Okul Müdürlerinin Kullandıkları Güç Stillerinin Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi

Öz

Günümüz yönetim anlayışı okul yönetiminde güç kullanımının güncel bulgularla desteklenerek liderlik anlayışına katkıda bulunulmasını zorunlu hale getirmektedir. Bu araştırmada, okul müdürlerinin kullandıkları güç stilleri çeşitli demografik ve mesleki değişkenler açısından incelenmiştir. Araştırma, betimsel tarama yaklaşımı çerçevesinde nicel olarak yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini, 2020-2021 Eğitim-Öğretim yılında, Samsun ilinde görev yapan 20.581 öğretmen, örneklemini evren içerisinden basit seçkisiz örnekleme ile seçilen 502 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde, veriler ‘’Güç Tipi Ölçeği’’ ile toplanmıştır. Araştırma bulguları, okul müdürlerinin en çok kullandıkları güç stillerinin sırasıyla ödül gücü, kişilik gücü, yasal güç ve zorlayıcı güç olduğunu göstermektedir. Cinsiyet değişkenine göre kadın öğretmenlerin “kişilik’’ alt boyutu düzeyleri, erkek öğretmenlerden anlamlı düzeyde daha yüksek saptanırken, medeni durum ve yaş değişkelerine göre ise, istatistiksel açıdan anlamlı fark saptanmamıştır. Yaş değişkenine göre, 20-30 yaşın algıladığı yasal güç stilinin, 51 ve üstü yaştan anlamlı derecede yüksek olduğu, mesleki kıdem arttıkça zorlayıcı alt boyut algılarında azalma olduğu, yasal alt boyutta ise 1-5 yıl arası öğretmenlerin toplam puanlarının, 6- 10 yıl arası öğretmenlerden daha yüksek olduğu görülmüştür. Okul türü değişkeni açısından, tüm alt boyutlarda anlamlı farklar saptanmıştır. Ödüle dayalı güç stilinde ilkokul ve ortaokul öğretmenlerinin puanları, lise öğretmenlerinden yasal güç stilinde lise öğretmenlerinin puan ortalaması, ilkokul ve ortaokul öğretmenlerinden, zorlayıcı güç stilinde; lise öğretmenlerinin algılarının ilkokul ve ortaokul öğretmenlerinden daha yüksek olarak belirlenmiştir. Mezuniyet düzeyi bakımından ödül alt boyutunda, lisans mezunu öğretmenlerin lisansüstü öğretmenlerden daha düşük ortalamaya sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma bulguları okul müdürlerinin güç kaynaklarını tek yapıya dayanmadan, bütüncül biçimde kullanmaları gerektiğini göstermekte ve eğitim yöneticisi yetiştirme programlarına yönelik pratik öneriler sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma hem kuramsal bilgiye katkı sağlamakta hem de politika yapıcılar, hizmet içi eğitim programları ve okul yöneticileri için öneriler sunmaktadır. Gelecek araştırmaların; güç stillerinin öğretmen performansı, okul iklimi ve örgütsel bağlılık üzerindeki etkilerini farklı ve daha geniş örneklemlerle incelemesi literatüre yeni katkılar sağlayacaktır. 

Anahtar Kelimeler

• Okul Müdürü
• Öğretmen
• Güç Stili
• Yönetim

An Analysis of the Power Styles Used by School Principals Based on Various Variables

