Yazar, bir araştırmanın fikir aşamasından sonuçların raporlanmasına kadar olan süreçte özgün, ölçülebilir ve doğrudan katkıda bulunan, çalışmanın bilimsel bütünlüğünden sorumluluk alabilen kişidir. Yazar, araştırmanın kavramsallaştırılması, yöntem tasarımı, veri toplama, analiz, yorumlama veya makalenin yazımı ve gözden geçirilmesi gibi temel aşamalara emek vermiş olmalıdır.

Ayrıca bilimsel makale yazarı, sunduğu katkının arkasında durabilecek nitelikte olmalı, çalışmanın doğruluğu, etik ilkelerle uyumu ve gerekli olduğu takdirde verilerin veya analizlerin savunulmasından sorumlu olmalıdır. Bu nedenle yazar, hem fikrî katkı sağlayan hem de bilimsel sorumluluk taşıyan kişiyi ifade eder.

Yazarlık, bilginin üretilmesi, doğrulanması ve yayılması, akademik tanınırlık ve kariyer gelişimi, ayrıca etik sorumluluk ve bilimsel güvenilirlik açısından büyük öneme sahiptir.

Yazarlık Kriteri

Uluslararası Tıp Dergileri Editörleri Komitesi (ICMJE), yazarlık kriteri olarak aşağıdaki kriterlerin tamamını kabul etmektedir. UEİP Dergisi, ICMJE'nin açıkladığı kriterleri yazarlık kriteri olarak benimsemektedir.

• Çalışmanın kavramsallaştırılmasına veya tasarlanmasına; veya çalışma için verilerin edinilmesine, analizine veya yorumlanmasına önemli katkılar; VE
• Çalışmanın taslağını hazırlamak veya önemli fikri içerik açısından eleştirel bir şekilde incelemek; VE
• Yayımlanacak versiyonun nihai onayı; VE
• Çalışmanın herhangi bir bölümünün doğruluğu veya bütünlüğü ile ilgili soruların uygun şekilde araştırılmasını ve çözülmesini sağlayarak çalışmanın tüm yönlerinden sorumlu olma anlaşması.

Yazar Sorumlulukları

Aşağıdaki kurallara uymak yazarın sorumluluğundadır.

• Yazar, dergiye gönderilen makalenin her şeyinden sorumlu olmalıdırlar.
• Yazar, araştırma verilerini dürüst, tarafsız ve bilimsel yöntemlerle toplamalı ve yorumlamalıdır. Bilimsel araştırmalarda gerçek ve tahrif edilmemiş veri kullanmalıdır.
• Araştırmanın ham verileri yazar tarafından saklanmalı; değerlendirme sürecinde ve sonrasında istenildiğinde kolaylıkla erişebilir olmalıdır.
• Yazar, eşzamanlı bir makalesini birden fazla dergiye göndermemelidir. Aynı şekilde, yazar daha önce yayınlanmış olan herhangi bir makaleyi, incelenmek üzere başka bir dergiye göndermemelidir.
• Yazar makalesini dergi yazım kurallarına uygun olarak hazırlamalı; istenilen şekilde dergiye yüklemeli ve inceleme sürecini yakından takip etmelidir.
• Yazar bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla sayıda yayımlamamalıdır.
• Araştırmaya katkıda bulunan herkes yazar listesinde yer almalıdır. Yazar sıralaması, yazarların ortak kararı ile oluşturulmalıdır. Aktif katkısı olmayanlar ise yazar listesinde yer almamalıdır.
• Yazar makaleye ait hakem önerilerini azami dikkatle ele almalı ve istenilen düzeltmeleri yapmalıdır. Yazar nezaket sınırları içerisinde hakem önerilerini eleştirebilmelidir.
• Yazar, gönderdiği eserlerin orijinal olduğunu garanti etmelidir. Yazar araştırmasında başkalarının çalışmalarını kullandıysa bunları uygun bir alıntı yöntemi kullanarak araştırmasında açıkça göstermelidir. Yazar intihalin tüm biçiminden ve intihal olasılığından kaçınmalıdır.
• Yazar, burada belirtilmeyen her türlü yayın etiği kurallarına ve araştırma etiği kurallarına uymakla yükümlüdür.

Yazar Katkı Beyanı

CRediT : UEİP Dergisi, makalelerde yazar katkılarının kısaca CRediT olarak adlandırılan Katkıda Bulunan Roller Taksonomisi (Contributor Roles Taxonomy)’ne göre belirlenmesini benimser. CRediT , araştırma makaleleri ve diğer araştırma çıktılarının üretilmesi ve yayımlanmasına yapılan katkıları standart bir biçimde tanımlamak için kullanılan, topluluk tarafından geliştirilmiş 14 katkı rolünden oluşan bir taksonomidir.

