Aile içi iletişimde kuşaklararası farklılıklar: Kilis örneği

Öz

Bu çalışma, Kilis ilindeki aile içi iletişim örüntülerinin son 50-60 yıl içindeki değişimini incelemeyi ve mevcut sorunlara çözüm önerileri getirmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseniyle yürütülen araştırmada, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle seçilen 10 kadın ve 10 erkek katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırma bulguları, Kilis’te aile yapısının geniş aileden çekirdek aileye evrildiğini göstermektedir. Geçmişte ataerkil otoritenin baskın olduğu, saygının korku temelli kurulduğu ve empatinin sınırlı kaldığı bir yapı hâkimken; günümüzde iletişim becerilerinin ve empatinin arttığı gözlemlenmiştir. Ancak dijital teknolojilerin yoğun kullanımı, aile içi ortak zamanları ve yüz yüze etkileşimi zayıflatan temel bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca, esnekleşen saygı anlayışının ve belirsizleşen sınırların, günümüz ailelerinde yeni otorite sorunlarına yol açtığı saptanmıştır. Sonuç olarak; Kilis özelinde aile içi ilişkilerin otorite odaklı modelden daha demokratik bir yapıya dönüştüğü, ancak teknolojik bağımlılığın iletişim kalitesini tehdit ettiği görülmektedir. Bu kapsamda, aile bağlarını güçlendirmek için empati temelli yaklaşımların ve kaliteli zaman paylaşımını teşvik eden sosyal/eğitsel politikaların yaygınlaştırılması önerilmektedir. Cinsiyet dengesi gözetilerek yürütülen bu çalışma, yerel bağlamda kuşaklararası dönüşümü derinlemesine ele alması bakımından literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kilis
• Sosyal değişim
• aile içi iletişim
• kuşak sosyolojisi
• kuşak farklılıkları

Intergenerational differences in family communication: The case of Kilis

Öz

This study compares family communication patterns in Kilis from 50-60 years ago with contemporary communication skills, providing solutions to identified issues. Using a qualitative case study design and convenience sampling, this research involved 20 participants (10 men, 10 women) who were interviewed using semi-structured interviews. The findings revealed a significant transformation from extended to nuclear family structures. Participants’ childhood narratives indicated that patriarchal authority once dominated, characterized by limited empathy and respect rooted in fear. In contrast, modern family communication shows increased openness and improved listening skills. However, intensive digital technology use has reduced shared family time and weakened face-to-face interaction. Furthermore, the concept of respect has become more flexible; blurred boundaries now occasionally lead to authority-related challenges. This research highlights substantial intergenerational changes in family communication, contributing an original perspective to the literature on socio-cultural transformation in Türkiye, specifically Southeastern Anatolia. The balanced gender representation enhances the validity and reliability of the findings. By analyzing these shifts in depth, this study moves beyond conventional research toward contextual, problem-oriented solutions. Results indicated a shift from authority-based relationships to more democratic models, though technology continues to hinder interaction. Consequently, the study suggests promoting empathy-based approaches and expanding educational practices that foster high-quality family time to strengthen intra-familial bonds.

Anahtar Kelimeler

• Kilis
• Social change
• family communication
• generational sociology
• generational differences

Kaynakça

1. Ardıç, T., & Selvi, Ö. (2022). Teknoloji Bağımlılığı ve Aile İçi İletişim İlişkisi Üzerine Teorik ve Uygulamalı Bir Çalışma. Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 7(2), 241-254. https://doi.org/https://doi.org/10.56202/mbsjcs.1194419
2. Aydoğan Boschele, F., & Çizmeci, E. (2016). Serbest Zamanda Medya ve Türkiye Ailesi. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 6(11), 284-302. https://doi.org/https://doi.org/10.17828/yalovasosbil.286914
3. Bitken, H. (2020). Kilis menkıbeleri-1: Kilis’ten tarihi kesitler ve hikâyeler. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Kilis Tarihi ve Kültürü Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları.
4. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
5. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage Publications.
6. Çalışkan, N., & Arslanderen, M. (2014). Aile içi iletişim ve siber yaşam: Teorik bir çözümleme. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(2), 263-277.
7. Çallı, C., & Göçer, A. (2021). Dinleme Becerisinin Önemi ve Geliştirilmesi Üzerine: Kuramsal Bir Çalışma. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 215-229.
8. Dilber, F. (2019). Aile İçi İletişimde Sosyal Medya: Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(33), 334-381. https://doi.org/https://doi.org/10.14520/adyusbd.596980

