Gastronomic Value and Phytotherapeutic Properties of Saffron: An Evaluation of Culinary Applications

Abstract

This study aims to examine the use and value of saffron in the fields of phytotherapy, gastronomy, and tourism from a comprehensive perspective. The research is designed using review method and based on a systematic analysis of academic articles published between the years 2000-2025 and indexed in Scopus, Web of Science, Google Scholar, and TR Dizin databases. The findings indicate that saffron is utilized in phytotherapy as a supportive treatment for various health conditions, particularly gastrointestinal disorders, respiratory diseases, sleep disturbances, menstrual irregularities, and certain types of cancer. In the field of gastronomy, saffron is identified as a significant ingredient that adds flavor, color, and sensory depth to dishes across different culinary cultures. From a tourism perspective, saffron has been found to be critical factor in destination identity formation through alternative and thematic tourism, the development of local product-based experiential tourism and gastronomic tourism. By integrating saffron’s applications across multiple disciplines, the study offers a comprehensive perspective on the existing literature. The study is particularly beneficial in fostering a healthy, colorful, and flavorful food culture and enhancing the dynamic structure and functioning of the tourism sector leading to significant contributions to the industry.

Keywords

• Saffron
• Phytotherapy
• Gastronomy
• Tourism.

Safranın Gastronomik Değeri ve Fitoterapik Özellikleri: Mutfak Uygulamaları Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma safranın fitoterapi, gastronomi ve turizm alanlarındaki kullanım ve değerini kapsamlı bir bakış açısıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, derleme metodu kullanılarak oluşturulmuş olup 2000-2025 yılları arasında Scopus, Web of Science, Google Scholar ve TR Dizin veri tabanlarında yayınlanan akademik makalelerin düzenli bir şekilde incelenmesine dayanmaktadır. Elde edilen bulgular safranın fitoterapide öncelikle mide rahatsızlıkları, solunum yolu hastalıkları, uyku sorunları, adet düzensizlikleri ve bazı kanser türleri gibi farklı sağlık problemlerinin destekleyici tedavisinde yer aldığını göstermektedir. Gastronomi alanında safranın çeşitli mutfak kültürlerinde yemeklere tat, renk ve duyusal derinlik kazandıran önemli bir bileşen olarak değerlendirildiği belirlenmiştir. Turizm açısından ise safranın alternatif ve tematik turizmin bir parçası olarak destinasyon kimliği oluşturmayı, yerel ürünlere dayalı deneyim turizmi ve gastronomi turizmini teşvik eden önemli bir faktör olduğu saptanmıştır. Çalışma, safranın farklı disiplinlerdeki uygulama alanlarını bir araya getirerek kaynaklara kapsamlı bir bakış açısı sunmaktadır. Çalışmanın özellikle sağlıklı, renkli ve lezzetli bir yemek kültürü oluşturma, turizm sektörünün dinamik yapı ve işleyişinin geliştirilmesi bakımından faydalı olduğu ve sektöre önemli katkılar sağladığı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Safran
• Fitoterapi
• Gastronomi
• Turizm.

Kaynakça

1. Akay, E., Yılmaz, İ. ve Eyioğlu, U. (2023). Sumak (Rhus coriaria L.) Bitkisinin Fitoterapide Kullanımı ve Gastronomik Değeri, Jatos, 4(1): 56-65. Akın, E. (2022). Tamamlayıcı ve Geleneksel Tıp. İçinde; Haspolat, Y. K. ve Ertuğrul, S. (Editörler), Antik Dönem Grek ve Roma Tıbbında Bitkisel Tedavi (ss.1-9). İstanbul: Orient Yayınları.
2. Aksoy, N. (2022). Fitoterapiye Giriş. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri.
3. Álvarez, E., González-Hedström, D., Morán-Valero, M. I., SanJuan, R. M., Trapero, V. ve Díez-Municio, M. (2024). Evaluation of the Organoleptic Perception of a New Saffron (Crocus sativus L.) Powder as a Flavoring Substitute for Saffron Stigmas in Culinary Applications, International Journal of Gastronomy and Food Science, 35(100834): 1-7.
4. Alvarez, L., Martínez, P., & Gómez, R. (2024). Saffron: Chemical Properties and Industrial Applications in Food and Pharmaceuticals, International Journal of Culinary Science, 18(2): 101–115.
