Belgelerle Türk Turizm Tarihi / 1882 Tarihli Şark Ticaret Yıllığına Göre İstanbul'daki Otel ve Restoran İşletmeleri

Öz

Bu çalışma, 19. yüzyılın son çeyreğinde Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'daki konaklama ve gastronomi sektörünün yapısını, dönemin önemli birincil kaynaklarından biri olan 1882 tarihli Şark Ticaret Yıllığı (Annuaire Oriental du Commerce) üzerinden incelemektedir. Modernleşme süreçleri, artan küreselleşme, dış ticaret hacmi ve Batılılaşma hareketleri, İstanbul'un kentsel ve sosyo-ekonomik yapısında köklü değişimleri beraberinde getirmiştir. Bu değişimlerin en somut gözlemlendiği alanlardan biri de geleneksel hizmet kültürünün modern işletme modellerine evrilmesidir. Araştırma kapsamında, yıllığın sağladığı ampirik veriler tasnif edilerek kentteki otel ve restoran işletmelerinin niceliksel dağılımı, coğrafi konumları ve mülkiyet yapıları analiz edilmiştir. Çalışmada, özellikle Pera ve Galata gibi kozmopolit bölgelerde Batı tarzı otel ve restoranların hızla yaygınlaştığı tespit edilmiştir. İşletme sahiplerinin etnik ve tebaa kimlikleri incelendiğinde, gayrimüslim ve yabancı girişimcilerin bu sektörlerde belirgin bir ağırlığa sahip olduğu görülmektedir. Elde edilen bulgular, İstanbul'un geleneksel ticaret merkezi kimliğinden modern bir dünya kenti kimliğine geçiş sürecinde turizm ve eğlence sektörünün üstlendiği rolü ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu yazı, dönemin mikroekonomik verilerini makro-tarihsel bir perspektifle birleştirerek Geç Osmanlı Dönemi İstanbul'unun sosyo-mekânsal dönüşümüne ve turizm sektörünün gelişim tarihine katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Şark ticaret yıllığı
• İstanbul
• Otel
• Restoran
• Turizm sektörü
• Sosyo-mekânsal dönüşüm

Documented History of Turkish Tourism / Hotel and Restaurant Businesses in Istanbul According to the 1882 Annuaire Oriental

Öz

This study examines the structure of the hospitality and gastronomy sectors in Istanbul, the capital of the Ottoman Empire, during the last quarter of the 19th century, utilizing the 1882 Annuaire Oriental du Commerce, a significant primary source of the period. Modernization processes, rising globalization, foreign trade volume, and Westernization movements brought about profound transformations in Istanbul's urban and socio-economic structure. One of the most tangible domains where these changes can be observed is the evolution of traditional service culture into modern business models. Within the scope of this research, empirical data provided by the yearbook were categorized to analyze the quantitative distribution, geographical locations, and ownership structures of the hotel and restaurant enterprises in the city. The study reveals that Western-style hotels and restaurants rapidly proliferated, particularly in cosmopolitan districts such as Pera and Galata. An examination of the ethnic and subject identities of the business owners demonstrates that non-Muslim and foreign entrepreneurs held a distinct predominance in these sectors. The findings highlight the role undertaken by the tourism and entertainment sectors in Istanbul's transition from a traditional trade center identity to a modern global city identity. Consequently, by combining the microeconomic data of the period with a macro-historical perspective, this essay aims to contribute to the socio-spatial transformation of Late Ottoman Istanbul and the history of tourism sector development.

Anahtar Kelimeler

• Annuaire Oriental
• Istanbul
• Hotel
• Restaurant
• Tourism sector
• Socio-Spatial transformation

Kaynakça

1. Akın, Nur. (2002). 19. Yüzyılın İkinci Yarısında Galata ve Pera. Literatür Yayınları. İstanbul.   Cervati, F. ve Fatzea, D. (1882). Indicateur Ottoman Illustré. Annuaire-Almanach du Commerce de L'industry, de L'administration et de la Magistrature. La Turquie. Costantinople.   Çelik, Z. (1986). The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century. Seattle: University of Washington Press.   De Amicis, Edmondo. (1896). Constantinople. Londra.   Eldem, E. (1999). Osmanlı Bankası Tarihi. Ankara: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.   Gülersoy, Ç. (1991). Beyoğlu'nun Gezi Rehberi. İstanbul: İstanbul Kitaplığı Yayınları.   Koçu, R. E. (1970). Lebon Pastanesi. İstanbul Ansiklopedisi içinde 9448-9450.   Toprak, Z. (1995). Milli İktisat Milli Burjuvazi: Osmanlı İmparatorluğu'nda Ekonomi ve Toplum (1908-1918), Ankara: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.