Services offered to children with hearing loss and their families at the Guidance and Research Center and problems encountered

Öz

This study aimed to investigate the services provided to children with hearing loss aged 0-8 and their families at the Guidance and Research Center (GRC) and identify the problems encountered in providing these services. This study was designed as a comparative case study. In this study, 23 personnel from two different GRCs, along with 14 parents of children with hearing loss who had applied to the GRCs, participated. Data were collected through semi-structured interviews, physical and social observations, researcher diaries, documents, and artifacts. The data were analyzed descriptively and inductively. The findings were categorized into general problems similar to those encountered in GRCs in Türkiye, as well as problems that differed across the research environments. Problems faced in services provided to children with hearing loss and their families in GRCs throughout Türkiye included these children's families having little contact with GRCs, particularly children aged 0-36 months not being followed up by GRCs in rehabilitation centers, limited educational assessment for children with hearing loss at GRCs, failure to consider the goals recommended for the child by GRCs as a result of educational assessment in different educational institutions, and limited authority of GRCs according to their varying responsibilities. Challenges specific to each GRC also emerged, including lack of suitable physical conditions in each GRC, the shortage of personnel capable of working with diverse special needs groups, and the regional geography served by each GRC. To minimize these problems, it was determined that there is a need for legal regulations that more clearly define the responsibilities of GRCs, improve personnel qualifications, and standardize GRC structures throughout the country, especially to improve the qualifications of personnel working with children with special needs in early childhood.

Anahtar Kelimeler

• Children with hearing loss
• Counseling and Reseacrh Center
• Special education and rehabilitation center
• early intervention

Rehberlik ve Araştırma Merkezi’nde işitme kayıplı çocuk ile ailesine sunulan hizmetlerde karşılaşılan sorunlar

Öz

Bu araştırmada 0-8 yaş arasındaki işitme kayıplı çocuk ve ailesine Rehberlik ve Araştırma Merkezinde (RAM) sunulan hizmetlerin incelenmesi ve sunumunda ortaya çıkan sorunların belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, karşılaştırılmalı durum çalışması olarak desenlenmiştir. Araştırmaya iki farklı RAM’dan 23 personel ile RAM’lara başvuran 14 işitme kayıplı çocuğun ebeveyni olmak üzere toplam 37 kişi katılmıştır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler, fiziksel ve sosyal gözlemler, araştırmacı günlüğü, belgeler ve süreç ürünleri ile toplanmıştır. Veriler durumları açıklamak için betimsel ve tümevarımsal olarak analiz edilmiştir. Bulgular, Türkiye’de RAM’larda karşılaşılan sorunlara benzer genel sorunlar ve araştırma ortamına göre farklılaşan sorunlar olarak ele alınmıştır. Türkiye genelinde RAM’larda işitme kayıplı çocuklara ve ailelerine sunulan hizmetlerde karşılaşılan sorunlar şunlardır: işitme kayıplı çocuk ailelerinin RAM ile az temasta bulunması, özellikle 0-36 aylık çocukların rehabilitasyon merkezlerinde RAM tarafından takip edilememesi, RAM’da işitme kayıplı çocuklara yönelik eğitsel değerlendirmenin sınırlılığı, RAM’ın eğitsel değerlendirme sonucunda çocuklar için önerdiği amaçların farklı eğitim kurumlarında dikkate alınmaması ve RAM’ların farklılaşan sorumluluklarına rağmen yetkisinin sınırlı olmasıdır. Bunlarla birlikte her RAM’a özgü sorunlar da ortaya çıkmıştır. Bu sorunlar arasında her RAM’da uygun fiziksel koşulların bulunmaması, farklı özel gereksinim gruplarıyla çalışabilecek personel eksikliği ve RAM’ın hizmet sunduğu bölgelerin coğrafi yapısı dile getirilmiştir. Bu sorunları en aza indirmek için RAM’ların sorumlulukların daha net belirtildiği yasal düzenlemelerin gerçekleştirilmesine, personel niteliğinin artırılmasına, ülke genelinde daha standartlaştırılmış RAM yapılarına, RAM’ların yetkilerinin çeşitlendirilmesine ve özellikle erken çocukluk dönemindeki özel gereksinimli çocuklar ve aileleriyle çalışan personel niteliğinin artırılmasına ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İşitme kayıplı çocuk
• Rehberlik ve araştırma merkezi
• Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi
• Erken müdahale

