan etkinliklerin yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
24. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. Baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
25. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.