9. Doğan, A. (2018). Değerler eğitimi açısından aile içi iletişimin çocuk üzerindeki etkisi. Toplum Bilimleri Dergisi, 12(23), 145-164.
10. Doğan, İ. (2007). Sosyoloji: Kavramlar ve sorunlar. Pegem Yayıncılık.
11. Erol, V. (2022). Sosyal Medyanın Türk Aile Yapısına Etkisi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 24(43), 1127-1139.
12. Gordon, T. (2023). Etkili anne-baba eğitimi . Profil Yayıncılık.
13. Görgün Baran, A. (2004). Türkiye’de aile içi iletişim ve ilişkiler üzerine bir model denemesi. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD)(1), 31-41.
14. Güloğlu, M. F. (2019). Aileyi Yeniden Tanımlamak: Değişimler ve Süreklilikler. Toplumsal Değişim, 1(1), 47-78.
15. Health Resources & Services Administration. (2023). Hill-Burton free and reduced-cost health care. https://www.hrsa.gov/get-health-care/affordable/hill-burton/family adresinden alındı
16. Kır Elitaş, S. (2020). Sosyal Medyanın Toplumsal Dönüştürücülüğü: Sosyal Medya Kullanan Ergenlerin Aile İçi İletişim Süreçlerine Katılım Düzeyleri Üzerine Nicel Bir Araştırma. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(30), 2616-2632. https://doi.org/https://doi.org/10.26466/opus.777748
17. Lanigan, J. D. (2009). A sociotechnological model for family research and intervention: How information and communication technologies affect family life. Family Relations, 58(5), 587-610. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2009.00577.x
18. Önder, A. (2004). Ailede iletişim: Konuşarak ve dinleyerek anlaşalım. Morpa Kültür Yayınları.
19. Özyürek, A., & Tezel Şahin, F. (2005). 5–6 yaş grubunda çocuğu olan ebeveynlerin tutumlarının incelenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 19-34.
20. Şahin, S., & Aral, N. (2012). Aile içi iletişim. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(3), 55-66. https://doi.org/https://doi.org/10.1501/Asbd_0000000029
21. Teke, G. (2023). Yeni evlenmiş çiftlerin yaşadıkları aile içi sorunların ve beslenme alışkanlıklarının aile danışmanlığı kapsamında incelenmesi [Unpublished master’s thesis]. KTO Karatay Üniversitesi.
22. Tursun, M., & Göngen, M. A. (2024). Z kuşağı ile ebeveynleri arasındaki iletişim sorunları. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 70-90. https://doi.org/https://doi.org/10.21547/jss.1403580
23. Türk Dil Kurumu. (tarih yok). https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı
24. Türkiye İstatistik Kurumu. (tarih yok). Nüfus istatistikleri portalı. https://www.tuik.gov.tr/ adresinden alındı
25. Ulusoy, M. A. (2022). Çocuğa Disiplin Süreci. B. G. Doğan Laçin, & B. Doğan Laçin (Edt.) içinde, Ailede İletişim (s. 83-102). Nobel Akademik Yayıncılık.
26. Ünlü, H. (2007). Sünnette aile içi iletişim [Unpublished master’s thesis]. Marmara Üniversitesi.
27. Veysikarani, D., Koşar Taş, Ç., & Örk Özel, S. (2022). Covid-19 Pandemisinin Aile İçi İletişim Üzerine Etkisinin İncelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(2), 503-523. https://doi.org/https://doi.org/10.33417/tsh.952147
28. Vural, İ. (Edt.). (2012). İletişim. Pegem Akademi.