Okullarda Karşılaşılan Zorlu Koşulların Öğretmen Perspektifinden Değerlendirilmesi: Karma Yöntem Araştırması

Öz

Bu araştırmanın amacı, okullarda öğretmenlerin karşılaştıkları zorlu koşulları tanımlamak, bu koşulları yönetebilmek için gerekli olan öğretmen özelliklerini ortaya koymak, koşullara ve yönetim sürecine yönelik öğretmen algılarını belirleyerek bu algıların çeşitli değişkenlere göre nasıl farklılaştığını saptamaktır. Araştırma, karma yöntem olarak modellenmiş olup nitel boyut için fenomenoloji, nicel boyut için tarama modeli benimsenmiştir. Araştırmanın nitel aşamasında yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış, elde edilen bulgular temel alınarak “Zorlu Koşullar Ölçeği (ZKÖ)” ve “Zorlu Koşulların Yönetimi Ölçeği (ZKYÖ)” geliştirilmiş, nitel bulgular nicel verilerle desteklenmiştir. Araştırma, 2024-2025 yılında Hatay ili Antakya ilçesinde gerçekleştirilmiş olup çalışma grubunu 24, örneklemini ise 511 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin zorlu koşullara yönelik tanımlamaların okul içi ve dışı çeşitli unsurları kapsadığını ve bu unsurların merkezinde öğrencilerin yer aldığını, alınan eğitim politika kararlarının ise bu koşulları artırıcı ya da azaltıcı etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Öğretmenler, dayanışma ağı, dil desteği gibi çeşitli yöntemleri kullanarak zorluklarla başa çıkmaya çalışırken, süreç içinde öz yeterliklerini; geliştirdikleri beceriler, strese karşı önlemler ve çeşitli motivasyon kaynakları ile sürdürmektedir. Ayrıca öğretmenlerin zorlu koşullara yönelik algılarının yüksek, ancak yönetim sürecine yönelik algılarının ise daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Bu algılar, mesleki kıdem ve okul kademesi değişkenlerine göre değişkenlik gösterdiği görülse de, genel olarak anlamlı bir farklılaşmanın olmadığı saptanmıştır. Araştırma sonucunda, elde edilen bulgulara dayalı olarak çeşitli kapsayıcı öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Zorlu koşullar
• Yönetim
• Öğretmen perspektifi

Evaluating Challenging Conditions Encountered in Schools from a Teacher's Perspective: Mixed Methods Research

Öz

The aim of this study is to define the challenging conditions encountered by teachers in schools, to reveal the teacher characteristics required to manage these conditions, and to determine teachers’ perceptions regarding these conditions and the management process, as well as to identify how these perceptions differ according to various variables. The study was designed as a mixed-methods research; phenomenology was adopted for the qualitative dimension, while the survey model was employed for the quantitative dimension. In the qualitative phase of the research, a semi-structured interview form was used, and based on the findings obtained, the “Challenging Conditions Scale (CCS)” and the “Challenging Conditions Management Scale (CCMS)” were developed, with the qualitative findings supported by quantitative data. The research was conducted in the Antakya district of Hatay province during the 2024–2025 academic year, with a study group consisting of 24 teachers and a sample of 511 teachers. The results of the study indicate that teachers’ definitions of challenging conditions encompass various in-school and out-of-school factors, with students positioned at the center of these factors, and that educational policy decisions have either an increasing or decreasing effect on these conditions. While teachers attempt to cope with difficulties through various methods such as solidarity networks and language support, they maintain their self-efficacy throughout the process through the skills they develop, measures taken against stress, and various sources of motivation. Furthermore, it was determined that teachers’ perceptions of challenging conditions are high, whereas their perceptions of the management process are even stronger. Although these perceptions were found to vary according to the variables of professional seniority and school level, no statistically significant difference was identified in general. Based on the findings of the study, several comprehensive recommendations were presented.