5. Amanpour, A. (2024). Saffron Applications in Semi-Industrial Food Production, Journal of Food Science and Technology, 59(4): 123–135. Amanpour, A., Soltani, M., Lipan, L., Garcia-Garví, J. M., Hernández-García, F., Carbonell-Barrachina, Á. A. ve Nadal, E. S. (2024). Comparative Study on Nutraceutical and Sensorial Characteristics of Saffron (Crocus sativus L.) Cultivated in Iran, Spain, and Türkiye, Journal of the Science of Food and Agriculture, 104: 7580-7591.
6. Andarabı, F. F. ve Tunç Hassan, A. (2017). Aromatik ve Tıbbi Bitkilerin Aile Çiftçilerinin Sosyo-Ekonomik Kalkınmasındaki Rolü: Safran Örneği, Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(1): 1-18.
7. Andarabı, S., ve Hassan, R. (2017). Saffron Applications in Culinary Arts: A Comprehensive Review, Journal of Food Science and Culinary Studies, 12(3): 45–58.
8. Arslan, M. (2016). Safranın Tarihçesi ve Kültürel Önemi. İstanbul: Baharat Yayıncılık.

9. Arslan, N. (2016). Penceremden Tıbbî Bitkiler: Safran Üzerine Düşünceler, Türkiye Tohumcular Birliği Dergisi, 20: 66-69.
10. Ayyıldız, S. ve Sarper, F. (2019). Antioksidan Baharatların Osmanlı Saray Mutfağındaki Yeri, Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1): 363-380.
11. Baghalian, K., Sheshtamand, M. S. ve Jamshidi, A. H. (2010). Genetic Variation and Heritability of Agro-Morphological and Phytochemical Traits in Iranian Saffron (Crocus sativus L.) Populations, Industrial Crops and Products, 31(2): 401-409.
12. Bakhtavari, A. S. (2010). Farklı Soğan (Korm) Boylarının ve Bitki Sıklığının Safran (Crocus sativus L.)’nın Verim ve Diğer Bazı Özellikleri Üzerine Etkisi (Doktora Tezi). Ankara: Ankara Üniversitesi.
13. Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı ve T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2024). Safran Tarımı ve Endüstrisi Fizibilite Raporu, https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr, Erişim Tarihi: 02.07.2025.
14. Baydar, H. (2016). Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Bilimi ve Teknolojisi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Yayınları.
15. Bilgin, A. (2010). Osmanlı Mutfağı ve Baharat Kültürü. İstanbul: Kültür Yayınları.
16. Bozkurt, Y. ve Kocabaş, F. (2018). Derleme Makalelerde Yöntemsel Yaklaşım, Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 14(2): 45-58.
17. Buran, İ. ve Görücü, R. (2024). Safranın Sağlığa Faydalı Etkileri. İçinde; Doğan, R. A. ve Hüseyinoğlu, S. (Editörler), Ebelik ve Kadın Sağlığı Üzerine Güncel Araştırmalar (ss. 185– 207). Özgür Yayınları.
18. Carmona, M. (2005). Effect of Drying Conditions on Saffron Quality: Color, Aroma and Secondary Metabolites, Food Chemistry, 90(1–2): 123–129.
19. Çavuşoğlu, A. ve Erkel, E. İ. (2005). Kocaeli İli Koşullarında Safran (Crocus sativus L.) Yetiştiriciliğinde Yetişme Yeri ve Korm Çapının Verim ve Erkencilik Üzerine Etkisi, Akdeniz University Journal of the Faculty of Agriculture, 18(2): 179-184.
20. Çınar, A. S. ve Önder, A. (2019). Anadolu’nun Kültürel Mirası: Crocus sativus L. (Safran), FABAD Journal of Pharmaceutical Sciences, 44(1): 79-88.
21. Dewir, Y. H., Alsadon, A., Ibrahim, A. ve El-Mahrouk, M. (2022). Effects of Growing Substrate, Mode of Nutrient Supply, and Saffron Corm Size on Flowering, Growth, Photosynthetic Competence, and Cormlet Formation in Hydroponics, HortTechnology, 32(2): 234–240.
22. Escribano, J., Alonso, G. L. ve Fernández, J. A. (2021). Saffron (Crocus sativus L.): Chemical Composition and Sensory Evaluation, Journal of Food Science, 86(4): 1152–1165.
23. FAO. (2022). Saffron Production Statistics. Food and Agriculture Organization of the United Nations.
24. FAO. (2023). Codex Alimentarius draft standard: Dried saffron. Rome: FAO.
25. FAO. (2024). GIAHS: Kashmir saffron heritage. Rome: FAO.
26. Fujii, S. (2022). Saffron (Crocus sativus L.) As a Valuable Spice and Food Product: Review of Production, Trade and Quality. Liver Cancer ve Metabolic Research, Longhua Chinese Medicine, 5(30): 1-12.