CRediT, Consortia Advancing Standards in Research Administration Information (CASRAI) tarafından geliştirilen bilimsel araştırmalara yapılan katkı türlerini standart hale getiren sözcükleri ifade eder. Bir diğer ifadeyle, CRediT bilimsel araştırmaların oluşturulması için gerekli tüm rolleri ve katkıları standartlaştırarak, sınıflandırmayı amaçlar.

Birden fazla kişinin katkı sağladığı bilimsel araştırmalarda yazarlık hakkı, katkı sağlayanlar arasında tartışma konusu olabiliyor. CRediT, yazarlık anlaşmazlıklarını en aza indirmek ve katkı sağlayanlar arasında işbirliğini kolaylaştırmak için kullanılmaktadır.

CRedit, kişilerin araştırmaya yaptığı katkılarının görünülürlüğünü ve tanınırlığını arttırmaya yardımcı olurken, yayıncılara ise araştırmada kimin ne yaptığı hakkında daha fazla bilgi sunarak şeffaflık ve hesap verebilirlik sağlar, araştırmaya olan güvenin artmasına neden olur.

CRediT, yazarlara bilimsel araştırmalara yaptıkları çeşitli katkıların kapsamını ve niteliğini, 14 farklı rol altında doğru, şeffaf, tutarlı ve ayrıntılı tanımlama fırsatı sunar.

CRediT'in Uygulanmasına İlişkin Öneriler  

Bilimsel araştırmaya katkı sağlayan kişilerin rolleri (Teşekkür bölümünde listelenecek olanlar dâhil) CrediT’e göre listelenmelidir.

• Kişiler birden fazla role katkı sağlamış olabilir.
• Aynı role birden fazla kişi katkı sağlamış olabilir.
• Her araştırmanın çıktısı farklı olduğundan bazı CRediT rollerinde katkı sağlanmamış olunabilir, dâhil edilmesine gerek yoktur.
• Herbir yazarın araştırmada enaz üç katkı türünde katkıda bulunması beklenir.
• Yazarlık katkısına sahip olmayan kişilerin araştırmanın Teşekkür bölümünde belirtilmesi önerilir.
• Sorumlu yazar, açıklamaların doğru ve tüm katkı sağlayanlar tarafından kabul edilmiş olmasını sağlamaktan sorumludur.

CRediT Rolleri

• Kavramsallaştırma: Araştırma fikrinin oluşturulması, problem tanımının yapılması, araştırma hipotezinin geliştirilmesi
• Veri düzenleme: Verilerin ilk kullanım ve sonraki tekrar kullanım için açıklama ekleme, temizleme ve bakımına yapmaya yönelik faaliyetler
• Formal analiz: Verileri analiz etmek için istatistiksel, matematiksel, hesaplamalı veya diğer resmi tekniklerin uygulanması
• Fon sağlama: Bu yayına yol açan proje için maddi finansman sağlayan kişiler
• Araştırma: Araştırma sürecinin yürütülmesi; saha çalışması, deneysel veri toplama, gözlem yapma, anket uygulama, deney gerçekleştirme
• Yöntem: Yöntem geliştirme/tasarlama; kullanılan yöntemlerin planlanması, ölçüm tekniklerinin seçimi, istatistiksel modellerin oluşturulması
• Proje yönetimi: Araştırma faaliyetlerinin planlanması ve yürütülmesinde yönetim ve koordinasyon sorumluluğu
• Kaynak sağlama: Veri seti, analiz altyapısı, laboratuvar ekipmanı, saha erişimi veya diğer materyalleri sağlayan kişiler
• Yazılım: Veri analiz yazılımlarının, simülasyonların, kodların, algoritmalın geliştirilmesi.
• Danışmanlık: Araştırmanın ilerlemesini yönlendiren, bilimsel rehberlik yapan, kritik akademik kararları veren tecrübeli araştırmacılar
• Doğrulama: Sonuçların tekrarlanabilirliğinin kontrol edilmesi, bulguların bağımsız doğrulaması
• Görselleştirme: Yayınlanan çalışmanın hazırlanması; şekiller, grafikler, tablolar, şemalar, haritalar, model tasarımları, veri görselleştirme
• Yazma-ilk taslak: Yayınlanan çalışmanın ilk taslağın yazılması
• Yazma-inceleme ve düzenleme: Yayınlanan çalışmanın ikinci aşama yazımı; bilimsel gözden geçirme, dil ve üslup düzeltmeleri, mantıksal düzenlemeler

Örnek CRediT Yazar Katkı Beyanı: Üç yazarlı bir makalede örnek yazar katkı beyanı aşağıdaki şekilde hazırlanabilir.

• Yazar 1: Mustafa Yıldız; Yazar 2: Esra Sandal; Yazar 3: Burak Kuzey

         Yazar Katkı Beyanı: M.Y.: kavramsallaştırma, danışmanlık, yazma-inceleme ve düzenleme; E.S.: metodoloji, biçimsel analiz, yazılım, yazma-orijinal taslak; B.K.: veri düzenleme, biçimsel analiz, yazma-orijinal taslak. Tüm yazarlar, makalenin yayımlanan sürümünü okumuş ve onaylamıştır.