Anahtar Kelimeler

• Challenging conditions
• Management
• Teacher perspective

Kaynakça

1. Ahumada, L., Galdames, S., & Clarke, S. (2016). Understanding leadership in schools facing challenging circumstances: A Chilean case study. International Journal of Leadership in Education, 19(3), 264-279. https://doi.org/10.1080/13603124.2015.1048744
2. Aldridge, J., Calhoun, C., & Aman, R. (2000). 15 misconceptions about multicultural education. Focus on Elementary, 12(3), 1-6.
3. Alpaydın, Y. (2008). Türkiye’de yoksulluk ve eğitim ilişkileri. İlem Yıllık, 3(3), 49-64.
4. Ansell, D. (2004). Improving schools facing challenging circumstances. Nottingham, England: National College for School Leadership, 1-29.
5. Arar, K., & Örücü, D. (2021). Rethinking educational leadership and policy in schools in challenging circumstances: Inter/ıntra-continental perspectives. Leadership and Policy in Schools, 20(1), 1-5. https://doi.org/10.1080/15700763.2020.1838555
6. Arar, K., Örücü, D., & Waite, D. (2020). Understanding leadership for refugee education: Introduction to the special issue. International Journal of Leadership in Education, 23(1), 1–6. https://doi.org/10.1080/13603124.2019.1690958
7. Arber, R. (2008). Race, ethnicity and education in globalised times. Springer Science & Business Media.
8. Arora, R. (2018). Race and ethnicity in education. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351150880