Kaynakça

1. Akbıyık, C. (2022). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitiminde problem yaşama ve rehberlik ve araştırma merkezlerinden faydalanma durumları. [The situation of classroom teachers' having problem in inclusive education and benefit from guidance and research centers]. (Tez No: 711231) [Yüksek lisans tezi, Kastamonu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
2. Aktaş, Y. (2022). Özel gereksinimli bireylerin eğitsel tanılama ve değerlendirme sürecinin RAM çalışanlarının görüşlerine göre değerlendirilmesi (İstanbul örneği). [Evaluation of the educational diagnosis and assessment process of individuals with special needs according to the opinions of RAM employees (İstanbul example)]. (Tez No: 763289) [Yüksek lisans tezi, İbn Haldun Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
3. American Academy of Pediatrics. (2019). Joint Committee on Infant Hearing [JCIH] Year 2019 position statement: Principles and guidelines for early hearing detection and intervention programs. Pediatrics, 4(2), 1-44.
4. Aslan, S., & Bal, E. (2014). Rehberlik ve araştırma merkezlerinin örgütsel analizi. [An organizational analysis of guidance and research centers]. Eğitim ve Bilim, 39(174), 313-324. https://doi.org/10.15390/EB.2014.1652
5. Aşık, M., & Yıldırım, T. (2021). Rehberlik ve araştırma merkezi müdürlüklerince özel gereksinimli öğrencilere yönelik yönlendirme kararlarının incelenmesi. [Examination of guidance decisions for students with special needs by directorates of guidance and research centers]. Milli Eğitim Özel Eğitim ve Rehberlik Dergisi, 1(2), 31-61.
6. Atmaca, U., & Uzuner, Y. (2020). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin işitme kayıplı bireylere verilen destek hizmetlerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi: Fenomenolojik araştırma. [The opinions of teachers working in special education and rehabilitation centres about the support services for individuals with hearing loss: A phenomenologic study]. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(4), 1214-1248. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.8c.4s.7m
7. Baş, N., Turan, Z., & Uzuner, Y. (2019). Ulusal yenidoğan işitme tarama programının aile ve sağlık çalışanları görüşlerine göre incelenmesi: Durum araştırması. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 7(1), 134-160. doi: 10.14689/issn.2148-2624.1.7c1s.6m
8. Bekar, R., Uzuner, Y., & Çolaklıoğlu, O. (2021). İşitme kayıplı çocuğu olan annelerin çocuklarına ilişkin gereksinimler ve destekler hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. [The investigation of the opinions of mothers of children with hearing loss on their needs and support regarding their children] Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 22(1), 31-59. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.587730

9. Biral, B. (2019). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde eğitsel tanılama üzerine sosyolojik bir değerlendirme. [A sociological review on educational diagnosis in guidance and research centers]. (Tez No: 606418) (Yüksek Lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
10. Bogdan, R. C., & Biklen, K. S. (2007). Qualitative research for education: An introduction to theory methods (5th ed.). Allyn and Bacon. Bozkurt, F. (2009). Zihinsel yetersiz tanısı alan çocukların tanılama süreçlerinin betimlenmesi. [Describing the diagnosis process of children with mental retardation]. (Tez No: 235249) (Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
11. Brantlinger, E., Jimenez, R., Klingner, J., Pugach, M., & Richardson, V. (2005). Qualitative studies in special education. Exceptional Children, 71(2), 195-207.
12. Cankuvvet-Aykut, N. & Çinar, M. (2018). Erken çocuklukta işitme cihazı uygulamaları ve ebeveynler. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 2(2), 414-427. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.196720182256
13. Clark, T. (2011). Gaining and maintaining access: Exploring the mechanisms that support and challenge the relationship between gatekeepers and researchers. Qualitative Social Work, 10(4), 485-502. https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/1473325009358228
14. Clark, M. (2007). A practical guide to quality interaction with children who have a hearing loss. Plural Publishing.
15. Clausen-May, C. Brown, T., & Fletcher-Campell, F. (2015). Early intervention and prevention with children and families. UK: Oxford Brookes University.
16. Christensen, L. B., Johnson, R. B., & Turner, L. A. (2015). Araştırma yöntemleri: Desen ve analiz [Research methods: Design and analysis] (A. Aypay, Trans.). Anı Yayıncılık.
17. Creswell, J. W. (2016). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. [Research design: Qualitative, quantitative and mixed methods approaches]. (S. B. Demir, Trans. Ed.). Eğiten Yayıncılık.
18. Cole, E.B., & Flexer, C. (2020). Children with hearing loss: Developing listening and talking birth to six. Plural Publishing.
19. Çay, E., Sivrikaya, T., & Çetin, M. E. (2022). Rehberlik araştırma merkezlerinde eğitsel değerlendirme yapan personelin çoklu yetersizliği olan bireyleri değerlendirme süreçlerine ilişkin görüşleri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 1047-1067.
20. Çağlayan, E. (2022). Rehberlik ve araştırma merkezi personelinin otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin eğitsel tanılama ve yönlendirme süreçlerine ilişkin görüşleri. [The views of Guidance and Research Center staff on the educational diagnosis and the guidance processes of individuals with Autism]. (Tez No: 725579) (Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
21. Çakmak, Z. (2017). Rehberlik ve araştırma merkezi personelinin öğrenme güçlüğü olan bireylerin değerlendirilme süreçlerine ilişkin görüşleri. [To determine the opinions of guidance and research center staff about assesment of the individuals with learning disability]. (Tez No: 463469) (Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
22. Çelik, S. (2018). Özel gereksinimli çocukların erken müdahaleden okulöncesine geçiş süreçlerinin Biyoekolojik Sistemler Kuramı’na dayalı olarak incelenmesi: Bir geçiş modeli önerisi [Examining transition process from early intervention to preschool for children with special needs based on the bioecological systems theory: A transition model suggestion]. (Tez No: 524175) (Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
23. Çolak, H., Okan, Ö. Z., Cennet, Ö. Z., Yalçınkaya, E., Adalılar, İ., Koç, M. K., Yıldırım, S., Tahtacı, Ş., Korkut, Y., Batuk, M., & Sennaroğlu, G. (2021). COVID-19 pandemisinin odyolojik servislere yönelik etkileri ve tele-odyoloji. The effects of COVID-19 pandemic on audiological services and tele-audiology]. Türk Odyoloji ve İşitme Araştırmaları Dergisi, 4(1), 1-10. https://doi.org/10.34034/tjahr.23260
24. Delft, A.V. (2020). Social participation of deaf children in primary education. Yayımlanmamış doktora tezi. Hollanda: Utrecht Üniversitesi. https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/38597/Thesis%20Anneloes%20van%20Delft%206556434.pdf?sequence=1&isAllowed=y
25. Ergül, C., Atılgan, H., Doğan, M., Altunay, B., Ökcün Akçamuş, M., Işıtan, S., ... & Aydin, B. (2021). Engeli olan çocuklar için değerlendirme çerçevesi Okul Öncesi için aile kılavuzu. MEB Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü. https://odsgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2021_07/16123024_DegerlendirmeCercevesiOgretmenEgtitimiOkulOncesi.pdf
26. Ertürk-Mustul, E., Turan, Z., & Uzuner, Y. (2025). A teacher training program: Early intervention for deaf/hard of hearing children. Journal of Deaf Studies and Deaf Education, enaf072, https://doi.org/10.1093/jdsade/enaf072
27. Ertürk-Mustul, E. (2021). 0-3 yaş işitme kayıplı çocuklarla aile eğitimlerini yürüten öğretmenlerin hizmet içi eğitim sürecinin incelenmesi. [Investigating the in-service training process of teachers conducting early intervention practices for children with hearing loss]. (Tez No: 672712) (Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
28. Gay, L.R., Mills, G.E., & Airasian, P. (2012). Edicational research: Competencies for analysis and applications. Pearson Merrill Prentice Hall.
29. Glesne, C. (2014). Nitel araştırmaya giriş [Becoming qualitative researchers: An introduction] (A. Ersoy & P. Yalçınoğlu, Trans.). Anı Yayıncılık.
30. Goodrick, D. (2014). Comparative case studies. UNİCEF: Methodological briefs impact evaluation no:9.
31. Göksoy, S., & Öksüz, K. (2019). Eğitsel tanılama sürecinde rehberlik ve araştırma merkezinde çalışan öğretmenlerin yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri. [Problems that teachers working in guidance research centers experience in the process of educational identification and suggested solution]. Diyalektolog, (20), 65-80.
32. Göncü, A. (2019). Rehberlik ve araştırma merkezlerinin özel eğitim hizmetleri bölümlerinde görev yapan öğretmenlerin mesleki yeterlik algıları. [The perception of professional competence of teachers who serve in special education services departments of guidance and research centers]. (Tez No: 597187) (Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
33. Guba, E.G. (1981). Criteria for assessing the trustworthiness of naturalistic inquiries. ERIC/ECTJ Annual Review Paper, 29(2), 75-91.
34. Hammersley, M., & Traianou, A. (2017). Nitel araştırmalarda etik: İhtilaflı konular ve bağlamlar [Ethics in qualitative research: Controversies and contexts] (S. Balcı & B. Ahi, Trans.). Anı Yayıncılık.
35. Harkönen, U. (2007, Ekim). The Bronfenbrenner ecological systems theory of human development. Scientific Articles of V. International Conference Person Color Nature Music’de sözlü olarak sunulan bildiri, Daugavpils University, Saule. Inguaggiato, E., Sgandurra, G., & Cioni, G. (2017). Brain plasticity and early development: Implications for early intervention in neurodevelopmental disorders. Neuropsychiatrie de l'Enfance et de l'Adolescence, 65(5), 299-306.
36. Karasu, N. (2014). Guidance and research centers of Turkey: From the perspective of parents. European Journal of Special Needs Education, 29(3), 358-369.
37. Kemaloğlu, Y. K. (2015). Yenidoğan işitme taramaları. In E. Belgin & A. S. Şahlı (Eds.), Temel odyoloji (pp. 191-217). Güneş Tıp Kitabevleri.
38. Kocaoğlu, A. (2022). Barınma Merkezi İlkokulu’nda eğitim gören özel gereksinimli bireylerin tanılama süreci: Sınıf öğretmeni ve ram personeli görüşleri. [The diagnostic process of students with special needs in a refugee camp elementary school: Opinions of elementary teachers and Guidance and Research Center specialists]. (Tez No: 742614) (Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
39. Küçükgöz, M. (2020). Rehberlik ve araştırma merkezinde otizm spektrum bozukluğu olan çocukların eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecine ilişkin bir durum çalışması. [A case study on the educational assessment and diagnosis process of children with autism spectrum disorder in a counseling and research center]. (Tez No: 669512) (Yüksek lisans tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
40. Küpeli, S. (2020). Koklear implant uygulama sürecinin işitme kayıplı çocuk ailelerinin ve uzmanların bakış açısından incelenmesi. [The analysis of the cochlear implant process based on the perspective of the parents of children with hearing loss and specialists]. (Tez No: 646512) (Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
41. Maraklı, Ö. (2016). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde çalışan özel eğitim öğretmenlerinin eğitsel değerlendirme ve yerleştirmeye bağlı olarak kullanılan modül programlarının uygulanması hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. [Examining the views of special education teachers in Guidance and Research Centers about program modules used for educational assessment and placement]. (Tez No: 450106). (Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
42. Millî Eğitim Bakanlığı. (2020). Millî Eğitim Bakanlığı rehberlik ve araştırma merkezi yönetmeliği. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_08/31230315_RAM_YONERGESY.pdf
43. Millî Eğitim Bakanlığı. (2019). Rehberlik ve araştırma merkezlerinin kapsayıcı eğitim hizmetleri sunma açısından kapasitelerinin güçlendirilmesi (RAMKEG). Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
44. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Millî Eğitim bakanlığı özel eğitim ve rehberlik hizmetleri genel müdürlüğü. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_07/09101900_ozel_egitim_hizmetleri_yonetmeligi_07072018.pdf
45. Millî Eğitim Bakanlığı. (2000). Millî Eğitim Bakanlığı özel eğitim ve rehberlik hizmetleri genel müdürlüğü https://orgm.meb.gov.tr/alt_sayfalar/mevzuat/Ozel_Egitim_Hizmetleri_Yonetmeligi_son.pdf
46. Millî Eğitim Bakanlığı (tarihsiz). Eğitsel değerlendirme ve tanılama: Öğretmenler için Bilgilendirme Kitapçığı Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_05/06133757_egitseldegerlendirme.pdf
47. Nazlı, S., Kiye, S., Yoncalık, O., Aşçıoğlu-Önal, A., Can, N., & Ateş, E. G. Ç. (2021). Rehberlik ve araştırma merkezleri rehberlik hizmetleri bölümünün işlevselliğinin incelenmesi. [Investigation of functionality of guidance and research centers guidance services department]. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 54(1), 225-268. https://doi.org/10.30964/auebfd.645542
48. Nikolopoulos, T. P., Archbold, S. M., & Gregory, S. (2005). Young deaf children with hearing aids or cochlear implants: early assessment package for monitoring progress. International journal of pediatric otorhinolaryngology, 69(2), 175-186.
49. Öğülmüş, K. (2021). Türkiye'de özel öğrenme güçlüğü olan bireylerin tanılama sürecinin rehberlik araştırma merkezi perspektifinden incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4176-4204.
50. Özak, H., Vural, M., & Avcıoğlu, H. (2008). Rehberlik araştırma merkezi müdürlerinin gönderme tanılama yerleştirme izleme ve değerlendirmeye ilişkin görüş ve önerileri. [Opinions and suggestions of guidance research center managers regarding referral, diagnosis, placement, monitoring, and assessment]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 189-206.
51. Öztürk-Ertem, İ. (2005). İlk üç yaşta gelişimsel sorunları olan çocuklar: Üç sorun ve üç çözüm. Özel Eğitim Dergisi, 6(2), 13-25.
52. Stewart, C., & Cash, W. (2008). Interviewing: Principles and practices. McGraw-Hill Humanities/Social Sciences/Languages.
53. Sola-Özgüç, C. (2019). Özel eğitim öğretmen adaylarının rehberlik araştırma merkezinde gerçekleştirdikleri öğretmenlik uygulamasına ilişkin ilişkin deneyimleri. [Pre-service special education teachers’ experiences in the practice they perform in a guidance and research center]. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(4), 763-789. doi: 10.21565/ozelegitimdergisi.512951
54. Tan, H. (1992). Psikolojik danışma ve rehberlik: Teori ve Uygulama. İstanbul: Alkım
55. Trivette, C.M. and Dunst, C.J. (2000). Recommended practices in familybased practices. S. Sandall, M.E. McLean and B.J. Smith (Eds.), In DEC recommended practices in early intervention/early childhood special education (pp. 39–46). Longmont, CO: Sopris West.
56. Thomas, G. (2010). Doing case study: Abduction not induction, phronesis not theory. Qualitative inquiry, 16(7), 575-582.
57. Tokumitsu, H., & Uchiyama, T. (2004). Early ıntervention program of hearing-impaired children in Japan. In Hearing Impairment (s. 126-129). Tokyo: Springer.
58. Turan, Z. (2025). (Eds.). İşitme yetersizliği aile eğitimi kitap seti: 0-3 yaş grubu Ankara: Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_02/27111659_isitmeyetersizligi03yasdijital.pdf Turan, Z. (2010). An early natural auditory-oral intervention approach for children with hearing loss: A qualitative study. Educational Sciences: Theory and Practice, 10(3), 1731-1756.
59. Yanık, Ş., & Gürgür, H. (2017). Procedures in Turkey for guiding students with special needs into ınclusive settings. Educational Sciences: Theory & Practice, 17(5), 1649-1673. doi:10.12738/estp.2017.5.0066. Yalçın, R. (2021). Dil ve konuşma bozukluklarının değerlendirilmesi sürecinde görev alan rehberlik ve araştırma merkezi personelinin yaşadığı sorunların belirlenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: Üsküdar Üniversitesi. Yaylacı, F., & Güller, B. (2022). Rehberlik araştırma merkezleri tarafından bir ön değerlendirme raporu ile yönlendirilen olgularda tanısal tutarlılığın değerlendirmesi. Turkish Journal of Child Adolescent Mental Health, 29(1), 35-40.
60. Yılmaz, Y., & Doğan, M. (2022). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde tanı, değerlendirme ve izleme süreçlerinin incelenmesi: İşitme kayıplı çocuklar örneği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 24(1), 137-157. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.901899
61. Yurtsever, Ş. (2013). Eğitsel tanılama ve değerlendirme sürecinde görev alan rehberlik ve araştırma merkezi personelinin karşılaştığı sorunların belirlenmesi. [Identification of the problems faced by the counseling and research center professionals assigned for educational diagnosis and assessment process]. (Tez No: 372264) (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
62. Yürekli, M., & Şafak, P. (2022). Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinde çalışan öğretmenlerin ağır ve çoklu yetersizliği olan bireylerin eğitsel değerlendirme ve tanılama süreçlerine ilişkin görüşleri. Milli Eğitim Özel Eğitim ve Rehberlik Dergisi, 2(3), 246-280.