Yazarlık ve Yapay Zekâ (YZ) Araçları

Yapay zekâ (YZ) araçlarının araştırma yayınlarında kullanımı hızla yaygınlaşıyor. YZ araçları hakkındaki Yayın Etiği Komitesi'nın (COPE) pozisyon beyanında, YZ araçlarının bir makalenin yazarı olarak listelenemeyeceğini belirtmektedir.

YZ araçları, gönderilen çalışma için sorumluluk alamadıkları için yazarlık gerekliliklerini karşılayamazlar. Yasal bir varlık olmamaları nedeniyle çıkar çatışmalarının varlığını veya yokluğunu belirleyemez ve telif hakkı ile lisans anlaşmalarını yönetemezler.

Bir yazar, makale yazımında, görsel veya grafik öğelerin üretilmesinde ya da veri toplama ve analizinde YZ araçlarını kullanıyorsa, bu kullanımın hangi araçla ve nasıl gerçekleştirildiğini makalenin Yöntemler veya benzeri bölümünde şeffaf bir şekilde açıklamak zorundadır. Yazarlar, YZ aracı tarafından üretilen kısımlar da dahil olmak üzere, makalelerinin içeriğinden tamamen sorumludur ve bu nedenle yayın etiği ihlallerinden sorumludurlar.

Yazarlar için makalede üretken yapay zeka araçlarının kullanımıyla alakalı ayrıntılı bilgiye Yapay Zeka (YZ) Politikası sayfasından ulaşabilirisniz.

Yazarlık Sorunları

Gönderilen bir yazıda hayalet/gizli, misafir veya hediye yazarlığından şüpheleniliyorsa, hakem değerlendirme süreci askıya alınır ve COPE’un ilgili akış şemasına göre sürece devam edilir. Yazarlarla iletişime geçilerek dergi tarafından ilgili inceleme yapılır ve hayalet/gizli, misafir veya hediye yazarlığın varlığı tespit edilmesi halinde yazar listesi düzeltilir.

COPE yönergesine uygun olarak yazar listesinde yapılacak her türlü değişiklik (yazar ekleme, yazar çıkarma veya yazarlık sıralama değişikliği), tüm yazarlar tarafından imzalanmış ve değişiklikleri açıklayan bir mektup ile desteklenmelidir.

Hayalet/gizli yazarlık      – Bir katkıda bulunan kişinin yazarlar listesine dahil edilmemesi.
Hediye/misafir yazarlık – Çalışmaya katkısı olmayan bir kişinin yazarlar listesine eklenmesi.

Çıkar Çatışmaları

Çıkar çatışması, bir araştırmacının yürüttüğü araştırmanın tasarlanması, uygulanması, yorumlanması, raporlanması ve yayımlanması sırasında kararlarını, değerlendirmelerini veya bilimsel yargılarını etkileyebilecek ya da etkilediği düşünülebilecek kişisel, finansal, profesyonel, kurumsal veya akademik çıkarlarının bulunması durumunu ifade eder.

COPE pozisyonu yazarlar, hakemler, editörler, dergiler ve yayıncılar arasında çıkar çatışmalarının tanımlanması ve çıkar çatışmalarının ele alınmasına ilişkin süreçlerin, yayın öncesi veya sonrası tespit edilip edilmediğine bakılmaksızın, net olması gerektiğini bildirmektedir.

Çıkar çatışması, etik dışı bir davranışta bulunulduğu anlamına gelmez; ancak bu tür çıkarların şeffaf biçimde açıklanmaması, araştırmanın bütünlüğünü, tarafsızlığını ve bilimsel güvenilirliğini zedeleyebilir.

Yazarlar Beyan Formu aracılığıyla çıkar çatışması beyanında bulunurlar.

Finansman Beyanı

Yazarlar araştırmalarında kullanılan tüm finansman ve/veya fon desteği bilgilerini Beyan Formu ile açıkca beyan etmelidir. Fon sağlayıcıların desteği CRediT'e göre yazarlık hakkının oluşup oluşmadığı değerlendirilmelidir.

DergiPark Yazar Ekranı

Dergipark'ta yazarın süreç ekranıyla ilgili açıklamalara buradan ulaşabilirsiniz.

Detaylı bilgi için bk:

• ANSI/NISO Z39.104-2022, CRediT, Contributor Roles Taxonomy. NISO. https://www.niso.org/publications/z39104-2022-credit
  
• CASRAI. Consortia Advancing Standards in Research Administration Information. https://casrai.org/
• CRediT. Contributor Role Taxonomy. NISO. https://credit.niso.org/
• COPE. Authorship and AI tools. https://publicationethics.org/guidance/cope-position/authorship-and-ai-tools?ct=t(member-insight-ai-feb-2023)
• Uluslararası Tıp Dergileri Editörleri Komitesi (ICMJE)