27. Ghasemi, S., Hosseinzadeh, H. ve Mehrzadi, S. (2020). Clinical Applications of Saffron (Crocus sativus): An Updated Review, Iranian Journal of Basic Medical Sciences, 23(1): 1- 12.
28. Göktaş, Ö. ve Gıdık, B. (2019). Tıbbi ve Aromatik Bitkilerin Kullanım Alanları, Bayburt Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 2(1): 136-142.
29. Gregory, M. J., Carmona, M., ve Tsimidou, M. Z. (2005). Effect of Drying Temperature and Air Flow on The Production And Retention of Secondary Metabolites in Saffron, Food Chemistry, 91(3): 393–400.
30. Gümüş, H. (2021). Safran ve Tıbbî Kullanımları: Geleneksel ve Modern Yaklaşımlar. Ankara: Sağlık Bilimleri Yayınları.
31. Gümüş, Y. (2021). Safranbolu Yöresinde Safran Bitkisi ve Safran Kültürü Üzerine Halkbilimsel Bir İnceleme, Uluslararası Beşeri Bilimler ve Sanat Dergisi, 2(1): 1-23.
32. Hosseinzadeh, H. ve Nassiri-Asl, M. (2013). Avicenna’s (Ibn Sina) The Canon of Medicine and Saffron (Crocus sativus): A Review, Phytotherapy Research, 27(4): 475-483.
33. Hürriyet. (2025). İspanyol Mutfağının En Sevilen Yemekleri [Fotoğraf]. https://www.hurriyet.com.tr, Erişim Tarihi: 05.02.2025.
34. İpek, A., Arslan, N. ve Sarıhan, E. (2009). Farklı Dikim Derinliklerinin ve Soğan Boylarının Safranın (Crocus sativus) Verim ve Verim Kriterlerine Etkisi, Tarım Bilimleri Dergisi, 15(1): 38-46.
35. Johan Frank. (2025). Risotto Alla Milanese/Saffron Risotto [YouTube kanalı/fotograf], https://www.youtube.com.
36. Kafi, M., Koocheki, A., Rashed, M. H. ve Nassiri, M. (2006). Saffron (Cro https://www.youtube.com/cus sativus L.): Production and Processing. Darwin Yayınları. Kazemi, M. vd. (2010). Safran. Tahran: Ayej Yayınevi.
37. Kazemi, M., Hosseini, S., ve Rahimi, A. (2010). Saffron (Crocus sativus L.) Cultivation and Economic İmportance, Journal of Agricultural Science, 2(4): 123–130.
38. Kıratlı, M. (2025). Zerde Tatlısının Geleneksel Üretimi ve Modern Gıda Mühendisliği Yaklaşımları, Gıda Bilimleri Dergisi, 12(3): 45-58.
39. Kıratlı, N. (2025). Zerde (yellow rice pudding) prepared using different spices. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences (PAJES), https://jag.journalagent.com/z4/download_fulltext.asp?pdir=pajes&plng=eng&un=PAJES- 15829, Erişim Tarihi: 10.02.2025.
40. La Cucina Italiana. (2023). Safran ve geleneksel İtalyan mutfağı. La Cucina Italiana. https://www.lacucinaitaliana.com/trends/news/italian-cuisine-unesco-heritage-candidacy-is- official. Erişim Tarihi: 15.02.2025.
41. La Cucina Italiana. (2023). Sardinian ragù with saffron: Traditional recipes from the island, https://www.lacucinaitaliana.com, Erişim Tarihi:15.02.2025. Madan, C. L. vd. (2004). Saffron: Past, Present and Future Prospects, Phytomedicine, 11(3): 254-260.
42. Mahmoudi, P., Moieni, A., Khayam Nekouei, M., Mardi, M.ve Hosseini Salekdeh, G. (2025). Induction of Stigma-Like Structures in Saffron (Crocus sativus L.): Exploring factors and metabolite analysis, PLOS ONE, 20(1): 1-17.
43. Marrone, G., Urciuoli, S., Di Lauro, M., Cornali, K., Montalto, G., Masci, C. ve Noce, A. (2024). Saffron (Crocus sativus L.) and Its By-Products: Healthy Effects in Internal Medicine, Nutrients, 16(14): 2319-2340.
44. Mathew, B. (1977). Crocus Sativus and İts Allies (Iridaceae), Plant Systematics and Evolution, 128(1): 89–103.
45. Mena-García, A., Herrero-Gutiérrez, D., Sanz, M. L., Díez-Municio, M., ve Ruiz-Matute, A. I. (2023). Fingerprint of Characteristic Saffron Compounds as Novel Standardization of Commercial Crocus Sativus Extracts, Foods, 12(8): 1634-1647.
46. Carmona, M., Zalacain, A., Pardo, J. E., López, E., Alvarruiz, A., ve Alonso, G. L. (2005). Influence of Different Drying and Aging Conditions on Saffron Constituents. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 53(10), 3974-3979.
47. MĪZĀN. (2021). The golden thread: Saffron’s cultural significance across civilizations. MĪZĀN, https://mizanfoods.com/blogs/news/the-golden-thread-saffrons-cultural- significance-across-civilizations, Erişim Tarihi:20.02.2025.
48. Molina, R. V., Valero, M., Navarro, Y., Guardiola, J. L. ve Garcia-Luis, A. J. S. H. (2005). Temperature Effects on Flower Formation in Saffron (Crocus sativus L.), Scientia Horticulturae, 103(3): 361-379.
49. Molina, R., Acosta, F., ve Pardo, J. E. (2005). Climatic Requirements and Agronomic Practices for Saffron (Crocus sativus L.) cultivation, Agricultural and Forest Meteorology, 129(3–4): 180–187.
50. Moratalla-López, N., Bagur, M. J., Lorenzo, C., Martínez-Navarro, M. E., Salinas, M. R. ve Alonso, G. L. (2019). Bioactivity and Bioavailability of The Major Metabolites of Crocus Sativus L. Flower, Molecules, 24(15):2827-2841.
51. Mousavi, S. A., ve Bathaie, S. Z. (2011). Saffron: A Review of Pharmacological Effects, International Journal of Pharmacology, 7(1): 1–10. Mousavi, S. Z. ve Bathaie, S. Z. (2011). Historical Uses of Saffron: Identifying Potential New Avenues for Modern Research, Avicenna Journal of Phytomedicine, 1(2): 57-66.
52. Muştu, Ç. (2021). Safranın (Crocus sativus) Özellikleri, Tarihçesi ve Gıdalarda Kullanımı Üzerine Bir Araştırma, Food and Health, 7(4): 300-310.
53. Negbi, M. (1999). Saffron Cultivation: Past, Present and Future Prospects. İçinde; Saffron: Crocus sativus L. (ss. 1-19). Harwood Academic Publishers.
54. Okşar, İ. G. (2022). Reading Powder. Kitapyurdu Doğrudan Yayıncılık.
55. Özcan, M. M. (2020). Safran (Crocus sativus L.) ve Türkiye’deki Üretimi, Gıda Bilimi Dergisi, 45(1): 101-108.
56. Özel, A. ve Erden, K. (2005). Harran Ovası Koşullarında Yerli ve İran Safranı (Crocus sativus L.)’nın Verim ve Bazı Bitkisel Özelliklerinin Belirlenmesi, GAP IV. Tarım Kongresi, 793-798.
57. Paşayeva, L. ve Tekiner, H. (2014). Türk-İslam Tıbbında Safranın Yeri, Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 4(3): 11-15.
58. Predieri, G., Rossi, M., ve Bianchi, L. (2021). The Role of Crocin, Picrocrocin, and Safranal in Saffron Quality, Journal of Food Chemistry, 350: 129–137.
59. Predieri, S. vd. (2021). Chemical Composition and Sensory Evaluation of Saffron, Foods, 10(11): 2604-2623.
60. Qadir, M. M., Sharma, P. ve Singh, R. (2023). Insights Into Phytochemistry and Bioactive Potential Of Crocus Sativus L, Food and Function, 14(3): 12025–12040.
61. RawSpiceBar (2021). The history of saffron and its cultural significance. RawSpiceBar. https://rawspicebar.com/blogs/spices-101/the-history-of-saffron-and-its-cultural-significance, Erişim Tarihi: 15.02.2025.
62. Rezaeieh, K. A. P. ve Vaziri, P. (2012). Safran (Crocus sativus L.)’ın Farklı Eksplantlarından In Vitro Koşullarda Bitki Çoğaltımı Hakkında Derleme ve Beklentiler, Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 5(2): 29-31.
63. Rezaeieh, M. (2012). Saffron (Crocus sativus L.) and İts Applications in Food and Medicine, Journal of Medicinal Plants Research, 6(22): 3822–3829. Rios, J. L., Recio, M. C. ve Villar, A. (1996). Pharmacological Properties of Crocus sativus L. and Its Main Active Constituents, Phytotherapy Research, 10(3): 189-193.
64. Sadeghi, N., ve Bakhtavari, M. (2010). Endemik Safran Türleri ve Biyolojik Çeşitlilik Çalışmaları, Journal of Medicinal Plants Research, 4(5): 412–418. Saffronice (2021). Saffron: The golden spice of spiritual traditions. Saffronice. https://saffronice.com/blogs/saffron-value-heritage/saffron-the-golden-spice-of-spiritual- traditions. Erişim Tarihi:15.02.2025.
65. Samancı, Ö. (2016). Halk Mutfağı. İçinde; Bilgin, A. ve Önçel, S. (Editörler), Osmanlı Mutfağı (ss. 50-70). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
66. Sardegna Turismo (2024). Saffron: The red gold of Sardinia. Regione Autonoma della Sardegna. https://www.sardegnaturismo.it. Erişim Tarihi:15.02.2025.
67. Sardegna Turismo. (2024). Zafferano in Sardegna: Il turismo legato allo zafferano. Sardegna Turismo, https://www.sardegnaturismo.it/en/zafferano, Erişim Tarihi:15.02.2025.
68. Schmidt, M., Betti, G. ve Hensel, A. (2007). Saffron in Phytotherapy: Pharmacology and Clinical Uses, Wiener Medizinische Wochenschrift, 157(13-14): 315-319.
69. Shahi, T., Assadpour, E. ve Jafari, S. M. (2016). Main Chemical Compounds and Pharmacological Activities of Stigmas And Tepals of “Red Gold”; Saffron. Trends in Food Science and Technology, 58: 69–78.
70. Slow Food Foundation. (2023). Presidia: Taliouine saffron and Jiloca saffron. Bra, Italy: Slow Food Foundation for Biodiversity.
71. Slow Food Foundation. (2024). Zafferano di San Gavino Monreale – Slow Food Presidium., https://www.fondazioneslowfood.com. Erişim Tarihi: 20.02.2025.
72. Spinelli, M., Biancolillo, A., Battaglia, G., Foschi, M., Amoresano, A., ve Maggi, M. A. (2022). Saffron Characterization by A Multidisciplinary Approach, Molecules, 28(1), 42-54.
73. Şahin, E. (2021). Yerel Ürünlerin Gastro-Turizmdeki Rolü: Safran Örneği, Gastronomi ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2): 45–58.
74. Şahin, G. (2017). The Examination of Spices Used in The Ottoman Palace Cuisine, Journal of Human Sciences, 14(1): 1000–1016.
75. Şahin, G. (2021). Tarihsel Süreçte Safran (Crocus sativus L.) ve Safranın Günümüzdeki Durumu, Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1): 173-214.
76. Türk Patent ve Marka Kurumu. (2025). Safranbolu Safranı (2011). Coğrafi işaretler veri tabanı. Erişim tarihi: 02.07.2025, Erişim: https://www.turkpatent.gov.tr.
77. Tong, Y. (2015). Influence of Oven Drying Conditions on The Chemical Composition of Saffron Stigmas, Journal of Food Science and Technology, 52(6): 3618–3625.
78. Umbria Tourism (2023). Saffron in Umbria: Tradition and excellence., https://www.umbriatourism.it, Erişim Tarihi: 12.02. 2025.
79. UNESCO. (2022). A thousand and one ingredients: Medieval Arab cuisine’s rich heritage. UNESCO Courier. https://mail.google.com, Erişim Tarihi: 12.02. 2025.
80. Vidal-González, P., Medrano, P. ve Sáez, E. (2022). A Nightmare Glocal Discussion: What Are The İngredients of Paella Valenciana?, International Journal of Gastronomy and Food Science, 27: 1-6.
81. World Travel ve Tourism Council (WTTC). (2023). Travel and tourism economic impact report. London: WTTC.
82. Yemek.com. (2025). Adını Renginden Alır: Zerde Tarifi. https://yemek.com, Erişim Tarihi: 02.06.2025.
83. Yerasimos, M. (2014). Osmanlı Mutfağı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
84. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
85. Yıldız, Y. (2017). Tekirdağ Koşullarında Safran’ın (Crocus sativus) Verim ve Bazı Bitkisel Özelliklerinin Belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Tekirdağ: Namık Kemal Üniversitesi.
86. Yılmaz, H. ve Göker, L. (2021). Gastronomic Heritage and Reinterpretation of Ottoman Palace Cuisine in Modern Turkish Gastronomy, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 9(3): 1124–1139.
87. Yılmaz, S. (2021). Konya Mutfağı. Ankara: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
88. Yoğunlu, A. (2011). Alternatif Turizm ve Yerel Ekonomiye Etkileri, Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2): 45–58.
89. Yoğunlu, A. (2011). Tunceli Ekonomik Değeri Olan Bitkiler Raporu, Fırat Kalkınma Ajansı, 5: 1-45.