Öz

Contemporary management approaches require that the use of power in school administration be supported by current evidence and contribute to leadership understanding. This study examines the power styles used by school principals in relation to various demographic and professional variables. The research was conducted quantitatively using a descriptive survey model. The population consisted of 20,581 teachers working in Samsun during the 2020–2021 academic year, and the sample comprised 502 teachers selected through simple random sampling. Data were collected using the Power Type Scale. The findings show that the power styles most frequently used by school principals are reward power, personal power, legal power, and coercive power, respectively. According to gender, female teachers reported significantly higher levels in the personal sub-dimension than male teachers, whereas no statistically significant differences were found in terms of marital status and age. In terms of age, teachers aged 20–30 reported significantly higher perceptions of legal power than those aged 51 and above. As professional seniority increased, perceptions of the coercive sub-dimension decreased. In the legal sub-dimension, teachers with 1–5 years of experience had higher total scores than those with 6–10 years of experience. Significant differences were found across all sub-dimensions with respect to school type. In reward-based power, primary and middle school teachers scored higher than high school teachers. In legal power, high school teachers had higher mean scores than primary and middle school teachers. In coercive power, high school teachers reported higher perceptions than primary and middle school teachers. In terms of educational level, teachers with a bachelor’s degree had lower mean scores than those with postgraduate degrees in the reward sub-dimension. The findings indicate that school principals should use power sources in a holistic manner rather than relying on a single structure and offer practical recommendations for training programs for educational administrators. The study contributes to the literature and provides suggestions for policymakers, in-service training programs, and school administrators. Future research examining the effects of power styles on teacher performance, school climate, and organizational commitment with different and larger samples may provide further contributions to the literature.

Anahtar Kelimeler

• School Principal
• Teacher
• Power Style
• Management

Kaynakça

1. Açıkalın, A. (1995). Okul yönetimi. Pegem Yayıncılık.
2. Akyüz, A., & Kaya, A. (2015). Okul yöneticilerinin güç kullanımı ve öğretmen algıları. Eğitim ve Bilim Dergisi, 40(178), 23–40.
3. Aldağ, R. J., & Kuzuhara, L. W. (2002). Organizational behavior and management: An integrated skills approach. Thomson Learning.
4. Aslanargun, E. (2023). Eğitim yönetiminde liderlik. Pegem Akademi.
5. Bakan, Ö., Büyükbeşe, T. (2010). Örgütlerde güç ve politik davranışlar. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7(1), 146–166.
6. Bayrak, C. (2001). Örgütsel davranış. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
7. Beycioğlu, K., & Sincar, M. (2013). Eğitim örgütlerinde güç ve liderlik ilişkisi. Pegem Akademi.
8. Bolman, L. G., & Deal, T. E. (2022). Reframing organizations: Artistry, choice, and leadership (7th ed.). Wile Bursalıoğlu, Z. (2000). Okul yönetiminde yeni yapı. Pegem Yayıncılık.