9. Arslan, M. (2023). Okul müdürlerinin 6 Şubat Kahramanmaraş depremi sonrası okullarda karşılaştıkları sorunlar ve bu sorunlara ilişkin çözüm önerileri. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, 10(97), 1550-1559. https://doi.org/10.5281/zenodo.8200750
10. Atmaca, Z. (2019). Yoksulluk ve yoksullukla mücadele eğitim politikaları. (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
11. Berkovich, I. (2018). When the going gets tough: Schools in challenging circumstances and the effectiveness of principals’ leadership styles. J Community Appl Soc Psychol, 28, 348-364. https://doi.org/10.1002/casp.2372
12. Berkovich, I., & Grinshtain, Y. (2022). Typology of “tough love” leadership in urban schools facing challenging circumstances. Urban Education, 57(1), 108-134. https://doi.org/10.1177/0042085918801883
13. Biçer, S. (2023). Mülteci çocukların sosyal ve akademik uyumları: Sorunlar ve çözüm önerileri. (Yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi.
14. Biçer, S. (2023). Mülteci çocukların sosyal ve akademik uyumları: Sorunlar ve çözüm önerileri. (Yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi.
15. Budge, K. (2006). Rural leaders, rural places: Problem, privilege, and possibility. Journal of Research in Rural Education, 21(13), 1-10.
16. Camacho, D. A., & Parham, B. (2019). Urban teacher challenges: What they are and what we can learn from them. Teaching and Teacher Education, 85, 160-174. https://doi.org/10.1016/j.tate.2019.06.014
17. Carvalho, R. G., & Novo, R. F. (2012). Family socioeconomic status and student adaptation to school life: Looking beyond grades. Electronic Journal of Research in Educational Psychology, 10(3), 1209-1222.
18. Coladarci, T. (2007). Improving the yield of rural education research: An editor’s swan song. Journal of Research in Rural Education, 22(3), 1-9.
19. Creswell, J. W. (2017). Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Çev. Demir, S. B. (Ed.). Eğiten Kitap.
20. Culha, A., Bellibaş, M. Ş., & Özkul, R. (2025). Educational leadership in the shadow of crises: Effective school leadership practices for post-earthquake recovery in southeast Türkiye. Educational Management Administration & Leadership. https://doi.org/10.1177/17411432251339712
21. Deniz, F., Cantürk, A., Ayyıldız, H., Doğan, T., & Cantürk, F. (2024). Öğretmenler için stres yönetimi: Sağlıklı bir çalışma ortamı oluşturma. International QMX Journal, 3(1), 199-206. https://doi.org/10.5281/zenodo.10601655
22. Ekinci, A., & Bozan, S. (2019). Zorunlu okul öncesi eğitime geçiş ile ilgili anasınıfı ve sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin değerlendirilmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 482-500.
23. Gaikhorst, L., Beishuizen, J., Roosenboom, B., & Volman, M. (2017). The challenges of beginning teachers in urban primary schools. European Journal of Teacher Education, 40(1), 46-61. https://doi.org/10.1080/02619768.2016.1251900
24. Gillborn, D. (2003). Race, ethnicity and education: Teaching and learning in multiethnic schools. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203400265
25. Harris, A., & Chapman, C. (2004). Improving schools in difficult contexts: Towards a differentiated approach. British Journal of Educational Studies, 52(4), 417-431.
26. Karataştan, A. (2023). Göçmen/mülteci öğrencisi olan ve olmayan sınıf öğretmenlerinin yaşadıkları sınıf içi problemler ve çözüm önerilerinin karşılaştırılmalı olarak incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi.
27. Kart, M., & Şimşek, H. (2019). Çok kültürlü eğitim mümkün mü? Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(2), 1-11.
28. Karyağdı, D. (2023). Sınıf öğretmenlerinin çocuk hakları görüşleri ile mülteci öğrencilere yönelik tutumları: Karma yöntem araştırması. (Yüksek lisans tezi). Giresun Üniversitesi.
29. Kayabaşı, C., & Kayabaşı, U. (2021). İşveç’te çok kültürlü eğitim. International Journal of Disciplines Economics & Administrative Scienves Studies, 7(31), 564-577. http://dx.doi.org/10.26728/ideas.454
30. Koç, E., & Atmaca, T. (2022). Difficult situations at school and management strategies according to school principals. National Journal of Education Academy, 6(2), 175-193. https://doi.org/10.32960/uead.1139839
31. Köleoğlu, M. (2023). Göç etmiş öğrencilerle çalışan öğretmenlerin demokratik değerleri ile mülteci öğrencilere karşı tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Hatay örneği). (Yüksek lisans tezi). Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi.
32. Lippman, L. (1996). Urban schools: The challenge of location and poverty. Department of Education Office of Educational.
33. Liu, J., Peng, P., & Luo, L. (2020). The relation between family socioeconomic status and academic achievement in China: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 32, 49-76. https://doi.org/10.1007/s10648-019-09494-0
34. Lupton, R. (2004). Schools in disadvantaged areas: Recognising context and raising quality. LSE STICERD Research Paper No. CASE076, 1-39.
