Examınıng of Readıng Texts In The Secondary School 5th Grade Turkısh Coursebook (2024-2025) In Terms of Intertextualıty

Öz

The concept of intertextuality refers to the situation where texts contain elements from other texts (narratives). The connections they establish increase the communicative value of the texts. Intertextual reading will open the door to different texts for the reader in the process of interpreting the meaning of the texts. This study aims to examine the reading texts in the 5th Grade Turkish Language Textbook (2024-2025), prepared according to the Turkish Century Education Model, from an intertextual perspective. In this context, the texts in the book were examined according to the intertextual relations classification created based on Aktulum's (2014) Intertextual Relations and Aktulum's (2020) Intertextuality/ Intersemiotics studies, using common related relationships (quotation, reference/ allusion, hidden quotation/ plagiarism, allusion) and derivative relationships (imitation/ parody, ironic/ humorous transformation, imitation/ pastiche) and other relationships (cliché/ stereotype, intersemiotic relations). The identified intertextual relations were interpreted. This study utilized the document analysis method, a qualitative research approach. Descriptive analysis techniques were employed to analyze the collected data. The study material consisted of texts from the Turkish language textbook prepared by the Ministry of National Education and designated for use in the 5th grade of middle school. An intertextual analysis of 24 texts in the book revealed 393 intertextual relationships. The most frequent intertextual relationship was found to be cliché/sensational expression, followed by referential/attributive and semiotic relationships. No instances of hidden quotation/plagiarism or ironic/humorous transformation were detected in any of the examined texts. It was determined that the elements of intertextuality did not show a specific distribution according to the types of texts included in the book. Furthermore, it was found that, except for the first two themes, intertextual relationships showed a similar distribution.

Anahtar Kelimeler

• İntertextual relations
• Turkish education
• Turkish course books

Ortaokul 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabındaki (2024- 2025) Okuma Metinlerinin Metinler Arasılık Açısından İncelenmesi

Öz

Metinlerin diğer metinlerden (anlatımlardan) eserler barındırması durumu metinler arasılık kavramı ile ifade edilir. Kurmuş oldukları karşılıklı bağ metinlerin iletişimsel değerini artırmaktadır. Metinler arası okuma metinlerin anlamlandırılması sürecinde okuyucuya farklı metinlerin kapsını aralayacaktır. Bu çalışmada, MEB tarafından yayımlanan ve 2024- 2025 eğitim ve öğretim yılında ilk kez okutulan Ortaokul 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki okuma metinlerinin barındırdığı metinler arasılık unsurlarının tespiti hedeflenmiştir. Bu bağlamda, kitaptaki metinler arasılık ilişkilerinden; ortak birliktelik ilişkileri (alıntı, gönderge (atıf), gizli alıntı (aşırma), anıştırma) ve türev ilişkileri (yansılama (parodi), alaycı (gülünç) dönüştürüm, öykünme (pastiş)) ile diğer ilişkiler (klişe- basmakalıp söz, göstergeler arası ilişkiler) tespit edilip yorumlanmıştır. Çalışmada, nitel araştırma yaklaşımlarından doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Toplanan verilerin analizinde betimsel analiz kullanılmıştır. Çalışmanın materyallerini, MEB tarafından hazırlanarak Ortaokul Türkçe dersi 5. sınıfta okutulması kararlaştırılan ders kitabındaki metinler oluşturmaktadır. Kitaptaki 24 metnin metinler arasılık ölçütüne göre incelenmesi sonucunda, 393 metinler arası ilişki belirlenmiştir. Metinlerde en çok başvurulan metinler arası ilişkilerin klişe- basmakalıp söz, gönderge (atıf) ve göstergeler arasılık olduğu belirlenmiştir. Metinler arasılık unsurlarının metin türlerine göre dağılımlarının ise eşitlik göstermediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Metinler arası ilişkiler
• Türkçe eğitimi
• Türkçe ders kitapları

Kaynakça

1. Akbayır, S. (2006). Cümle ve metin bilgisi. (4. Baskı). Pegem A Yayıncılık.
2. Aktulum, K. (2014). Metinlerarası ilişkiler. (1. Baskı). Kanguru Yayınları.
3. Aktulum, K. (2020). Metinlerarasılık/ göstergelerarasılık. (2. Baskı). Kanguru Yayınları
4. Akyol, H. (2003). Metinlerden anlam kurma. TÜBAR (Türklük Bilimi Araştırmaları/ Journal Of Turkology Research). 13, 49-58. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tubar/issue/16954/176997
5. Akyol, H. (2020). Metinlerarası öğretim ve anlam kurma., H. Akyol ve A. Şahin (Editörler). Türkçe öğretimi: Öğretmen adayları ve öğretmenler için içinde (ss. 183- 210). Pegem Akademi Yayınları.
6. Akyurt, G., Angın, L., Arslan, Ü., Cin, A., Dalioğlu, S., Dönmez, A., Ersal, P., Han, C., Hülür Taşin, N., İlhan, E., Kavas, M., Sayılır, S., Sayılır, T., Şener, F. (2024). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu 5. sınıf Türkçe ders kitabı. MEB Yayınları.
7. Aydın, İ., & Çinpolat, E. (2018). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki anlatı metinlerinde metinlerarası ilişkiler. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(2), 161-177. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/606671 Banguoğlu, T. (2019). Türkçenin grameri. (11. Baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
8. Bulut, F. (2018). "Metinlerarasılık" kavramının kuramsal çerçevesi. Edebi Eleştiri Dergisi, 2(1), 1-19.

