Araştırma Makalesi

Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması

Sayı: 2026 19 Kasım 2026
PDF İndir
EN TR

Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması

Öz

Bu çalışma, Hanefî usûl-i fıkıh geleneğinin klasiklerinden Ebü’l-Usr el-Pezdevî’nin el-Usûl’ü üzerine oluşan şerh edebiyatında, Memlük dönemi şârihi Ekmelüddîn el-Bâbertî’nin yorum ve eleştirilerinin Osmanlı dönemi şârihleri Molla Hüsrev ve Musannifek tarafından nasıl ele alındığını konu edinmektedir. Makale, Pezdevî şerh geleneğindeki teorik tartışmaları karşılaştırmalı olarak ele alarak Memlük döneminde geliştirilen yorum ve argümanların Osmanlı ilmî çevresinde nasıl karşılandığını ve değerlendirildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede araştırmanın konusu, Kitâb’ın mahiyeti ve bununla irtibatlı olarak Ebû Hanîfe’nin Farsça kıraat görüşü etrafındaki tartışmalarla sınırlandırılmıştır. Çalışma, Bâbertî’nin Pezdevî’nin teorik açıklamalarına yönelttiği tenkitlerin ve geliştirdiği alternatif açıklamaların Osmanlı şârihleri tarafından farklı açılardan eleştirel bir yaklaşımla yeniden değerlendirildiğini ve bu süreçte şârihlerin ilmî mirasın yalnızca nâkilleri olmadıklarını, şerh geleneğindeki bilgi üretimine aktif biçimde katıldıklarını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Al-Azem, Talal. Rule-Formulation and Binding Precedent in the Madhhab-Law Tradition: Ibn Quṭlūbughā’s Commentary on the Compendium of Qudūrī. Leiden–Boston: Brill, 2017.
  2. Arslan, Ali. “Osmanlılar’da Coğrafi Terim Olarak ‘Acem’ Kelimesinin Manası ve Osmanlı-Türkistan Bağlantısındaki Önemi (XV-XVIII. Yüzyıllar)”. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 8 (1997), 83-87. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000144
  3. Atçıl, Abdurrahman. “Greco-Islamic Philosophy and Islamic Jurisprudence in the Ottoman Empire (1300-1600): Aristotle’s Theory of Sciences in Works on Usūl al-Fiqh”. Osmanlı Araştırmaları 41/41 (2013), 33-54. https://izlik.org/JA65SR93LP
  4. Atçıl, Abdurrahman. “Memlükler’den Osmanlılar’a Geçişte Mısır’da Adlî Teşkilât ve Hukuk”. İslam Araştırmaları Dergisi 38 (Aralık 2017), 89-121. https://doi.org/10.26570/isad.347710
  5. Bâberti, Ekmelüddîn Muhammed b. Muhammed. Takrîrü Usûli Fahri’l-İslâm el-Pezdevî. thk. Abdüsselam Subhî Hâmid. Kuveyt: Vizâretü’l-Evkâf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, 2005.
  6. Balahoroğlu, Furkan. “Roots of Ottoman Scholars in Mamlūk Cairo”. İslam Tetkikleri Dergisi 16/1 (Nisan 2026), 138-170. https://doi.org/10.26650/iuitd.2026.1751113
  7. Başoğlu, Tuncay. el-Fıkhu fi’l-ahdeyn el-Eyyûbî ve’l-Memlûkî: Hasâisu’t-te’lîf ve serdü’l-müellefât. Beyrut: Dâru’r-Reyâhîn, 2022.
  8. Başoğlu, Tuncay. “Eyyûbîler ve Memlükler Dönemi Fıkıh Yazımı”. İslam Tetkikleri Dergisi 10/1 (20 Mart 2020), 229-332. https://doi.org/10.26650/iuitd.2020.684689

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Hukuku

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

19 Kasım 2026

Gönderilme Tarihi

29 Eylül 2026

Kabul Tarihi

7 Kasım 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 2026

Kaynak Göster

APA
Çelik, İ. R. (2026). Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 2026. https://doi.org/10.20486/imad.2050389
AMA
1.Çelik İR. Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026;(2026). doi:10.20486/imad.2050389
Chicago
Çelik, İmam Rabbani. 2026. “Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, sy 2026. https://doi.org/10.20486/imad.2050389.
EndNote
Çelik İR (19 Kasım 2026) Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 2026
IEEE
[1]İ. R. Çelik, “Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması”, İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, sy 2026, Kas. 2026, doi: 10.20486/imad.2050389.
ISNAD
Çelik, İmam Rabbani. “Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026 (19 Kasım 2026). https://doi.org/10.20486/imad.2050389.
JAMA
1.Çelik İR. Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026. doi:10.20486/imad.2050389.
MLA
Çelik, İmam Rabbani. “Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, sy 2026, Kasım 2026, doi:10.20486/imad.2050389.
Vancouver
1.İmam Rabbani Çelik. Memlükler’den Osmanlılar’a Pezdevî Şerh Geleneği: Bâbertî, Molla Hüsrev ve Musannifek’in Kitab’ın Mahiyeti Tartışması. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 19 Kasım 2026;(2026). doi:10.20486/imad.2050389


Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.