35. Mızrak, S. (2018). Eğitim, afet eğitimi ve afete dirençli toplum. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56-67. https://doi.org/10.21666/muefd.321970
36. Mihai, M., Ţiţan, E., & Manea, D. (2015). Education and poverty. Procedia Economics and Finance, 32, 855-860. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(15)01532-4
37. Milner, H. R. (2012). But what is urban education? Urban Education, 47(3), 556-561. https://doi.org/10.1177/0042085912447516
38. Mintrop, R., & Charles, J. (2017). The formation of teacher work teams under adverse conditions: Towards a more realistic scenario for schools in distress. Journal of Educational Change, 18, 49-75. https://doi.org/10.1007/s10833-016-9293-5
39. Örs, Ç., Erdoğan, H., & Kipici, K. (2013). Eğitim yöneticileri bakış açısıyla 12 yıllık kesintili zorunlu eğitim sistemi: Iğdır örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4, 131-154.
40. Özgan, H., & Tekin, A. (2011). Öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeylerinin sınıf yönetimine etkisine yönelik öğretmen görüşleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 421-434.
41. Permana, B. S., Insani, G. N., Reygita, H., & Rustini, T. (2023). Lack of educational facilities and ınfrastructure in Indonesia. AURELIA: Jurnal Penelitian dan Pengabdian Masyarakat Indonesia, 2(2), 1076-1080.
42. Plano Clark, V. L. (2017). Mixed methods research. The Journal of Positive Psychology, 12(3), 305-306. https://doi.org/10.1080/17439760.2016.1262619
43. Polat, İ., & Kılıç, E. (2013). Türkiye'de çok kültürlü eğitim ve çok kültürlü eğitimde öğretmen yeterlilikleri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 352-372.
44. Saracaloğlu, C. (2014). Göçün eğitime ve eğitim yönetimine etkileri (Turgutlu örneği). (Yüksek lisans tezi). Okan Üniversitesi.
45. Sevinç, E. (2021). Okul yöneticileri ve öğretmenlerin mülteci veliler ile karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri. (Yüksek lisans tezi). İbn Haldun Üniversitesi.
46. Shavelson, R. J. (2016). Sosyal bilimler için istatistik. Çev. Güler, N. (Ed.). Pegem.
47. Stelmach, B. L. (2011). A synthesis of international rural education issues and responses. Rural Educator, 32(2), 32-42.
48. Sumanasena, M. L. H., Nawastheen, F. M., & Jayawardena, P. R. (2020). Job satisfaction of teachers working in the most difficult schools, with special reference to Puttalam Education Zone, Sri Lanka. Sri Lanka Journal of Social Sciences, 43(1), 39-52. https://dx.doi.org/10.4038/sljss.v43i1.7934
49. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (sixth edition). Pearson.
50. Tan, Ş. (2016). SPSS ve excel uygulamalı temel istatistik-1. Pegem.
51. Turan, A., & Akçay, R. C. (2023). Öğretmenlerin değişim yorgunluğu ile değişime direnç konusundaki algıları arasındaki ilişki. Yıldız Journal of Educational Research, 8(1), 28-42. https://doi.org/10.14744/yjer.2023.018
52. Türk Dil Kurumu. (2024, Ekim). Sözlük. https://sozluk.gov.tr/
53. Ulukuş, M. Y., & Tümtaş, M. S. (2023). Piktes projesinin Türkiye'deki Suriyelilerin entegrasyonuna etkisi: Antalya örneği. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(3), 481-496. https://doi.org/10.30692/sisad.1358917
54. Ülçay, O. (2024). Türkiye yüzyılı Maarif Modeli değerlendirmesi. Ulusal Eğitim Toplum ve Dünya Dergisi, 1(2), 70-75.
55. Vadivel, B., Alam, S., Nikpoo, I., & Ajanil, B. (2023). The impact of low socioeconomic background on a child's educational achievements. Education Research International, 2023(1), 6565088. https://doi.org/10.1155/2023/6565088
56. Van der Berg, S. (2008). Poverty and education. Education Policy Series, 10(28), 1-28.
57. Voltz, D. L. (1998). Challenges and choices in urban education: The perceptions of teachers and principals. The Urban Review, 30(3), 211-228.
58. Webs, T., & Holtappels, H. G. (2018). School conditions of different forms of teacher collaboration and their effects on instructional development in schools facing challenging circumstances. Journal of Professional Capital and Community, 3(1), 39-58. https://doi.org/10.1108/JPCC-03-2017-0006
59. Wells, R. S., & Lynch, C. M. (2012). Delayed college entry and the socioeconomic gap: Examining the roles of student plans, family income, parental education, and parental occupation. The Journal of Higher Education, 83(5), 671-697. https://doi.org/10.1080/00221546.2012.11777262
60. Yettick, H., Baker, R., Wickersham, M., & Hupfeld, K. (2014). Rural districts left behind? Rural districts and the challenges of administering the Elementary and Secondary Education Act. Journal of Research in Rural Education, 29(13), 1-15.
61. Yıldırım, A., & Karaman, Z. (2018). Ailenin yoksulluğu/zenginliği ile eğitim/akademik başarı arasındaki ilişki: PISA 2015 verileri ile ampirik bir çalışma. International Journal of Academic Value Studies (Javstudies), 4(19), 343-350.
62. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.