Öğretmenlik Uygulamasında Öğretmen Adaylarının Özel Gereksinimli Öğrencilere Yönelik Algıları Üzerine Eleştirel Bir İnceleme: Eğitimin Özneleri Mi, Yoksa Öğretimin Nesneleri Mi?

Öz

Teorinin pratiğe yansıtıldığı öğretmenlik uygulamasında, özel gereksinimli öğrencilerin ve öğretmen adaylarının aktif katılımı çok önemlidir. Bu çalışma, öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulamasındaki uygulamalarının etik ve pedagojik sonuçlarını eleştirel bir bakış açısıyla incelemektedir. Katılımcılar, amaçlı ve kartopu örnekleme yöntemi kullanılarak seçilmiş ve çalışmaya iki farklı üniversiteden dört yıl boyunca her yıl iki öğretmen adayı ile toplamda iki uygulama öğretmeni ve uygulama öğretim elemanı dahil edilmiştir. Bu katılımcılarla derinlemesine yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Tematik analizden sonra üç ana tema ortaya çıkmıştır: sistemik ve yapısal zorluklar, pedagojik ve etik uzlaşmalar ve özel eğitim ihtiyaçları olan öğrencilerin ontolojik konumu. Bulgular, haftada bir gün yürütülen öğretmenlik uygulamasından dolayı adayların misafir gibi olduklarını ve uygulamalarının bürokratik ritüelin ötesine geçmeyen yapısal sorunlar ortaya çıkardığını göstermektedir. Uygulama öğretim elemanının ve uygulama sınıf öğretmeninin resmi olarak öğretmen adayını değerlendirdiği öğretim oturumlarında özel gereksinimli öğrenciler bir araç olarak kullanılmakta; ancak bu öğrencilerin öğrenme süreçlerine dair kalıcılık, akıcılık ve genelleme gibi takip aşamaları genellikle izlenmemektedir. Genel olarak, sistematik ve pedagojik sınırlılıklar, adayların mezun olma amacıyla uygulamadaki görevleri kısa zamanda tamamlama eğilimini güçlendirmekte ve özel eğitim ihtiyacı olan öğrencileri pasif bir nesne konumunda bırakmaktadır. Bu nesneleştirme, bu bireylerin özerkliğini ve benlik algısını olumsuz etkileme riski taşımaktadır. Öğretmenlik uygulamasını belgeler üzerinde konumlandırmak, nitelikli bir öğretmenlik uygulaması yerine, bürokratik niceliğe öncelik veren temel bir yapısal problem olarak tanımlanmıştır. Sonuç olarak, tüm paydaşlar arasında sistemin kalitesini ve niceliğini kapsamlı bir şekilde incelemek ve geliştirebilmek için hesap verebilirlik mekanizmalarının uygulanması önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Özel eğitim
• öğretmenlik uygulaması
• nesneleştirme
• özneleştirme
• öğretmen adayı
• özel gereksinimli öğrenci

A Critical Examination into Pre-Service Teachers' Perceptions on Students with Special Educational Needs During Teaching Practice: Learning Subjects or Instructional Objects?

Abstract

In teaching practice, where theory is reflected in practice, the active participation of both students with special educational needs (SEN) and pre-service teachers is crucial. This study critically examines the ethical and pedagogical consequences of pre-service teachers' practices in teacher training. Participants were selected using purposive and snowball sampling and included two former pre-service teachers each year from two different universities for four years, along with two mentor teachers and university tutors. In-depth semi-structured interviews were conducted. After thematic analysis, three main themes were revealed: systemic and structural challenges, pedagogical and ethical compromises, and the ontological position of students with SEN. The findings indicate that the one-day-a-week practice, where pre-service teachers are treated like guests, and the practice not going beyond bureaucratic ritual, are fundamental structural problems. Students with SEN are used only as objects in instant teaching sessions, while the follow-up stages of learning, including fluency, maintenance, and generalization, are not monitored. Overall, systemic and pedagogical limitations reinforce the tendency of pre-service teachers to complete the graduation requirements and then the practical application, leaving students with SEN in a passive object position. This objectification poses significant risks that fundamentally compromise the autonomy and self-perception of these individuals. Reliance on the bureaucracy-centered model has been identified as a central structural flaw that prioritizes bureaucratic quantity over genuine pedagogical quality. In conclusion, the implementation of robust accountability mechanisms is essential to comprehensively monitor the quality and quantity of the system across all stakeholders.

Keywords

• Special education
• teaching practice
• objectification
• subjectification
• pre-service teacher
• student with special educational needs