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., Demirel, F. (2019). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık.
10. Coşkun, E. (2014). Türkçe öğretiminde metin bilgisi., A. Kırkkılıç ve H. Akyol (Ed.). İlköğretimde Türkçe öğretimi içinde (ss. 231- 282). Pegem Akademi Yayınları.
11. Coşkun Ögeyik, M. (2008). Metinlerarasılık ve yazın eğitimi. Anı Yayıncılık.
12. Çağatay, V. (2023). Mehmet Akif Ersoy'un Safahat'ının Türkçe eğitiminde metinler arasılık açısından incelenmesi. (Yayın No. 810182) [Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
13. Demirci, M. (2019). 5. sınıf Türkçe ders kitabında metinlerarası unsurlar ve metinlerarasılığın okuduğunu anlamaya etkisi üzerine bir inceleme. (Yayın No. 557922) [Yüksek lisans tezi, Giresun Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
14. Ekiz, T. (2002). Almanca yazan Türklerde metinlerarasılık. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
15. Göçer, A. (2022). Yazma uğraşı- yazma eğitimi. (5. Baskı). Pegem Akademi Yayınları.
16. Gökalp Alpaslan, G. G. (2006). Metinlerarası ilişkiler bağlamında cumhuriyet dönemi Türk şiirine genel bir bakış., Y. Koç, S. Sağlam ve C. Celekçi (Yayına Hazırlayanlar). Hacettepe Üniversitesi I. Türkiyat araştırmaları sempozyumu bildirileri içinde (ss. 127- 152). Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yayınları.
17. Gökalp Alpaslan, G. G. (2007). Metinlerarası ilişkiler ve Gılgamış Destanının çağdaş yorumları. Multilingual Yayınları.
18. Günay, V. D. (2003). Metin bilgisi. Multilingual Yayınları.
19. Güneş, F. (2021). Türkçe öğretimi: Yaklaşımlar ve modeller. (9. Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık. Karaağaç, G. (2019). Türkçenin dil bilgisi. (3. Baskı). Akçağ Yayınları.
20. Karatay, H. (2010). Türkçe dersi öğretim araçlarında yapılandırmacılık: Metinlerarasılık, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(14), 155-178. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mkusbed/issue/19556/208645
21. Keçik, İ., Subaşı L. (2001). Türkçe sözlü ve yazılı anlatım. C. İleri (Ed.). Anadolu Üniversitesi Yayınarı. Kılıç, U. (2020). Hayat bir masal. Martı Yayıncılık.
22. Kitiş, E. (2017). Türkçe ders kitaplarında metinlerarası okumaya yönelik bir inceleme. İdil sanat ve Dil Dergisi, 6(39), 2999–3009. https://www.idildergisi.com/makale/pdf/1512208756.pdf
23. Koçyiğit, D. (2014). Kavramların çağırdıkları/ çağrıştırdıkları: Metinlerarasılık bağlamında İstiklâl Marşı. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 3, 213-230. https://dergi.fsm.edu.tr/index.php/ia/article/view/617
24. Kolcu, S. (2017). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının metinlerarasılık niteliği üzerine bir değerlendirme. (Yayın No. 463112) [Yüksek lisans tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
25. MEB. (2006). İlköğretim Türkçe dersi (6–8. sınıflar) öğretim programı. Devlet Kitapları Müdürlüğü Basım Evi.
26. MEB. (2009). İlköğretim Türkçe dersi (1–5. sınıflar) öğretim programı ve kılavuzu. Devlet Kitapları Müdürlüğü Basım Evi.
27. MEB. (2019). Türkçe dersi öğretim programı. MEB Yayınları. http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=663
28. MEB. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/ Örnek, S. V. (2016). Türk halk bilimi. (3. Baskı). BilgeSu Yayıncılık.
29. Özdemir, E. (2004). Eleştirel okuma. (4. Baskı). Bilgi Yayınları.
30. Rızvanoğlu, E. (2019). Metinlearasılık, Hegel ve Matrix. SineFilozofi Dergisi. Özel Sayı, 127- 138. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.513624
31. Şeref, İ. (2013). Nazan Bekiroğlu’nun kurmaca eserlerinde metinlerarası ilişkiler. (Yayın No. 345298) [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
32. TDK. (2025). https://sozluk.gov.tr/
33. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (12.Baskı). Seçkin Yayınevi.