9. Bursalıoğlu, Z. (2020). Eğitim Yönetiminde Teori ve Uygulama. Pegem Akademi.
10. Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi
11. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
12. Corrigan, J., & Merry, M. (2022). Principal leadership in a time of change. Frontiers in Education, 7, 897620. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.897620
13. Çelik, S., & Kılıç, M. (2024). School principals’ power bases and teacher perceptions: A comparative study. Journal of Educational Administration, 62(1), 45–62.
14. Daft, R. L. (2004). Organization theory and design (8th ed.). South-Western College Publishing.
15. Erdağ, G. (2015). Örgütlerde güç kullanımı ve etkileri. Yönetim Bilimleri Dergisi, 13(3), 105–127.
16. Erdağ, C. (2015). Yöneticilerin güç kullanımı ve çalışan bağlılığı ilişkisi. Nobel Yayınları.
17. Fidan, N., & Erden, M. (1998). Eğitime Giriş, Alkım Yayınları.
18. Foucault, M. (1982). The subject and power. Critical Inquiry, 8(4), 777–795.
19. French, J. R. P., & Raven, B. (1978). The bases of social power. In D. Cartwright (Ed.),
20. Gümüşeli, A. İ. (1996). İlköğretim okulu müdürlerinin öğretim liderliği davranışları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 2(2), 211–229.
21. Grogan, M. (Ed.). (2024). Insights in leadership in education: 2022. Frontiers Media SA.
22. Harris, A., & Jones, M. (2023). The importance of school leadership? What we know. School Leadership and Management, 43(5), 449–453. https://doi.org/10.1080/13632434.2023.2287806
23. Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2015). Eğitim yönetimi: Teori, araştırma ve uygulama (S. Turan, Çev.) (7. baskı). Pegem Akademi.
24. Huber, S. G., & Pruitt, J. (2024). Transforming education leadership through multiple approaches to develop and support school leadership. Education Sciences, 14(9), 9. https://doi.org/10.3390/educsci14090953
25. Katsikas, A. (2025). Leadership style in education: Advantages and challenges. International Electronic Journal of Elementary Education. Advance online publication.
26. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayıncılık.
27. Kaya, Y. K. (1993). Eğitim yönetimi: Kuram ve uygulama. Bilim Yayınları.
28. Kırel, Ç. (1998). Örgütlerde güç ve politika. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
29. Koçel, T. (2007). İşletme yöneticiliği. Beta Yayınları.
30. Koçel, T. (2015). İşletme yöneticiliği (16. baskı). Beta Yayınları.
31. Koşar, D. (2008). Okul müdürlerinin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin iş doyumu ve motivasyonları arasındaki ilişki (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi.
32. Kutanis, R. (2012). Örgütsel davranış, Detay Yayıncılık.
33. Leithwood, K., & Jantzi, D. (2005). A review of transformational school leadership research 1996–2005. Leadership and Policy in Schools, 4(3), 177–199.
34. McClelland, D. C. (1975). Power: The inner experience. Irvington.
35. Memduhoğlu, H., & Turhan, S. (2016). Okul yöneticilerinin güç stilleri ve öğretmen memnuniyeti. Eğitim Yönetimi Dergisi, 22(5), 210–229.
36. Mintzberg, H. (2023). Power in organizations. Routledge.
37. Northouse, P. G. (2022). Leadership: Theory and practice (9th ed.). Sage.
38. Okutan, M. (2003). Türkiye’de okul yöneticiliği ve güç kullanımı. Milli Eğitim Dergisi, 159, 45–59. Owens, R. G. (2004). Organizational behavior in education (8th ed.). Pearson.
39. Özdemir, G., & Özdemir, A. (2022). The styles of school principals’ using power sources and the relationship between principal support and citizenship behaviour (Ankara Province example). SDU International Journal of Educational Studies, 9(1), 17–28. https://doi.org/10.33710/sduijes.1083574
40. Peng, T., Wang, C., Xu, J., Dai, J., & Yu, T. (2024). Evolution and current research status of educational leadership theory: A content analysis-based study. SAGE Open, 14(3), 1–16. https://doi.org/10.1177/21582440241285763
41. Robbins, S. P. (1994). Organizational behavior, Prentice Hall.
42. Şahin, M. (2022). Eğitimde yönetici yetkinlikleri. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 340-361
43. Şahingöz, S. (2022). Leadership Styles and Power Bases Preferences of Primary School Administrators from the Perspective of Preservice Science Teachers. Kastamonu Education Journal, 30(3), 621-632.
44. Şen, E. (2015). İlişkisel tarama modeli ve uygulamaları. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(1), 1–22.
45. Şen, S. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Gazi Kitabevi.
46. Şimşek, H. (2004). Eğitimde yeni yönelimler, Nobel Yayıncılık.
47. Şişman, M. (2002). Eğitim yöneticiliğinde uzmanlık ve görev tanımları. Ankara: Pegem Akademi.
48. Taner, M. (2019). Eğitim liderliği ve okul yönetimi. İstanbul: Eğitim Yayınevi.Taymaz, H. (2019). Okul yönetimi. Pegem Akademi.
49. Tekbıyık, A. (2014). Eğitimde araştırma yöntemleri ve istatistik. Pegem Akademi.
50. Titrek, O., & Zafer, S. (2009). Okul yöneticilerinin güç kullanımı: Bir değerlendirme. Eğitim Yönetimi Araştırmaları Dergisi,15(3), 45–66.
51. Türk Dil Kurumu. (2022). Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr
52. Türkiye Maarif Modeli. (2024). Millî Eğitim Bakanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr
53. Weber, M. (2017). Economy and society. Harvard University Press.
54. Yılmaz, K., & Altınkurt, Y. (2012). Okul yöneticilerinin güç kaynakları ve öğretmen algıları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 18(2), 321–345.
55. Yukl, G. (2024). Leadership in organizations (10th ed.). Prentice Hall.