Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programında (PISA) Türkiye’deki Öğrencilerin Yeterlik Düzeylerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’nin Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) kapsamında matematik, fen ve okuma becerileri performansını incelemektir. PISA, 15 yaşındaki öğrencilerin temel bilgi ve becerilerini uluslararası ölçekte değerlendiren ve ülkelerin eğitim sistemlerinin etkinliğini karşılaştırmasına imkân sağlayan bir programdır. Türkiye, 2003’te programa katılmış olup 2022 yılına kadar yedi PISA döngüsünde süreci sürdürmüştür. Türkiye’nin 2003–2022 yılları arasındaki PISA sonuçları karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve yıllar içindeki performans değişimi araştırmacılar ile paydaşlarca izlenebilir hâle getirilmiştir. Bu çalışma, nitel araştırma yaklaşımına dayalı olarak yürütülen bir derleme çalışmasıdır. Bulgular, Türkiye’nin 2022’de matematik, fen ve okuma alanlarında tüm katılımcı ülkeler ortalamasının üzerinde, OECD ülkeleri ortalamasının ise altında kaldığını göstermektedir. Öğrencilerin çoğunluğu 1. ve 2. yeterlik düzeyinde yoğunlaşırken, 6. düzey başarı oranı %0–%1 aralığında kalmıştır. Bu durum, eğitim programı değişikliklerinin üst düzey yeterlikleri artırmada sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• PISA
• matematik okuryazarlığı
• fen okuryazarlığı
• okuma becerileri
• yeterlik

Examining the Proficiency Levels of Students in Turkey in the Programme for Enternasyonal Student Assessment (PISA)

Abstract

The aim of this study is to examine Türkiye’s performance in mathematics, science, and reading literacy within the framework of the Programme for International Student Assessment (PISA). PISA is a program that evaluates the fundamental knowledge and skills of 15-year-old students on an international scale and enables countries to compare the effectiveness of their education systems. Türkiye first participated in PISA in 2003 and continued the process through seven cycles up to 2022. Türkiye’s PISA results from 2003 to 2022 were analyzed comparatively, making it possible for researchers and stakeholders to monitor the country’s performance changes over time. The findings indicate that Türkiye, in 2022, scored above the average of all participating countries in mathematics, science, and reading, while remaining below the average of OECD member countries. The majority of students were concentrated at proficiency Levels 1 and 2, with the proportion of Level 6 students ranging between 0% and 1%. This indicates that changes in educational programs have been limited in enhancing students’ high-level competencies.

Keywords

• PISA
• Mathematical Literacy
• Scientific Literacy
• Reading Skills
• Proficiency

Kaynakça

1. Acun, S. (2022). PISA 2018 verilerinde üst biliş stratejilerin ve okuma becerilerinin matematik ve fen okuryazarlıklarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
2. Altun, K., & Yıldız, D. (2023). Yenilenmiş Bloom Taksonomisi ve PISA okuma becerileri yeterliklerine göre 8. sınıf Türkçe ders kitabı tema değerlendirme sorularının incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 24(1), 90–106. https://doi.org/10.12984/egeefd.1128483
3. Anıl, D. (2009). Uluslararası öğrenci başarılarını değerlendirme programı (PISA)’nda Türkiye’deki öğrencilerin fen bilimleri başarılarını etkileyen faktörler. Eğitim ve Bilim, 34(152), 87–100.
4. Aydoğdu İskenderoğlu, T., Erkan, İ., & Serbest, A. (2013). 2008–2013 yılları arasındaki SBS matematik sorularının PISA matematik yeterlik düzeylerine göre sınıflandırılması. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT), 4(2). https://doi.org/10.16949/turcomat.34633
5. Bajić, F., & Job, J. (2022). Data extraction of circular shaped and grid like chart images. Journal of Imaging, 8(5), 136. https://doi.org/10.3390/jimaging8050136
6. Belmes, M. G. D., & Escarlos, G. S. (2025). Beyond the scores: Exploring the educational policies and governance driving Singapore’s sustained excellence in PISA. International Journal of All Research Writings, 7(1), n.p. (8 pages). Retrieved from https://www.ijarw.com/PublishedPaper/IJARW2757.pdf
7. Bozkurt, I. (2019). Matematik okuryazarlığı konusunda yetiştirilen öğretmenlerin öğrencilerinde matematik okuryazarlığının gelişiminin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Uludağ Üniversitesi.
8. İleritürk, D., & Yavaş Kıncal, R. (2016). The review of variables related to problem solving skills in PISA 2003–2012 of Turkey. Sakarya University Journal of Education, 6(3), 40–53. https://doi.org/10.19126/suje.220179

9. Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (1998). The landscape of qualitative research: Theories and issues. Sage Publications.
10. Diker Coşkun, Y. (2013). Türkçe ders kitaplarının PISA sınavı okuma ölçütleri açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 1(26), 22–43.
11. Uluyol, Ç., & Eryılmaz, S. (2015). 21. yüzyıl becerileri ışığında FATİH projesi değerlendirmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(2), 209–229.
12. İncikabı, L., Pektaş, M., & Süle, C. (2016). Ortaöğretime geçiş sınavlarındaki matematik ve fen sorularının PISA problem çözme çerçevesine göre incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 649–662.
13. Karaçam, Z. (2013). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi, 6(1), 26–33.
14. Karataş, Z., Akıncı, M., & Karataş, İ. (2021). Ortaöğretim matematik 11. sınıf temel düzey ders kitaplarının PISA matematik yeterlik düzeylerine göre incelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 10(4), 1721–1741. https://doi.org/10.30703/cije.907833
15. Kömürcü, A. S., & Yenilmez Türkoğlu, A. (2022). Fen bilimleri ders kitaplarındaki soruların PISA’da tanımlanan fen okuryazarlığı yeterlik düzeylerine göre incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(3), 1001–1025. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2022..-1004141
16. OECD. (2022a). PISA 2022 assessment and analytical framework [Framework report]. OECD Publishing.
17. OECD. (2022b). PISA 2022 results: Volume I – Excellence and equity in education [Data report]. OECD Publishing.
18. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2022). Programme for international student assessment (PISA) 2022 results. OECD Publishing. https://www.oecd.org/pisa/
19. Öngel, B. O. (2023). Ortaokul matematik ders kitaplarının PISA matematik okuryazarlığı çerçevesine göre incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
20. Özkan, U. B. (2021). Eğitim bilimleri araştırmaları için doküman inceleme yöntemi. Pegem Akademi.
21. Özmusul, M., & Kaya, A. (2014). Türkiye'nin PISA 2009 ve 2012 sonuçlarına ilişkin karşılaştırmalı bir analiz. Journal of Europea Education, 4(1), 23–40.
22. Pehlivan, O. C., & Aslan, G. (2023). Investigation of sociocultural and socioeconomic factors affecting academic achievement: PISA 2018 Turkey sample. Kastamonu Education Journal, 31(3), 367–377. https://doi.org/10.24106/kefdergi.1331809
23. Sahlberg, P. (2023). PISA in Finland: An education miracle or an obstacle to change? Centre for Educational Policy Studies Journal. https://doi.org/10.26529/cepsj.418
24. Sönmez, D. (2025). Ortaokul 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin matematik okuryazarlığı yeterlik düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Türk Eğitim Değerlendirmeleri Dergisi, 5(2), 61–81.
25. Şaban, İ. H. (2019). Matematik ders kitapları cebir öğrenme alanındaki soruların PISA matematik yeterlik düzeylerine göre incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
26. Şirin, B., & Yıldız, A. (2020). 8. sınıf matematik ders kitabının PISA temel matematik beceri seviyelerine göre incelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 9(4), 1158–1176. https://doi.org/10.30703/cije.676100
27. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2023). PISA 2022 Türkiye raporu. Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
28. Türk, O. (2018). Ortaöğretim fizik ders kitaplarındaki ölçme ve değerlendirme etkinliklerinin karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
29. Uçak, S., & Erdem, H. H. (2020). Eğitimde yeni bir yön arayışı bağlamında “21. yüzyıl becerileri ve eğitim felsefesi”. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 76–93. https://doi.org/10.29065/usakead.690205
30. Uysal, E., & Yenilmez, K. (2011). Sekizinci sınıf öğrencilerinin matematik okuryazarlığı düzeyi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 1–15.
31. Yolsal, H. (2016). Öğrencilerin sosyo-ekonomik ve kültürel statülerinin PISA 2012 başarıları üzerindeki etkilerinin incelenmesi. Social Sciences Research Journal, 5(3), 7–27.