Yerköy Ağırlamasının Derlenmesi, Müzikal ve Kültürel Analizi, Eğitim Programlarına Entegrasyonu

Öz

Bu çalışma, Yozgat-Yerköy yöresine özgü “Ağırlama” ritüelini (halayını) merkeze alarak, yerel müzik pratiğinin betimsel sınırlarından çıkarılıp evrensel bir akademik disiplin seviyesine nasıl taşınabileceğini kuramsal bir çerçeveyle ortaya koymaktadır. Türkiye’deki müzik akademisinin “sanatçı-araştırmacı” kimliği bağlamında yaşadığı metodolojik daralma ve sanatsal icranın bilimsel raporlama standartlarıyla sentezlenememesi sorunu, araştırmanın temel çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Haseman (2006) tarafından önerilen “performans dayanaklı araştırma” modelini benimseyerek, araştırmacının bizzat icracı kimliğiyle sürecin merkezinde yer almasını ve pratiğin kendisini bir bilgi üretme alanı olarak konumlandırmasını sağlamıştır Nitel araştırma yöntemleri içerisinde yapılandırılan süreçte; saha gözlemi, katılımcı icracı gözlemi ve doküman analizi yöntemleri “teori yüklülük” ilkesiyle harmanlanarak kullanılmıştır. Analiz aşamasında Yerköy Ağırlaması; yalnızca teknik bir nota dizisi olarak değil, Schechner’in (1985) “restore edilmiş davranışlar”, Connerton’un (1989) “bedensel bellek” ve Small’un (1998) “musicking” kavramları ekseninde, yaşayan bir performans verisi olarak disiplinlerarası bir süzgeçten geçirilmiştir. Araştırma bulguları, Yerköy Ağırlaması’nın Karciğar makamı karakterinde ve 2/4’lük ağır bir tempoda şekillendiğini; bu yapısal tercihlerin Merriam (1964) ve Blacking (1973) perspektifiyle toplumsal bir uzlaşmanın ve kolektif duygu dünyasını organize eden sosyolojik bir gücün yansıması olduğunu göstermektedir. Koreografik açıdan “serçe parmak tutuşu” ile sergilenen vakur adımların, katılımcıların birbirleriyle ve tarihleriyle kurduğu aktif bir ilişkiler ağını temsil ettiği saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Yerköy Ağırlaması
• Performans Dayanaklı Araştırma
• Toplumsal Bellek
• Derleme
• Kültürel Sürdürülebilirlik

Compilation of Yerköy Ağırlaması, Musical and Cultural Analysis, and Integration into Educational Programs

Öz

This study, focusing on the “Ağırlama” ritual (folk dance) unique to the Yozgat-Yerköy region, presents a theoretical framework for how local music practice can be elevated beyond its descriptive boundaries to the level of a universal academic discipline. The methodological narrowing experienced by the music academy in Turkey in the context of the “artist-researcher” identity and the problem of not being able to synthesize artistic performance with scientific reporting standards constitutes the main starting point of the research. In this regard, the study adopts the “performance-based research” model proposed by Haseman (2006), ensuring that the researcher is at the center of the process with their own performer identity and positioning the practice itself as a field of knowledge production. In the process structured within qualitative research methods, field observation, participant observation, and document analysis methods were used by blending them with the principle of “theory-ladenness”. In the analysis phase, Yerköy Ağırlama; Not merely as a technical sequence of notes, but as living performance data, it has been filtered through an interdisciplinary lens, based on Schechner's (1985) concept of “restored behaviors,” Connerton's (1989) concept of “bodily memory,” and Small's (1998) concept of “musicking.” The research findings show that Yerköy Ağırlaması is shaped in the Karciğar makam and at a slow 2/4 tempo; these structural choices reflect a social consensus and a sociological force organizing the collective emotional world from the perspective of Merriam (1964) and Blacking (1973). From a choreographic perspective, the dignified steps exhibited with the “little finger hold” have been found to represent an active network of relationships that the participants have established with each other and with their history.

Anahtar Kelimeler

• yerköy hospitality
• performance-based research
• social memory
• compilation
• cultural sustainability.

