Surp Asdvadzadzin Kilisesi'nin (Kayseri) Binaya Uygun İşlev Seçimindeki Faktörler Üzerinden Analizi ve Değerlendirmeler

Öz

Tarih boyunca çeşitli işlevlere karşılık vermek üzere tasarlanmış yapıların ancak bir bölümü işlevlerini günümüze kadar taşımaktadır. İşlevlerini günümüze kadar taşıyamayan yapılara yeniden işlev verilerek yaşamlarını devam ettirebilmeleri sağlanmaktadır. Yeniden işlev verilirken, yapıya uygun işlev seçiminde hangi kriterlerin etken olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Böylece yapıya doğru işlev verilerek yapının sürdürülebilirliği sağlanmalı, kente kazandırılmalıdır. Bu çalışmada günümüzde Şehir Kütüphanesi olarak işlevlendirilen Kayseri’de bulunan Surp Asdvadzadzin Kilisesi, yapıya uygun işlev seçimi kriterleri bağlamında değerlendirilmiştir. Yapı; mekânsal oluşum, hacim boyutları, iç organizasyon ve konum özellikleri açısından analiz edilerek verilen işlevin yapı ile kurduğu ilişki değerlendirilmiştir. Bu kriterlerle kiliseye verilen işlevin olumlu olumsuz yönleri incelenmiştir. Bu değerlendirme sonucunda yeniden işlevlendirme sürecinde yapının özgün kimliği korurken, kente katkı sağlayacak biçimde işlevlendirmenin yürütüldüğü görülmektedir. Yapılan inceleme sonucunda, yapının özgün kimliğini büyük ölçüde koruyarak kentsel yaşama kazandırıldığı ve yeni işlevin mekânsal özelliklerle uyum gösterdiği görülmüştür. Çalışmanın gelecekteki dönüşümlerde, yapıya uygun işlev verilirken yapılan araştırmalara kaynak olması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İşlev değişikliği
• Uygun işlev seçimi
• Yeniden kullanım

An Analysis and Evaluation of Surp Asdvadzadzin Church (Kayseri) Based on the Factors Influencing Function Selection Suitable for the Building

Öz

Only a limited number of buildings designed to serve different functions throughout history have preserved their original use to the present day. The preservation and continued existence of buildings that have lost their function can be achieved by assigning them new and appropriate uses. In this process, spatial characteristics, volumetric capacity, internal organization, and the urban context of the building should be evaluated together when determining the new function. In this study, the Surp Asdvadzadzin Church in Kayseri, which is currently used as a city library, was examined in terms of criteria for selecting an appropriate new function. The building was analyzed with respect to its spatial formation, volumetric dimensions, internal organization, and location, and the relationship between the assigned function and the architectural characteristics of the building was evaluated. The findings indicate that the building has been reintegrated into urban life while largely preserving its original identity and that the new function is compatible with its spatial properties. The study aims to contribute to evaluation processes for selecting appropriate functions in the adaptive reuse of historic buildings.

Anahtar Kelimeler

• Adaptive reuse
• Appropriate function selection
• Functional change

Kaynakça

1. Açıkgöz, Ş. G. (2007). Kayseri ve Çevresindeki 19. Yüzyıl Kiliseleri ve Korumaları İçin Öneriler (Doktora Tezi), İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
2. Altınoluk, Ü. (1998). Binaların Yeniden Kullanımı. YEM Yayınları, İstanbul, Türkiye.
3. Arkitera. (2020). Meryem ana kilisesi kütüphane oluyor. (Erişim Tarihi: 02.09.2020), https://www.arkitera.com/haber/meryem-ana-kilisesi-kutuphane-oluyor/
4. Aydın, Y., & Şahin, Ö. (2018). Tarihi yapıların yeniden işlevlendirilmesi: Isparta Aya İshotya (Yorgi) Kilisesi’nin Gül Müzesi’ne dönüşümü. Yalvaç Akademi Dergisi, 3(1), 1–15.
5. Büyükarslan, B., & Güney, E. (2015). Endüstriyel miras yapıların yeniden işlevlendirme süreci ve İstanbul Tuz Ambarı örneği. Beykent Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 6(2), 31-57.
6. Enlil, Z. (1992). Tarihi bir çevreyi yaşatmak: Paris ve Bologna’da bütüncül koruma yaklaşımları. YTÜ Mimarlık Fakültesi Yayını, İstanbul, Türkiye, ss. 199-204.
7. Gençoğlu, I. Z. (2018). Tarihi Anıtsal Yapıların Korunmasında Yeniden İşlevlendirme – Oluşan Sorunlar: Bursa ve Barselona Örnekleri. (Doktora Tezi). Beykent Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
8. Hacıarap, E., & Öncel, F. (2022). Kilise yapılarının dönüşümünün Gaziantep örneği üzerinden incelenmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 21(42), 90-105.

9. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Koruma Uygulama ve Denetim Müdürlüğü (KUDEB). (2011). Restorasyon ve konservasyon laboratuvarları. İstanbul, Türkiye.
10. Kaşlı, B. (2009). İstanbul’da Yeniden İşlevlendirilen Korumaya Değer Endüstri Yapıları ve İç Mekân Müdahaleleri: Santral İstanbul Örneği. (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
11. Kayseri Büyükşehir Belediyesi. (2020). Kütüphane şube müdürlüğü. (Erişim Tarihi: 02.09.2020), https://www.kayseri.bel.tr/kutuphane-sube-mudurlugu
12. Kayseri Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri. (2020). Kayseri Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri (Cilt. II, s. 799). Kayseri, Türkiye.
13. Kocabıyık, Y. (2014). Yeniden İşlevlendirme Kavramı ve Bu Kapsamda İTÜ Taşkışla Binasının İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi), Maltepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
14. Köse, M. (2018). Kayseri Şehri (1830–1860): İdari, Demografik, Sosyal ve İktisadi Yapı. Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Kayseri, Türkiye.
15. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. (2009). Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu İlke Kararları (Yayın No: 3238). Ankara, Türkiye.
16. Sağır, G. (2000). Kayseri İl Merkezindeki Surp Krikor Lusavoriç ve Surp Asdvadzadzin Ermeni Kiliseleri. (Yüksek Lisans Tezi), Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
17. Selçuk, M. (2006). Binaların Yeniden İşlevlendirilmesinde Mekânsal Kurgunun Değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi), Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya, Türkiye.
18. Tekinsoy, K. M. (2014). Kiçikapı İçerişar’dan Erciyes’e Doğru. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara, Türkiye.
19. Yaldız, E., & Asatekin, N. G. (2016). Anıtsal yapıların kullanım sürecinde değerlendirilmesine yönelik bir model önerisi. METU Journal of the Faculty of Architecture, 33(2), 161-182.
20. Yenice, K. T., & Altınoluk, Ü. (2019). New uses for old buildings: The case of ‘Soğukçeşme’ Street, İstanbul, Türkiye. International Journal of Architecture and Planning, 7(1), 314-329.