Kaynakça

1. Atbasi, Z., & Hazir, O. (2025). Empathy beyond the classroom: transforming trainee teachers through direct interaction with adults with intellectual disabilities. International Journal of Developmental Disabilities, 71(8), 1268–1278. https://doi.org/10.1080/20473869.2025.2462922
2. Ball, S. J. (2003). The teacher's soul and the terrors of performativity. Journal of Education Policy, 18(2), 215–228. https://doi.org/10.1080/0268093022000043065
3. Biesta, G. (2009). Good education in an age of measurement: On the need to reconnect with the question of purpose in education. Educational Assessment, Evaluation and Accountability (formerly: Journal of Personnel Evaluation in Education), 21(1), 33-46. https://doi.org/10.1007/s11092-008-9064-9
4. Biesta, G. J. J. (2010). Good education in an age of measurement: Ethics, politics, democracy. Paradigm Publishers.
5. Biesta, G. J. J. (2015). The beautiful risk of education. Paradigm Publishers.
6. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
7. Bulunuz, N., & Bulunuz, M. (2015). Öğretmeneğitimindeklinikdanışmanlıkmodelivemevcutuygulamalarındeğerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(38), 131-141. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/398981
8. Cook, B. G., & Odom, S. L. (2013). Evidence-Based Practices and Implementation Science in Special Education. Exceptional Children, 79(3), 135-144. https://doi.org/10.1177/001440291307900201

9. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE.
10. Darling-Hammond, L. (2006). Constructing 21st-century teacher education. Journal of Teacher Education, 57(3), 300–314. https://doi.org/10.1177/0022487105285962
11. Darling-Hammond, L. (2014). Strengthening Clinical Preparation: The Holy Grail of Teacher Education. Peabody Journal of Education, 89(4), 547–561. https://doi.org/10.1080/0161956X.2014.939009
12. Dewey, J. (1904). The relation of theory to practice in education. Teachers College Record, 5(6), 9–30.
13. Florian, L., & Pantić, N. (2017). Teacher education for the changing demographics of schooling: Inclusive education for every learner. Springer. http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/43577/1/98.pdf
14. Hazir, O., Harris, R., & Williams, T. I. (2022). The mentor–tutor partnership in Turkish special education initial teacher training: an exploration of collaboration and agency. Cambridge Journal of Education, 53(2), 135–154. https://doi.org/10.1080/0305764X.2022.2086216
15. Hazır, O. (2015). Öğretmen etkililiği: Finlandiya modeli. Kara Harp Okulu Bilim Dergisi, 25(1), 3-24.
16. Heward, W. L. (2013). Exceptional children: An introduction to special education (10. Baskı). Pearson.
17. Kaufman, D. M. (2003). Applying educational theory in practice. Bmj, 326(7382), 213-216. https://doi.org/10.1136/bmj.326.7382.213
18. Korthagen, F. A. J. (2010). The relationship between theory and practice in teacher education. P. Peterson, E. Baker, & B. McGaw (Eds.) içinde, International Encyclopedia of Education (Cilt 7, ss. 669-675). Elsevier.
19. Kubina, R. M., & Yurich, K. K. (2012). Precision teaching book. Lemont, PA: Greatness Achieved Publishing Company.
20. Maguire, M., & Delahunt, B. (2017). Doing a thematic analysis: A practical, step-by-step guide for learning and teaching scholars. All Ireland Journal of Higher Education, 9(3). https://doi.org/10.62707/aishej.v9i3.335
21. Mathews, H. M., Myers, A. M., & Youngs, P. A. (2022). The Role of Teacher Self-Efficacy in Special Education Former trainee teachers’ Sensemaking: A Mixed-Methods Investigation. Remedial and Special Education, 44(3), 209–224. https://doi.org/10.1177/07419325221101812
22. Markelz, A., Riden, B., & Scheeler, M. C. (2017). Generalization Training in Special Education Teacher Preparation: Does It Exist? Teacher Education and Special Education: The Journal of the Teacher Education Division of the Council for Exceptional Children, 40(3), 179–193. https://doi.org/10.1177/0888406417703752
23. Markelz, A. M., Scheeler, M. C., & Lee, D. L. (2022). Teach students to maintain and generalize new learning across time and settings. In High leverage practices for inclusive classrooms (pp. 330-342). Routledge.
24. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
25. Ministry of National Education (MoNE). (2021). Öğretmenlik uygulaması yönergesi. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi. mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2066.pdf
26. Ministry of National Education (MoNE). (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24736&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
27. O’Brien, K. M., Nagro, S. A., Binkert, G. D., Szocik, K., & Gerry, M. (2023). Field Experiences in Special Education Teacher Preparation: A Review of the Literature. Teacher Education and Special Education: The Journal of the Teacher Education Division of the Council for Exceptional Children, 47(1), 5-25. https://doi.org/10.1177/08884064231177662
28. OECD (2019), PISA 2018 Results (Volume I): What Students Know and Can Do, PISA, OECD Publishing, Paris, .https://doi.org/10.1787/5f07c754-en
29. Saldaña, J. (2013). The coding manual for qualitative researchers (2nd ed.). Sage Publications.
30. Shepherd, K. G., Fowler, S., McCormick, J., Wilson, C. L., & Morgan, D. (2016). The search for role clarity: Challenges and implications for special education teacher preparation. Teacher Education and Special Education, 39(2), 83–97. https://doi.org/10.1177/0888406416637904
31. Tomris, G., Yücesoy-Özkan, Ş., &Gülboy, E. (2024). The effects of supervisory coaching on improving special education teacher candidates' performance on multiple stimulus without replacement preference assessment. Journal of Education for Life, 38(3), 586-609. https://doi.org/10.33308/26674874.2024383755
32. United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities. Treaty Series, 2515, 3.
33. World Medical Association. (2013). WMA declaration of Helsinki - ethical principles for medical research involving human subjects. https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of- helsinki/.
34. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE.