Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi Öğretim Modelinin Ortaokul Öğrencilerinin Bilgilendirici Metinleri Özetleme Becerilerine Etkisi

Öz

Bu çalışmada, Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi (ÖDSG) modeli ile Türkiye’nin Batı Karadeniz bölümündeki bir ortaokulda verilen bilgilendirici metinleri özetleme stratejileri eğitiminin, öğrencilerin özetleme performansına etkisi incelenmiştir. Çalışmaya katılan 46 sekizinci sınıf öğrencisi, deney ve kontrol grubu olarak ayrılmıştır. Türkçe dersi ortalamaları ve ön testler açısından incelenen iki grubun, yakın düzeylerde olduğu tespit edilmiştir. Deney grubundaki öğrencilere, beş hafta boyunca on ders süren özetleme stratejileri eğitimi verilmiştir. Bilgilendirici metinlerin özetlenmesi hakkında gerçekleştirilen dersler 45’er dakika sürmüştür. Kontrol grubu kendi eğitimine devam etmiştir. Sonuçlar, ÖDSG modeli ile özetleme stratejileri eğitimi verilen öğrencilerin, aynı metni tekrar özetlediklerinde ve farklı bir metni özetlediklerinde eğitimin öncesine göre daha başarılı özetler yazdıklarını göstermiştir. Çalışmanın başka sınıf düzeylerinde tekrarlanması, Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi modelinin farklı sınıf düzeylerinde, farklı metin türlerinde ve diğer temel becerilere yönelik strateji eğitiminde uygulanması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Öz düzenlemeli strateji gelişimi
• özetleme becerileri stratejisi
• bilgilendirici metinler
• ortaokul

The Effect of Self-Regulated Strategy Development on Middle School Students’ Summarization Informative Texts

Abstract

This study examines the impact of informative text summarization strategy training, provided through the Self-Regulated Strategy Development (SRSD) model, on students' summarization performance in a middle school located in the West Black Sea region of Türkiye. The study involved 46 eighth-grade students, who were divided into experimental and control groups. The two groups were found to be at similar levels in terms of their Turkish language course averages and pre-test results. The experimental group received summary skills strategy training over five weeks, consisting of ten lessons. The lessons on summarizing informative texts lasted 45 minutes each. The control group continued their education. The results showed that students who received summary skills strategy training with the SRSD model wrote more successful summaries when they summarized the same text again and when they summarized a different text than before. It is recommended that the study be repeated at other grade levels and that the Self-Regulated Strategy Development model be applied at different grade levels, with different text types, and in strategy training for other basic skills.

Keywords

• Self-regulated strategy development
• summary skills strategy
• informative texts
• middle school

Kaynakça

1. Ahıskalı, E. E. (2020). Planlama ve yazma stratejileri öğretiminin planlama ve yazma başarısına, yazma özyeterliğine ve yazma kaygısına etkisi (Publication No. 647103). [Doctoral dissertation, Dokuz Eylül University]. Educational Sciences, Turkish and Social Sciences Education.
2. Akıncılar, V. (2010). The effect of “please” strategy training through the self-regulated strategy development (SRSD) model on fifth grade efl students' descriptive writing: Strategy training on planning (Publication No. 262510). [Master's thesis, Middle East Technical University]. Educational Sciences, English Language Education.
3. Aktaş, E., & Bayram, B. (2017). Ortaokul öğrencilerinin okuduğunu anlamada özetleme stratejilerini kullanma becerilerinin değerlendirilmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(1), 346-360. http://dx.doi.org/10.7884/teke.3787
4. Akyol, H. (2008). Türkçe öğretim yöntemleri (2. Edition). Ankara: Kök Yayıncılık.
5. Aslan, A. (2006). İlköğretim okulu 4.sınıf öğrencilerinin bilgilendirici metinleri anlama özetleme ve hatırlama becerileri üzerinde zihin haritalarının etkisi (Publication No. 187666). [Master’s thesis, Gazi University]. Educational Sciences, Primary School.
6. Bahap Kudret, Z., & Baydık, B. (2016). Başarılı ve başarısız dördüncü sınıf okuyucularının okuduğunu anlama ve özetleme becerileri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(3), 317-346. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.268558
7. Bahçıvan, H. K., & Çetinkaya G. (2021). Ortaokul öğrencilerinin özetleme başarıları ile özetlemeye yönelik tutumları ve özyeterlik algıları arasındaki ilişki. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4 (1), 137 – 162.http://doi.org/10.33400/kuje.907447
8. Benzer, A., Karadağ, K., & Evci, B. (2021). Ortaokul öğrencilerine strateji öğretiminin özet yazma becerilerine etkisi. Millî Eğitim, 50 (230), 259–278. https://doi.org/10.37669/milliegitim.681263

9. Bi, B. (2020) Öz düzenleyici strateji gelişimi modelinin özel yetenekli öğrencilerin yazma becerilerine etkisi (Publication No. 618620). [Master's thesis, Hacettepe University]. Educational Sciences, Special Education.
10. Brown, A., & Day, J. (1983). Macrorules for summarizing texts: The development of expertise. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 22, 1–14.
11. Bulut, P. (2013). İlköğretim 5. sınıf öğrencileri ve öğretmenlerinin özetleme stratejilerinin değerlendirilmesi: Türkçe dersi örneği (Publication No. 328866). [Doctoral dissertation, Gazi University]. Educational Sciences, Primary Education.
12. Bulut, P., & Akyol, H. (2014). Summarızıng strategıes of the primary school 5th grade students and teachers. International Journal of Language Academy, 2(4), 36-48. 10.18033/ijla.165
13. Can, B. (2016). Öz düzenlemeli strateji geliştirmeye dayalı öğretim modelinin öykü yazma becerilerini geliştirmeye etkisi (Publication No. 429528). [Doctoral dissertation, Gazi University]. Educational Sciences, Primary Education.
14. Choy, S. C., & Lee, M. Y. (2012). Effects of teaching paraphrasing skills to students learning summary writing in esl. Journal of Teaching and Learning, 8(2), 77-89. DOI:10.22329/JTL.V8I2.3145.
15. Cordero-Ponce, W. L. (2000). Summarization instruction: Effects on foreign language comprehension and summarization of expository texts. Literacy Research and Instruction, 9(4), 329-350. https://doi.org/10.1080/19388070009558329
16. Cuenca-Carlino, Y., Gozur, M., Jozwik, S., & Krissinger E. (2018). The Impact of Self-Regulated Strategy Development on the Writing Performance of English Learners, Reading & Writing Quarterly, 34 (3), 248-262.https://doi.org/10.1080/10573569.2017.1407977
17. Çağlayan Dilber, N. (2014). Öz düzenlemeli strateji gelişimi öğretim modelinin ortaokul öğrencilerinin ürettikleri tartışmacı metinlere etkisi (Publication No. 383425). [Doctoral dissertation, Gazi University]. Social Sciences, Linguistics.
18. Çetinkaya, G., Şentürk, R., & Dikici, A. (2020). Özetleme stratejilerinin kullanımı ile özetleme başarımı arasındaki ilişki. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 6(2), 583-600. https://doi.org/10.31464/jlere.763574
19. Çıkrıkçı, S. S. (2008). İlköğretim öğrencilerinde özetleme becerisinin gelişimi. Dil Dergisi, 141, 19-35.
20. Davis, L. L. (1992). Instrument review: Getting the most from a panel of experts. Applied Nursing Research, 5, 194-197.
21. De La Paz, S. (1999). Self-regulated strategy instruction in regular education settings: İmproving outcomes for students with and without learning disabilities. Learning Disabilities Research & Practice, 14(2), 92-106.
22. Demirtaş Tolaman, T. (2017). Yazma becerilerinin geliştirilmesinde öz düzenlemeye dayalı strateji geliştirme modeli: bir eylem araştırması (Publication No. 503184). [Doctoral dissertation, Sakarya University]. Educational Sciences, Turkish and Social Sciences Education.
23. Dilidüzgün, Ş. (2013). From reading to summary writing in secondary school Turkish lessons. Ankara University, Journal of Faculty of Educational Sciences, 46 (2), 47-68.
24. Doğan, Y., & Özçakmak, H. (2014). Türkçe öğretmeni adaylarının dinlediğini özetleme becerilerinin değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11 (28), 153– 176.
25. Erdem, C. (2012). Türk dili ve edebiyatı öğretmen adaylarının özetleme stratejilerini kullanım tercihleri ve metin dil bilimsel bir özetleme çalışması. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 1(3), 36-52.
26. Eroğlu, E. (2023). Özetleme stratejileri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin öyküleyici metinleri özetleme becerilerini geliştirmeye ve özetleme stratejilerini kullanmalarına etkisi. (Publication No. 793029). [Master's thesis, Bartın University]. Postgraduate Education, Turkish and Social Sciences Education.
27. Eselioğlu, H., Set, S., & Yücel, A. (2021). 8. sınıf Türkçe ders kitabı. Ankara: MEB.
28. Eyüp, B., Stebler, M. Z., & Uzuner Yurt, S. (2012). Türkçe öğretmeni adaylarının özetleme stratejilerini kullanmadaki eğilimleri. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 1(1), 22-30.
29. Festas, I, Oliveira, A. L., Rebelo, J. A., Damião, M. H., Harris K., & Graham, S. (2015). Professional development in Self-Regulated Strategy Development: Effects on the writing performance of eighth grade Portuguese students, Contemporary Educational Psychology, 40, 17 -27. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2014.05.004
30. Graham, S., & Harris, K. R. (1993). Self-regulated strategy development: Helping students with learning problems develop as writers. The Elementary School Journal, 94 (2), 169–181.
31. Graham, S., & Harris, K. (2005). Writing better: Effective strategies for teaching students with learning difficulties. MD: Brookes Publishing Company.
32. Graham, S., & Harris, K. R. (2006). Students with learning disabilities and the process of writing: A meta-analysis of SRSD studies. H. L. Swanson,, K. R. Harris, & S. Graham (Ed.), In Handbook of learning disabilities (pp. 323-344). The Guilford Press.
33. Graham, S., Harris, K. R., & MacArthur, C. (2006). Explicitly teaching struggling writers: strategies for mastering the writing process. Intervention in School and Clinic,41(5), 290–294.
34. Günay, V. D. (2001). Metin bilgisi. İstanbul: Multilingual Yayıncılık.
35. Harris, K. R., & Graham, S. (2009). Self-regulated strategy development in writing: Premises, evolution, and the future. British Journal of Educational Psychology, 1 (1), 113–135. DOI: 10.1348/978185409X422542.
36. Harris, K. R., Graham, S., Mason, L. H., & Saddler, B. (2002). Developing a self-regulated writers. Theory Into Practice, 41(2), 110-115. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_7
37. Harris, K. R., Graham, S., & Mason, L. H. (2003). Self-regulated strategy development in the classroom: Part of a balanced approach to writing instruction for students with disabilities. Focus on Exceptional Children. 35(7), 1-16.
38. Harris, K. R., & Graham, S. (1999). Programmatic intervention research: Illustrations from the evolution of self-regulated strategy development. Learning Disability Quarterly, 22(4), 251-262.
39. Harris, K. R., & Graham, S. (2016). Self-regulated strategy development in writing: Policy implications of an evidence-based practice. Policy Insights from the Behavioral and Brain Sciences, 3(1), 77 – 84. https://doi.org/10.1177/237273221562421
40. Harris, K. R., Graham, S., & Mason, L. H. (2006). Improving the writing, knowledge, and motivation of struggling young writers: Effects of self-regulated strategy development with and without peer support. American educational research journal, 43(2), 295-340. https://doi.org/10.3102/00028312043002295
41. Helsel, L., & Greenberg, D. (2007). Helping struggling writers succeed: A self-regulated strategy instruction program. The reading teacher, 60(8), 752–760.https://doi.org/10.1598/RT.60.8.5
42. Hosseinpur, R. M. (2015). The impact of teaching summarizing on EFL learners’ microgenetic development of summary writing. The Journal of Teaching Language Skills (JTLS) 7(2), 69-92.
43. Kato, M. (2018). Providing comprehension clues in L1 to Japanese EFL summary writers: Do they help? International Journal of Applied Linguistics & English Literature, 7(5), 12-21.
44. Kintsch, W., & van Dijk, T. A. (1978). Toward a model of text comprehension and production. Psychological Review, 85 (5), 363-394.
45. Kirkland, M. R., & Saunders, M. A. P. (1991). Maximizing student performance in summary writing: managing cognitive load. TESOL Quarterly, 25(1), 105-121. https://doi.org/10.2307/3587030
46. Kutlu, Ö., Doğan, C. D., & Karakaya, İ. (2017). Ölçme ve değerlendirme (5. Edition). Ankara: Pegem Akademi.
47. Lane, K. L., Graham, S., Harris, K. R., & Weisenbach, J. L. (2006). Teaching writing strategies to young students struggling with writing and at-risk for behavioral disorders: self-regulated strategy development. Teaching Exceptional Children, 39, 60-64.
48. Lienemann, T. O., & Reid, R. (2006). Self-Regulated strategy development for students with learning disabilities. Teacher Education and Special Education, 29 (1), 3-11. https://doi.org/10.1177/088840640602900102
49. Mason, L. H., Harris, K. R., & Graham, S. (2002). Every child has a story to tell: self-regulated strategy development for story writing. Education and Treatment of Children, 25 (4) , 496–506.
50. Mason, L. H., Harris, K. R., & Graham, S. (2011). Self-regulated strategy development for students with writing difficulties. Theory Into Practice, 50, 20–27.https://doi.org/10.1080/00405841.2011.534922
51. McKeown, D., FitzPatrick, E., Parks Ennis, R., & Sanders, S. (2021). Self-Regulated Strategy Development: A Framework for Effective Instruction across the Content Areas, Learning Disabilities Research & Practice, 36(3), 184–187. https://doi.org/10.1111/ldrp.12256
52. Nelson, J. R., Smith, D. J., & Dodd, J. M. (1992). The effects of teachıng a summary skills strategy to students identified as learning disabled on their comprehension of science text. Educatıon and Treatment of Children, 15(3), 228-243.
53. Öğülmüş, K. (2018). Öz düzenlemeli strateji geliştirme modeli temelinde şekillendirilen öğretim paketinin özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin öykü yazma becerilerine etkisi (Publication No. 524168). [Doctoral distertation, Eskişehir Osmangazi University]. Educational Sciences, Special Education.
54. Özçakmak, H. (2015). Türkçe öğretmeni adaylarının not alarak dinlemede özetleme stratejilerini kullanma becerileri (Publication No. 388180). [Doctoral dissertation, Gazi University]. Educational Sciences, Turkish Education.
55. Roohani, A., & Baghbadorani, E. A. (2012). Impact of self-regulated strategy development on the persuasive writing and self-efficacy of ıranian efl learners. Iranian Journal of Applied Linguistics (IJAL), 15 (2), 107-138.
56. Sawyer, R. J., Graham, S., & Harris, K. R. (1992). Direct teaching, strategy instruction, and strategy instruction with explicit self-regulation: Effects on the composition skills and self-efficacy of students with learning disabilities. Journal or Educational Psychology, 84(3), 340-352.
57. Saygı, S. (2023). 8. sınıf Türkçe ders kitabı. Ankara: Ferman Yayıncılık.
58. Sertoğlu, G. (2021). Öz-düzenlemeli strateji geliştirme eğitiminin Türkçe öğretmeni adaylarının yazma sürecinde gözden geçirme-düzeltme becerileri üzerine etkisi (Publication No. 668221). [Master’s thesis, Pamukkale University]. Educational Sciences, Turkish and Social Sciences Education.
59. Stevens, E. A., Park, S., & Vaughn, S. (2019). A review of summarizing and main idea interventions for struggling readers in grades 3 through 12: 1978–2016. Remedial and Special Education Volume 40(3), 131-149. https://doi.org/10.1177/0741932517749940
60. Susar Kırmızı, F., & Akkaya, N. (2011). İlköğretimde özetleme stratejilerinin kullanımına ilişkin nitel bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 267-277. http://www.efdergi.hacettepe.edu.tr/shw_artcl-698.html
61. Şapcı, D. (2018). İlkokul öğrencilerinin bilgilendirici metinleri anlama ve özetleme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Publication No. 531592). [Master's thesis, Kırıkkale University]. Social Sciences, Primary School Teacher Education.
62. Taşdemir, G. G. (2019). Öğretmen adaylarının dinlediklerini özetleme becerileri (Publication No. 569476). [Master’s thesis, Kırşehir Ahi Evran University]. Social Sciences, Turkish and Social Sciences Education.
63. Tavşanlı, Ö. F. (2014). Grafik örgütleyicilerin ilköğretim 4. sınıf öğrencilerinin bilgilendirici metinleri çözümleme ve özetleme başarıları üzerine etkisi (Publication No. 372187). [Master’s thesis, Akdeniz University]. Educational Sciences, Primary School.
64. Türkben, T. (2022). Öz düzenleme stratejisi gelişimi öğretiminin ortaokul öğrencilerinin üstbilişsel yazma farkındalıklarına etkisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 555-571.
65. Uygun, M. (2012). Öz düzenleme stratejisi gelişimi öğretiminin yazılı anlatıma, yazmaya yönelik öz düzenleme becerisine, kalıcılığa ve tutuma etkisi. (Publication No. 317793). [Doctoral dissertation, Hacettepe University]. Social Sciences, Primary School.
66. Vorobel, O., & Kim, D. (2011) Upper-intermediate students’ summarizing process in L2, TESOL Journal, 2(3), 330–354. https://doi.org/10.5054/tj.2011.259958
67. Yazıcı Okuyan, H., & Gedikoğlu, Y. G. (2011). Öğretmenlerce üretilen yazılı özet metinlerinin niteliksel özellikleri. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 1007-1020.