Kaynakça

1. And, M. (2012). Oyun ve büyü: Türk kültüründe oyun, dans ve ritüel. Yapı Kredi Yayınları.
2. Barrett, M. S., & Stauffer, S. L. (2009). Narrative inquiry in music education. Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4020-9862-8
3. Blacking, J. (1973). How musical is man? University of Washington Press.
4. Borgdorff, H. (2012). The conflict of the faculties: On artistic research and academia. Leiden University Press.
5. Bourdieu, P. (1977). Outline of a theory of practice. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511812507
6. Connerton, P. (1989). How societies remember. Cambridge University Press. ISBN: 9780511628061
7. Cook, N. (2013). Beyond the score: Music as performance. Oxford University Press.
8. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage Publications.

9. Çelik, S. (2024). Musiki Mecmuasında organolojiye ilişkin yayınlanan makalelerin bibliyografik açıdan incelenmesi. Türk Organoloji Dergisi, 1(2), 97–108. https://doi.org/10.5281/zenodo.13893429
10. Emnalar, A. (1998). Tüm yönleriyle Türk halk müziği ve nazariyatı (2. bs.). Ege Üniversitesi Basımevi.
11. Gazimihal, M. R. (1991). Türk halk oyunları kataloğu (Cilt 1–3). Kültür Bakanlığı Yayınları.
12. Haseman, B. (2006). A manifesto for performative research. Media International Australia, 118(1), 98–106. https://doi.org/10.1177/1329878X0611800113
13. Hanson, N. R. (1958). Patterns of discovery: An inquiry into the conceptual foundations of science. Cambridge University Press.
14. İncetaş, Ç., & Kurtaslan, H. (2024). Yozgat yöresi kadın ağzı türkülerinde sözlü anlatımlar ve müzikal yapıların incelenmesi. Rast Musicology Journal, 12(1), 79–101. https://doi.org/10.12975/rastmd.20241215
15. Kuhn, T. S. (2015). Bilimsel devrimlerin yapısı (N. Kuyaş, Çev.). Kırmızı Yayınları.
16. Merriam, A. P. (1964). The anthropology of music. Northwestern University Press.
17. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Müzik dersi öğretim programı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
18. Nettl, B. (2015). The study of ethnomusicology: Thirty-three discussions (3rd ed.). University of Illinois Press.
19. Oğuz, M. Ö. (2013). Somut olmayan kültürel miras ve kültürel bellek. Milli Folklor, 25(100), 29–35.
20. Özkan, İ. H. (1994). Türk mûsıkîsi nazariyatı ve usûlleri: Kudüm velveleleri. Ötüken Neşriyat.
21. Öztürk, O. M. (2014). Makam, ayak, dizi: Karşılaştırmalı bir inceleme. Pan Yayıncılık.
22. Popper, K. R. (2015). Bilimsel araştırmanın mantığı (İ. Aka & İ. Turan, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
23. Rice, T. (2015). Ethnomusicology: A very short introduction. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/actrade/9780199794379.001.0001
24. Sarısözen, M. (1962). Halk rakslarımızda halaylar. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 20(1–2), 35–50.
25. Schechner, R. (1985). Between theater and anthropology. University of Pennsylvania Press.
26. Small, C. (1998). Musicking: The meanings of performing and listening. Wesleyan University Press.
27. Sun, M. (1993). Temel müzik eğitimi. Sun Yayınevi.
28. Turino, T. (2008). Music as social life: The politics of participation. University of Chicago Press.
29. UNESCO. (2003). Somut olmayan kültürel mirasın korunması sözleşmesi.
30. Uzunkaya, E. (2005). Halay türü oyunların özellikleri, dağılımı ve hareket yapılarının analizi [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi].
31. Yılmaz, Z. (2001). Türk mûsıkîsi dersleri. Çağlar Musiki Yayınları.
32. Yuvacı, E. (2026). Türk halk müziğinde hüzün kodlarının analizi. Türk Müziği, 6(1), 53–71. https://doi.org/10.5281/zenodo.1